પ્લાસ્ટીકને બદલે પતરાળાં અને માટીનાં વાસણોનો ઉપયોગ

                     પ્લાસ્ટીકને બદલે પતરાળાં અને માટીનાં વાસણોનો ઉપયોગ

અમે ડાયનીંગ ટેબલ પર જમવા કે ચાનાસ્તો કરવા બેઠા હોઈએ ત્યારે જાતજાતની ચર્ચા નીકળે. એમાં ઘરગથ્થું વાતો ઉપરાંત ઘણા કરન્ટ ટોપિક પર ચર્ચા થાય. ચંદ્રયાન-૨, વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ કરેલાં કામ, કાશ્મીર…. જેવા વિષયોની વાતો પણ નીકળે. આજનો વિષય હતો પ્લાસ્ટીકના ઉપયોગ વિષે. એની વાત અહીં લખું છું.

અત્યારે પ્લાસ્ટીકનો ઉપયોગ બંધ કરવા વિષે બહુ જ વાતો ચાલે છે. આપણી રોજિંદી જીંદગીમાં પ્લાસ્ટીકનો ઉપયોગ ખૂબ વધી ગયો છે. પીવાના પાણીની બોટલો, જમવાની ડીશો, ચમચીઓ, બાઉલ, ચાના કપ, પાણી પીવાના ગ્લાસ, ડોલ, ટમ્બલર, સાબુનું બોક્ષ, પાટલી, બજારમાં ખરીદેલી વસ્તુઓ ભરવા માટે વપરાતી કોથળીઓ…..લીસ્ટ બહુ જ લાંબુ છે. આવી ચીજોનો વપરાશ વધવાનાં ઘણાં કારણો છે. પ્લાસ્ટીકની ચીજો કારખાનાંમાં સહેલાઇથી અને સસ્તામાં બને છે. પ્લાસ્ટીકનાં વાસણો દેખાવમાં સરસ હોય છે, ખાધા પછી ધોવાનું સહેલું છે. મોટા ભાગની ચીજો, ચમચી, ગ્લાસ વગેરે તો વાપરીને ફેંકી જ દેવાનાં હોય છે, તેમને ધોવાનાં પણ નથી હોતાં.

આમ છતાં, પ્લાસ્ટીકની ચીજો વાપરવાનાં નુકશાન પણ ઘણાં છે. આપણે પ્લાસ્ટીકની ચીજો જેવી કે પાણીની બોટલો, કોથળીઓ, ચમચીઓ, ગ્લાસ વગેરે વાપર્યા પછી કચરા તરીકે જે ફેંકી દઈએ છીએ, તે બધું સેંકડો વર્ષો સુધી નાશ નથી પામતું. તે પૃથ્વી પર જમીનમાં સચવાઈ રહે છે, તેનાથી જમીનનો કસ ઓછો થઇ જાય છે. તેને બાળી કે દાટી દઈએ તો પણ તેના અવશેષો નાશ નથી પામતા. આમ, તે પર્યાવરણને ખૂબ જ નુકશાન કરે છે. વળી, આપણે ત્યાં તો રખડતી ગાયો પ્લાસ્ટીકની કોથળીઓ ખાઈને શરીરને નુકશાન કરે છે. આપણે પણ પ્લાસ્ટીકનાં વાસણોમાં રાંધીએ, પ્લાસ્ટીકની ડીશોમાં ખાઈએ કે પ્લાસ્ટીકની બોટલ અને ગ્લાસમાં પાણી પીએ તે નુકશાનકારક છે. શાક, દાળભાત જેવું ગરમ ખાવાનું તો પ્લાસ્ટીકની ડીશોમાં ના જ ખાવું જોઈએ. એનાથી કેન્સર જેવા રોગો થવાની શક્યતા રહે છે.

આ બધામાંથી બચવાનો ઉપાય એ છે કે ખાવાનાં સાધનોમાં પ્લાસ્ટીકની ચીજો વાપરવાનું બંધ કરવું. અને બાકીની જગાએ જ્યાં પ્લાસ્ટીક વપરાય છે, ત્યાંથી નીકળતો પ્લાસ્ટીકનો કચરો રીસાઈકલ કરવો અથવા તેને કોઈ અવાવરું જગાએ ઊંડે દાટી દેવાની વ્યવસ્થા કરવી. તો માનવજાત, ગાયો અને પર્યાવરણ બધું બચી શકશે.

હવે ખાવાની બાબતમાં, રસોડામાં પ્લાસ્ટીક ન વાપરવું હોય તો શું કરવું? તેની વિગતે વાત કરીએ. થોડાં વર્ષો પહેલાં, આશરે ચાલીસ વર્ષો અને તેનાથી યે જૂના વખતમાં આપણાં ગામડાંઓમાં ક્યાંય પ્લાસ્ટીક વપરાતું ન હતું. રસોઈ કરવા માટે પિત્તળ અને સ્ટીલનાં વાસણો વપરાતાં હતાં, જમવા માટે થાળી, વાટકા, ચમચી, ગ્લાસ બધું પિત્તળ કે સ્ટીલનું વપરાતું હતું. ચા પીવા માટે કાચનાં કપરકાબી હતાં. મોટા જમણવારમાં આજે પણ પિત્તળ કે સ્ટીલની બુફે ડીશો વાપરી શકાય. જમ્યા પછી આ ડીશોને ધોવાની વ્યવસ્થા કરવી પડે.

પહેલાં લગ્ન કે બીજા પ્રસંગે જમણવારોમાં પતરાળાં-પડિયા વપરાતા હતા. આજની પેઢીને તો આ પતરાળાં-પડિયા વિષે કશો જ ખ્યાલ નહિ હોય, કદાચ જોયાં પણ નહિ હોય. પણ જો આપણે આ પતરાળાં-પડિયા તરફ પાછા વળીએ, તો પ્લાસ્ટીકનાં વાસણોનો જમવામાં ઉપયોગ બંધ કરી શકાય. પતરાળાંમાં જમ્યા પછી, તેને ફેંકી દેવાનાં હોય છે, એટલે ધોવાની તકલીફ પણ નથી. આરોગ્યને કોઈ જ નુકશાન નથી. પર્યાવરણ પણ બગડતું નથી.

પહેલાંનાં જમાનામાં પતરાળાં-પડિયા એક ગૃહ ઉદ્યોગ હતો. પતરાળાં-પડિયા ખાખરાનાં પાનમાંથી બનાવાય છે. બનાવવાનું ખૂબ જ સહેલું છે. ઘરની દરેક વ્યક્તિ તે આસાનીથી બનાવી શકે છે. આશરે ચાલીસ વર્ષ પહેલાંની ગામડામાં રહેતી દરેક વ્યક્તિને આ કામ આવડતું હશે. અત્યારે જો આ ગૃહ ઉદ્યોગ ફરી શરુ કરાય તો પૂરતા પ્રમાણમાં પતરાળાં-પડિયાનો જથ્થો મળી રહે. અને કેટલા બધા લોકોને રોજીરોટી મળી રહે ! એક વસ્તુ કે પતરાળાં-પડિયાથી બુફે જમવાનું ના થઇ શકે, કેમ કે પતરાળું હાથમાં લઇ તમે ઉભા ઉભા ખાઈ ન શકો. એનો પણ વાંધો નહિ. લાઈનમાં ટેબલખુરસી ગોઠવી દઈ, તેના પર બેસી, પીરસવાની પદ્ધતિથી જમવાનું થઇ શકે. એક જમાનામાં આવી પ્રથા પણ હતી જ ને !

તમિલનાડુમાં ઘણા લોકો હજુ યે કેળનાં પાનમાં જમે છે. સોપારીના ઝાડનાં પાન મોટાં હોય છે, તેમાં પણ જમી શકાય. સોપારીનાં પાનમાંથી થાળી, વાટકા બનાવવાનો ઉદ્યોગ પણ વિકસ્યો છે.

વળી, ઘણી જગાએ માટીનાં વાસણ પણ વાપરી શકાય. પહેલાં રોટલા બનાવવા માટે માટીના કલેડાનો ઉપયોગ થતો હતો. પીવાનું પાણી ભરવા માટે માટલાં હજુયે વપરાય છે. નાથદ્વારા અને ઘણી જગાએ ચા પીવા માટે માટીની કુલડીનો ઉપયોગ થાય છે.

આપણા રોજીંદા જીવનમાં આવા ફેરફાર લાવીશું  તો પ્લાસ્ટીકની તકલીફોમાંથી બચી જઈશું. તમે શું માનો છો?

Advertisements

આપણો રોજનો સાત્વિક આહાર અને કસરતો કેવાં હોવાં જોઈએ?

                      આપણો રોજનો સાત્વિક આહાર અને કસરતો કેવાં હોવાં જોઈએ?

અત્યારે આપણા સમાજમાં, તંદુરસ્ત રહેવા અંગે ઘણી જાગૃતિ આવી ગઈ છે. આપણે બધા આ અંગે ઘણું વાંચીએ છીએ, જાણીએ છીએ અને અમલમાં પણ મૂકીએ છીએ. આવી બધી માહિતીમાંથી, નિરોગી અને તંદુરસ્ત રહેવા માટે, આપણો રોજનો ખોરાક અને કસરતો કેવાં હોવાં જોઈએ, એ અંગે મેં જે તારણો કાઢ્યાં છે, તે અહીં લખું છું. આમાં ફેરફાર હોઈ શકે, તમારા અભિપ્રાયો જણાવજો.

સવારે ઉઠીને આંખો પર પાણી છાંટવું.

રોજ સવારે ખુલ્લી હવામાં અડધો કલાક ચાલવા જવું. અઠવાડિયામાં એક રજા રાખી શકાય.

સવારે સૂર્યના તાપમાં આશરે પંદર મિનીટ બેસવું. (ઉનાળામાં ના બેસો તો ચાલે.)

જયારે યાદ આવે ત્યારે ઉંડા શ્વાસ લેવા.

જયારે યાદ આવે ત્યારે ભગવાનનું નામ લેવું.

આખા દિવસ દરમ્યાન આશરે ૧૨ ગ્લાસ પાણી પીવું. (પાણી ઉભા ઉભા ના પીવું, પણ બેસીને પીવું.)

રોજ સવારે દૂધીનો રસ પીવો, તેમાં તુલસી, મરી વગેરે નાખવું. (દૂધીનો રસ તૂરો હોવો જોઈએ. કડવો ના હોવો જોઈએ.)

રોજ આદુનો રસ, લીંબુ, મધ લેવું.

રોજની એક ટાઈમ ચા (સવારમાં) પૂરતી છે. ચામાં આદુ, ફુદીનો નાખવાં.

સવારે હળવો નાસ્તો કરવો. (મમરા, પૌઆ, ખાખરા વગેરે). સીરીયલ ન લો.

નહાતી વખતે શરીરનાં અંગોને ગરમ પાણીનો શેક થાય એવું કરવું.

રોજ નાહીને દસેક મિનીટ ભગવાનનું નામ લેવું.

રોજ એક કેળું ખાવું.

સૂકો મેવો લેવો : રોજ એક અખરોટ, બે બદામ, એક ખજૂર, એક અંજીર, સૂકી દ્રાક્ષ લેવાં.

રોજ એક કપ દૂધ પીવું. (દૂધ ગાય-ભેંસનું તાજું મળે તો વધુ સારું.)

બપોરે જમણમાં સામાન્ય રીતે દાળભાત, રોટલી, લીલું શાક ખાવું. સાથે તાજું દહીં કે છાશ, સલાડ વગેરે લેવું. દાળમાં આદુ નાખવું. દાળમાં લીંબુ પણ લેવું. રોટલી પર ઘી પ્રમાણસર. જમવા સાથે લીલી હળદર, આંબામોર, ધાણાની ચટણી, લસણ, કાચી કેરીનો છૂંદો, લઇ શકાય. છૂંદો, અથાણું, પાપડ-પાપડી ક્યારેક લેવાં, રોજ નહિ. શાકમાં બટાકા ઓછા ખાવા. ક્યારેક કઢી બનાવી શકાય.

લીલાં શાકનું લીસ્ટ : ભીંડા, પરવળ, ટીન્ડોરાં, કંકોડાં, દૂધી, રીંગણ, પાલક, મેથી, તાંદળજા, વાલોળ, ચોળી, ગવાર, ફણસી, સરગવો, શક્કરિયાં, કોબીજ, ફ્લાવર

સલાડ : કાકડી, ટામેટા, મૂળા, ગાજર, બીટ, ડુંગળી

મુખવાસ : તલ

જમીને હાથ ધોઈને કોગળા કરવા.

ખાતી વખતે પાણી ન પીવું. જમ્યા પછી એકથી દોઢ કલાક પછી પીવું.

બપોર પછી નાસ્તામાં ફ્રુટ લઇ શકાય. અથવા શેકેલા ચણા, થોડી સીંગ, બાફેલા ચણા વગેરે.

ફ્રુટનું લીસ્ટ : ચીકુ, દાડમ, પપૈયું, સફરજન, સંતરાં, નારંગી, મોસંબી, દ્રાક્ષ, અનેનાસ, નાસપતી, પેરુ, કેરી, જામફળ, તડબૂચ, બોર, જાંબુ, આમળાં, નાળિયેર વગેરે. ફળોના રસને બદલે ફળ સીધાં લો.

સાંજનું જમવાનું : સામાન્ય રીતે ભાખરી, શાક અથવા કઠોળ, ગોળ, ખીચડી અને દૂધ લેવું. એ ઉપરાંત, અલગ અલગ ફરતી આઇટેમ બનાવી શકાય. જેવી કે પરોઠા, ઢોકળાં, મૂઠીયાં, ઇદડાં, થેપલાં, હાંડવો, દાળઢોકળી, પૂડા, ખમણ, ખાંડવી, ઈડલી, ઢોંસા, ભાજીપાઉં, ઉત્તપા, દાળબાટી, બટાટાપૌઆ, ઉપમા, દાબેલી, વડા પાઉં, સબવેનો સબ વગેરે.

કઠોળનું લીસ્ટ : મગ, ચોળી, તુવેર, ચણા, વાલ

ક્યારેક શેરડીનો રસ પીવાય. નાળિયેરની ચટણી સારી. તેલ મગફળી, તલ કે નાળિયેરનું વાપરવું. લોકલ ખોરાક ખાવ, એટલે કે જે પ્રદેશમાં જે પાકતું હોય તે ખાવું. દરેક વસ્તુ પ્રમાણસર ખાવી. ઓવરડોઝ ન કરવો.

રોજ અનુકૂળ ટાઈમે અડધો કલાક હળવી કસરત કરવી. (હાથ-પગની કસરતો, એરોબીક્સ, પ્રાણાયામ, ધ્યાન, ઉંડા શ્વાસ, ઓમકાર વગેરે). અવારનવાર સાઈકલ ચલાવવી.

રોજ સૂતા પહેલાં દાંત પર મીઠું ઘસીને કોગળા કરવા.

શું ન ખાવું, અથવા બને એટલું ઓછું ખાવું? : બટાકા, ખાંડ-મીઠું, બ્રેડ, પાઉં, મેંદો, બિસ્કીટ, ચોકલેટ, કેક, પેક્ડ ફૂડ, ચીઝ, આઈસક્રીમ, બરફનો ગોળો, ઠંડાં પીણાં (કોકા કોલા, પેપ્સી વગેરે), તળેલી વાનગીઓ, મીઠાઈઓ

ન ખાવા જેવી અથવા ઓછું ખાવા જેવી તળેલી વાનગીઓનું લીસ્ટ : પૂરી, ભજીયાં, બટાકાવડાં, સેવ, પાપડી, ગાંઠિયા, ચેવડો, તળેલી ચણા દાળ, દાળવડાં, સમોસા, ફાફડા, કચોરી, પાણી પૂરી, ભાખરવડી, મઠિયાં વગેરે.

ન ખાવા જેવી અથવા ઓછું ખાવા જેવી મીઠાઈઓનું લીસ્ટ : લાડુ, મોહનથાળ, બુંદી, શીરો, જલેબી, ગુલાબજાંબુ, બાસુદી, પેંડા, હલવો, કાજુ કતરી, મગશ વગેરે.

ક્યારેક આવી મીઠાઈઓ ખાવામાં બહુ વાંધો નહિ : દૂધીનો હલવો, ગાજરનો હલવો, કોપરાપાક, દૂધપાક, શ્રીખંડ, અંજીરનો હલવો, રસગુલ્લાં, સુખડી

ન ખાવા જેવા આધુનિક ફૂડ : પીઝા, પાસ્તા, મેગી, હક્કા નુડલ, કસાડિયા, ફ્રેંચ ફ્રાઈઝ, ચીપ્સ, બ્રેડ સ્ટીક્સ

વિરુદ્ધ આહાર ન ખાવો, જેમ કે દૂધ સાથે ડુંગળી, ફ્રુટસલાડ વગેરે.

મૂળા, દહીં, છાસ સાંજે ન લેવાં.

ફ્રીઝનું પાણી ન પીવું.

બહાર હોટેલો, રેસ્ટોરન્ટ, લારી, ખૂમચા વગેરેમાં બને ત્યાં સુધી ના ખાવું.

ગુજરાતમાં ફરવા ક્યાં જશો? – ૨

                                   ગુજરાતમાં ફરવા ક્યાં જશો? – ૨

ગયા લેખમાં ગુજરાતમાં ફરવા જવાનાં સ્થળોનું લીસ્ટ જીલ્લા વાઈઝ લખ્યું હતું, તે અધૂરું હતું. હવે બાકીના જીલ્લાઓમાં ફરવાનાં સ્થળોનું લીસ્ટ અહીં જુઓ.

(૧૮) ડાંગ જીલ્લો : સાપુતારા, ગીરા ધોધ, વઘઈ બોટાનીકલ ગાર્ડન, કિલાડ કેમ્પ સાઈટ, ગૌમુખ ધોધ, ચીમેર ધોધ, ગીરામલ ધોધ, શબરીધામ, પંપા સરોવર, મહલ કેમ્પ સાઈટ, મહલ ધોધ, પૂર્ણા ધોધ, માયાદેવી, ડોન હીલ સ્ટેશન, અંજનીકુંડ

(૧૯) નવસારી અને વલસાડ જીલ્લા : ઉભરાટ બીચ, દાંડી, વાંસદા નેશનલ પાર્ક, અજમલગઢ, તીથલ, પારનેરા ડુંગર, દેવકા બીચ, દુધની, વિલ્સન હીલ, ફલધરા, બરૂમાળ, શંકર ધોધ

(૨૦) સુરેન્દ્રનગર જીલ્લો : તરણેતરનો મેળો અને ત્રિનેત્રેશ્વર મહાદેવ, જાખણનું રાજરાજેશ્વર ધામ, પાટડીમાં વર્ણીન્દ્ર ધામ

(૨૧) રાજકોટ શહેર : વોટસન મ્યુઝીયમ, કબા ગાંધીનો ડેલો, મોહનદાસ ગાંધી હાઈસ્કુલ, કોમ્યુનીટી સાયંસ સેન્ટર અને પ્લેનેટોરીયમ, રામકૃષ્ણ આશ્રમ અને જગત મંદિર, આજી ડેમ અને ગાર્ડન, ઇસ્કોન, પ્રદ્યુમ્ન પ્રાણીસંગ્રહાલય, ઈશ્વરીયા મંદિર

(૨૨) રાજકોટ અને મોરબી જીલ્લા : ઘેલા સોમનાથ, હિંગોળગઢ કિલ્લો, ગોંડલમાં ઓર્ચાર્ડ પેલેસ, નવલખા પેલેસ અને સ્વામીનારાયણ મંદિર, વીરપુરમાં જલારામ મંદિર, ખંભાલીડાની શૈલ બુદ્ધ ગુફાઓ, કાગવડમાં ખોડલધામ, વાંકાનેરમાં રણજીતવિલાસ પેલેસ, મોરબીમાં દરબારગઢ, ઝૂલતો પૂલ અને મણીમંદિર, રફાળેશ્વર મહાદેવ, રાજસમઢીયાળા

(૨૩) ભાવનગર શહેર : તખ્તેશ્વર મહાદેવ, નીલમબાગ પેલેસ, ગૌરીશંકર સરોવર, ભાવવિલાસ પેલેસ, બાર્ટન મ્યુઝીયમ અને ગાંધીસ્મૃતિ, લોક ગેટ, શામળદાસ કોલેજ, દરબારગઢ

(૨૪) ભાવનગર અને બોટાદ જીલ્લા : અયોધ્યાપુરમ, પાલીતણા, હસ્તગિરિ તીર્થ, રાજપરાનું ખોડિયાર મંદિર, ઘોઘા બીચ, કોડિયાકમાં નિષ્કલંક મહાદેવ, અલંગ શીપ બ્રેકીંગ યાર્ડ, ગોપનાથ મહાદેવ અને બીચ, બગદાણામાં બાપા સીતારામ આશ્રમ, ગઢડાનું સ્વામીનારાયણ મંદિર, ત્રમ્બક ધોધ, સણોસરામાં લોકભારતી

(૨૫) અમરેલી જીલ્લો : નાગનાથ મહાદેવ, લાઠીમાં ભુરખીયા હનુમાન, પીપાવાવ પોર્ટ

(૨૬) જૂનાગઢ શહેર : ઉપરકોટનો કિલ્લો, દામોદર કુંડ, ભવનાથ મહાદેવ, અશોક શિલાલેખ, નરસિંહ મહેતાનો ચોરો, સક્કરબાગ ઝૂ, સાયન્સ મ્યુઝીયમ, વિલિંગટન ડેમ, દરબાર હોલ મ્યુઝીયમ, મહાબતખાનનો મકબરો, દાતાર હીલ

(૨૭) જૂનાગઢ અને ગીર સોમનાથ જીલ્લા : ગીરનાર પર્વત, સાસણગીર, સોમનાથ મહાદેવ, ભાલકા તીર્થ, અહમદપુર માંડવી, દીવ, ગુપ્ત પ્રયાગ, તુલસીશ્યામમાં ગરમ પાણીના કુંડ, સતાધાર, કનકાઈ માતા મંદિર, જમજીર ધોધ, પ્રાચી તીર્થ, બીલખા

(૨૮) જામનગર શહેર : દરબારગઢ, લાખોટા તળાવ, કોઠા બેસ્ટન, બાલા હનુમાન સંકીર્તન મંદિર, વિલિંગડન ક્રીસન્ટ, સોલારીયમ, પ્રતાપ વિલાસ પેલેસ, રણજીતસાગર ડેમ અને પાર્ક, ભુજીયો કોઠો, સ્વામીનારાયણ મંદિર

(૨૯) જામનગર અને દ્વારકા જીલ્લા: દ્વારકા, બેટ દ્વારકા, ગોપી તળાવ, નાગેશ્વર જ્યોતિર્લિંગ, હર્ષદ માતા, નરારામાં દરિયાઈ રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાન, ખીજડીયા પક્ષી અભયારણ્ય, સસોઈ ડેમ, પીરોટન ટાપુ, ઘુમલીનાં સ્થાપત્યો

(૩૦) પોરબંદર શહેર અને જીલ્લો : કીર્તિ મંદિર, સુદામા મંદિર, પોરબંદર બીચ, હુઝુર પેલેસ, પ્લેનેટોરીયમ, ભારત મંદિર, દરબારગઢ પોરબંદર બર્ડ સેન્કચ્યુરી

(૩૧) ભુજ શહેર : પ્રાગ મહેલ, આયના મહેલ, સ્વામીનારાયણ મંદિર, હમીરસર તળાવ, કચ્છ મ્યુઝીયમ, હીલ ગાર્ડન, શરદબાગ પેલેસ, છાત્તરડી, ભુજીયો ડુંગર

(૩૨) કચ્છ જીલ્લો : આશાપુરા માતાનો મઢ, નારાયણ સરોવર, કોટેશ્વર, પુંઅરેશ્વર મંદિર, કક્કડભીટ યક્ષ, સીયોટ ગુફાઓ, લખપત, રૂદ્રમાતા ડેમ અને મંદિર, મેકરણદાદા સમાધિ, ઘોરડોમાં કચ્છ રણોત્સવ અને સફેદ રણ, કાળો ડુંગર, ઇંડિયા બ્રીજ, સર ક્રીક, વીઘાકોટ બોર્ડર, હાજીપીર દરગાહ, ફોસિલ પાર્ક, ધોળાવીરા, વ્રજવાણી મંદિર, રવેચી માતા મંદિર, કંથકોટનો કિલ્લો, રોહા કિલ્લો, કોઠારા જૈન તીર્થ, પીંગલેશ્વર બીચ, માંડવીમાં વિજયવિલાસ પેલેસ અને બીચ, ક્રાંતિ તીર્થ, ગોધરામાં અંબે ધામ, કોડાયમાં ૭૨ જીનાલય, ભદ્રેસરમાં વસઈ જૈન તીર્થ, કેરા શિવ મંદિર, સુરલભીટ્ટમાં જડેશ્વર મહાદેવ, ટપકેશ્વરી માતા, ભુજોડીમાં વન્દેમાતરમ સ્મારક અને હીરાલક્ષ્મી પાર્ક, સૂરજબારી પૂલ, અંજારમાં જેસલતોરલની સમાધિ, આંતરજાલના પાતળિયા હનુમાન

ગુજરાતમાં ફરવા ક્યાં જશો? – ૧

                           ગુજરાતમાં ફરવા ક્યાં જશો? – ૧

ઘણા મિત્રો કહે છે કે ફરવા જવું તો ક્યાં જવું? આજે અહીં ગુજરાતના દરેક જીલ્લામાં ફરવા જેવાં જાણીતાં સ્થળોનું એક નાનું લીસ્ટ આપું છું. તમે એમાંથી ક્યાં ક્યાં ગયેલા છો? ના ગયા હો તો જજો.

(૧) અમદાવાદ શહેર : ગાંધી આશ્રમ, ભદ્રનો કિલ્લો, કાંકરિયા, રીવર ફ્રન્ટ, ઇસ્કોન, સાયંસ સીટી, જામા મસ્જીદ, બાદશાહ અને રાણીના હજીરા, રાણી સિપ્રીની મસ્જીદ, હઠીસીંગનાં દહેરાં, સોલા મંદિર, સરદાર પટેલ મેમોરીયલ, સીદી સૈયદની જાળી, ગાયકવાડની હવેલી, સરખેજ રોજા, કોમ્યુનીટી સાયંસ સેન્ટર, અમદાવાદની ગુફા, કેમ્પ હનુમાન, દાદા હરિની વાવ, ગુરુદ્વારા ગોવીન્દધામ, તિરુપતિ બાલાજી મંદિર, સ્વામીનારાયણ મ્યુઝીયમ, ઓટો વર્લ્ડ મ્યુઝીયમ, અડાલજની વાવ, વૈષ્ણોદેવી મંદિર, ત્રિમંદિર, ભાડજનું રાધા માધવ મંદિર

(૨) અમદાવાદ જીલ્લો : નળ સરોવર, ગણપતપુરા, લોથલ, કુંડળ, સાળંગપુર

(૩) ગાંધીનગર જીલ્લો : અક્ષરધામ, ચિલ્ડ્રન પાર્ક, ઇન્દ્રોડા ઉદ્યાન, પુનિત વન, મહુડીમાં કોટયર્ક અને જૈન મંદિર, મીની અમરનાથ, મીની પાવાગઢ, વાસનીયા મહાદેવ, રૂપાલની પલ્લી, કંથારપુરાનો વડ, ઉત્કંઠેશ્વર મહાદેવ

(૪) મહેસાણા જીલ્લો : મોઢેરામાં સૂર્યમંદિર અને મોઢેશ્વરી માતાનું મંદિર, બહુચરાજી, વડનગરનું હાટકેશ્વર મહાદેવ અને કીર્તિતોરણ, તારંગા, થોળ સરોવર, ઉંઝામાં ઉમિયામાતા

(૫) સાબરકાંઠા અને અરવલ્લી જીલ્લો : પ્રાંતિજમાં ગળતેશ્વર મહાદેવ, બેરણા, સપ્તેશ્વર, ઈડરિયો ગઢ, વીરેશ્વર મહાદેવ, પોળોનાં મંદિરો, વીરાંજલિવન, શામળાજી, તિરુપતિ ઋષિવન, ઝાંઝરી ધોધ

(૬) પાટણ જીલ્લો : રાણકી વાવ અને સહસ્ત્રલિંગ તળાવ, શંખેશ્વર પાર્શ્વનાથ તીર્થ

(૭) બનાસકાંઠા જીલ્લો : અંબાજી મંદિર, કુંભારિયા, હાથીધરા, બાલારામ, નડાબેટ બોર્ડર

(૮) ખેડા અને મહીસાગર જીલ્લો : ડાકોર, ગળતેશ્વર મહાદેવ, નડિયાદનું સંતરામ મંદિર, મહેમદાવાદમાં ભમ્મરિયો કૂવો અને સિદ્ધિવિનાયક મંદિર, લસુન્દ્રાના ગરમ-ઠંડા પાણીના કુંડ, બાલાસિનોરનો ડાયનોસોર પાર્ક

(૯) પંચમહાલ જીલ્લો : સામલીમાં નૈસર્ગિક વિહાર, ટુવાના કુંડ, ઘૂસરમાં ગુપ્તેશ્વર મહાદેવ, ધાબાડુંગરી, વિરાસતવન, ચાંપાનેર, પાવાગઢ, ઝંડ હનુમાન, હાથણીમાતા ધોધ, મલાવનો કૃપાળુ આશ્રમ, શહેરામાં મરડેશ્વર મહાદેવ, ચાંદણગઢ, માનગઢ હીલ

(૧૦) દાહોદ જીલ્લો : રતનમહાલ, નલધા કેમ્પ સાઈટ, ચોસાલાનું કેદારેશ્વર મહાદેવ, બાવકા

(૧૧) આણંદ જીલ્લો : અમૂલ ડેરી, વડતાલનું સ્વામીનારાયણ મંદિર, વલેટવાનું પારદેશ્વર મહાદેવ, બોરસદનું સૂર્યમંદિર, અગાસનો રાજચંદ્ર આશ્રમ, માણેજમાં મણીલક્ષ્મી તીર્થ, રાલેજમાં શિકોતર માતા, વહેરાખાડી, મહીસાગર વન

(૧૨) વડોદરા શહેર : મ્યુઝીયમ, પ્લેનેટોરીયમ, કીર્તિ મંદિર, લક્ષ્મીવિલાસ મહેલ, સુરસાગર તળાવ અને શિવનું સ્ટેચ્યુ, બસ સ્ટેન્ડ, ઈએમઈ મંદિર, ઇસ્કોન, વ્રજધામ, હજીરા મકબરો, આજવા-નિમેટા ગાર્ડન

(૧૩) વડોદરા અને છોટાઉદેપુર જીલ્લા : કાયાવરોહણ, માલસર, નારેશ્વર, વઢવાણા સરોવર, કરનાળી, પ્રકૃતિ ઉદ્યાન

(૧૪) ભરૂચ જીલ્લો : કબીરવડ, કાવીનું સ્તંભેશ્વર મહાદેવ, કડિયા ડુંગર અને પાંડવ ગુફા, ટકાઉ ધોધ

(૧૫) નર્મદા જીલ્લો : સ્ટેચ્યુ ઓફ યુનિટી, નર્મદા ડેમ, ગરુડેશ્વર, શૂલપાણેશ્વર, ઝરવાણી ધોધ, જૂનારાજ કેમ્પ સાઈટ, વિસલખાડી, પોઈચાનું સ્વામીનારાયણ મંદિર, નિનાઈ ધોધ

(૧૬) સુરત શહેર : એક્વેરિયમ, સરથાણા નેચર પાર્ક, ગોપી તળાવ, ડુમસ, ઇસ્કોન, સાંઈ મંદિર, સ્નો પાર્ક, ડચ મકબરા

(૧૭) સુરત અને તાપી જીલ્લો : ઉકાઈ ડેમ, ઉનાઈ કુંડ, જાનકીવન, પદમડુંગરી કેમ્પ સાઈટ, દેવઘાટ

હવે બાકીના જીલ્લા વિષે next time.

ફરવા ક્યાં જશો?

                                              ફરવા ક્યાં જશો?

ફરવા જવાનું કોને ના ગમે? આ પૃથ્વી એટલી બધી વિશાળ છે, અને એના પર એટલી બધી જગાઓ જોવા જેવી છે કે ના પૂછો વાત ! એ બધું જોઇને મનમાં આનંદ પ્રસરી જાય, મન ખુશ ખુશ થઇ જાય.

ફરવાનું અને જોવા જેવું, આપણા દેશમાં ઘણું છે, તેમ જ વિદેશોમાં પણ ઘણું છે. આપણે ત્યાં આજે વિદેશોમાં ફરવા જવાનો ક્રેઝ બહુ વધ્યો છે. આજે ઘણા લોકો યુરોપ, આફ્રિકા, અમેરીકા તેમ જ થાઈલેન્ડ, મલેશિયા, ફુકેત, સીંગાપોર, દુબઈ, ચીન, શ્રીલંકા, વિએતનામ, મોરિશિયસ, બાલી, જાપાન વગેરે દેશોમાં ફરવા જાય છે. દિવાળી કે એવા ટાઈમે, કોઈ ટ્રાવેલર્સ જોડે ટીકીટો બુક કરાવીને આવાં સ્થળે ઉપડી જાય છે. જો કે આમાં કશું જ ખોટું નથી. પણ મારે અહીં ખાસ એ કહેવું છે કે ભારતમાં પણ ફરવા જેવું ઘણું જ છે. મને તો ક્યારેક એવું લાગે છે કે ભારતમાં જેટલું જોવા જેવું છે, એવું બીજે નથી.

આપણા દેશના દરેક રાજ્યમાં ઘણાં જોવાલાયક સ્થળો આવેલાં છે. એમાંથી થોડાંકનાં નામ ગણાવું? જેમ કે મહારાષ્ટ્રમાં મુંબઈમાં ગેટ વે ઓફ ઇંડિયા, છત્રપતિ શિવાજી મ્યુઝીયમ, એલીફન્ટા ગુફાઓ, ચોપાટી, હેંગિંગ ગાર્ડન, નહેરુ પ્લેનેટોરીયમ, સિદ્ધિવિનાયક મંદિર, એસ્સેલ વર્લ્ડ વગેરે. મહારાષ્ટ્રનાં અન્ય સ્થળો માથેરાન, અલીબાગ, લોનાવલા, ખંડાલા, ભંડારદરા, માલસેજ, મહાબળેશ્વર, નાસિક, ત્ર્યંબક, શિરડી, ઔરંગાબાદ, અજંતા, ઈલોરા, શનિદેવ…… લીસ્ટ ઘણું લાંબુ છે. આ જ રીતે બીજાં રાજ્યોમાં પણ ઘણું ઘણું છે.

જો કે ફરવાના સ્થળે વ્યવસ્થા અને સગવડો ઉભી કરી હોય તો વધુ લોકો આવે. કેવી સગવડો? ફરવાના સ્થળ સુધી પહોંચવા માટે સરસ રસ્તા બનાવવા જોઈએ, કે જેથી બસ, ગાડી, રીક્ષા કે ટેક્સી છેક સુધી જઈ શકે. ત્યાં પાર્કીંગની સગવડ હોવી જોઈએ. રીક્ષા અને ટેક્સીવાળાના ભાવ બાંધેલા હોવાં જોઈએ કે જેથી તેઓ ટુરીસ્ટની ગરજનો લાભ લઇ વધુ પૈસા ના પડાવે. ફરવાના સ્થળે હોટેલ, ગેસ્ટ હાઉસ જેવી રહેવાની સુવિધા હોવી જોઈએ. ખાવા પીવાનું પણ મળી રહેવું જોઈએ. ગાઈડ ઉપલબ્ધ હોવા જોઈએ. ફરવાના સ્થળને લગતી માહિતીનાં ચોપાનિયાં હોવાં જોઈએ. ટુરીસ્ટનો ગેરલાભ ઉઠાવે એવાં તત્વો ત્યાં ન હોવાં જોઈએ. કદાચ આપણે ત્યાં આટલી સારી સુવિધાઓ નથી. એટલે પ્રવાસીઓને ઘણી વાર એવું લાગે છે કે આપણા દેશમાં પ્રવાસનાં સ્થળોએ પૂરતી સગવડો નથી.

આમ છતાં, આપણે આપણા દેશનાં સ્થળોએ ફરવા જવાને મહત્વ આપવું જોઈએ. જો આપણા દેશનાં ફરવાનાં સ્થળોએ વધુ લોકો જતા થશે તો ત્યાં સગવડો જરૂર ઉભી થશે. આપણે ત્યાં ઘણાં સ્થળો એવાં છે કે જ્યાં ફોરીનર (વિદેશી) લોકો વધુ ફરવા આવતા હોય, અને આપણે તે સ્થળ જોયું ન હોય. આપણા વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ સૂચવ્યું છે કે તમે દર વર્ષે દેશમાં સાતઆઠ સ્થળોએ ફરવા જાવ. જો આટલું જ કરશો તો આખા દેશનાં ફરવાનાં સ્થળો ખૂબ જાણીતાં થશે. એ સ્થળોનો વિકાસ થશે, અને બહારના પણ કેટલાય લોકો તે સ્થળોએ આવતા થશે. આવું થશે તો તે સ્થળોના સ્થાનિક લોકોને રોજગારી મળશે. દેશનો પૈસો દેશમાં જ રહેશે, એટલું જ નહિ બહારના પૈસા પણ દેશમાં આવશે.

ફરવાનાં સ્થળોએ આપણી પણ કેટલીક ફરજો છે. આવાં સ્થળોએ પ્લાસ્ટીકની બોટલો, કાગળના ડૂચા, વધેલું ખાવાનું કે અન્ય ચીજો નાખીને ગંદકી ના કરવી જોઈએ. ત્યાં ઉભી કરેલી સગવડોને બગાડવી ના જોઈએ. ત્યાના સ્ટાફ અને લોકોને હેરાન ના કરવા જોઈએ. બલ્કે ત્યાં એક સારી છાપ છોડીને આવવું જોઈએ.

આજે ઘણા દેશો ફક્ત ટુરીઝમ પર નભે છે. સીંગાપોર, દુબઈ વગેરે સ્થળો ફક્ત ટુરીઝમના ધંધાથી જ કેટલાં બધાં પૈસાવાળાં થયાં છે, એ બધા જાણે છે. આપણા દેશમાં તો અ ધ ધ ધ.. કહેવાય એટલાં ટુરીસ્ટ સ્થળો છે, એને મહત્વ આપીએ, વિકસાવીએ અને ત્યાં ફરવા જઈએ, તો આ દેશ કેટલો બધો આગળ આવે !

  ગૌશાળા, ફાયદા જ ફાયદા

                                        ગૌશાળા, ફાયદા જ ફાયદા

માનનીય વડા પ્રધાન શ્રી નરેન્દ્ર મોદી સાહેબે તેમના ૧૫ મી ઓગસ્ટના ભાષણમાં એક મુદ્દો કહ્યો કે રાસાયણિક ખાતરોનો ઉપયોગ શક્ય એટલો ઓછો કરો. એના પરથી હમણાં જ વાંચેલી એક વાત યાદ આવી કે રાજકોટની એક સ્કુલમાં સ્કુલવાળાઓએ ગૌશાળા સ્થાપી છે. તેમાં હાલ ૨૪ ગાયો રાખી છે. આ ગાયોની દેખભાળ છોકરાઓએ જ કરવાની. ગાયોને ઘાસ ખવડાવવાનું, દૂધ દોહવાનું, છાણ એકઠું કરી ખાતર બનાવવાનું, ગાયોની ગમાણમાં ચોખ્ખાઈ રાખવાની વગેરે.

આ પ્રવૃત્તિના ફાયદા શું છે, તે જુઓ. સ્કુલમાં જ ગાયો હોવાથી, ગાયોનું દૂધ બાળકોને પીવા મળે છે. આ દૂધ એકદમ ચોખ્ખું, તાજું, કુદરતી અને કોઈ પણ જાતની પ્રોસેસ કર્યા વગરનું હોય, એટલે એકદમ પૌષ્ટિક હોય છે. આપણે બધા બજારમાંથી ડેરીનું જે દૂધ લાવીને પીએ છીએ, તે થોડા દિવસ પહેલાંનું વાસી અને પ્રોસેસ કરેલું હોય છે, એને બદલે સ્કુલમાં બાળકોને ગાયનું તાજું દૂધ મળે, તે સારું કહેવાય કે નહિ? વળી, આ દૂધ પર બીજી કોઈ પ્રોસેસ કરવાની ન હોવાથી, તે સસ્તામાં જ મળ્યું ગણાય.

બીજું, સ્કુલમાં ગાયના છાણનું જે ખાતર તૈયાર થાય, તે ખાતર સ્કુલમાં જ બગીચામાં ફૂલછોડ ઉગાડવા તથા શાકભાજી ઉગાડવામાં વપરાય, અને વધારાનું ખાતર વેચીને સ્કુલને પૈસા પણ મળી શકે. જો ઘણી બધી સ્કૂલો આવો પ્રોજેક્ટ કરે તો, બજારમાં ગાયના છાણનું ખાતર ખૂબ મોટા પ્રમાણમાં મળી રહે. આ ખાતર એકદમ કુદરતી ખાતર હોવાથી, એનાથી જે પાક લેવાય તે ખૂબ જ પૌષ્ટિક હોય. આજે બધે જે રાસાયણિક ખાતરો વપરાય છે, તેનાથી પાક ભલે વધુ પ્રમાણમાં મળે, પણ રાસાયણિક ખાતરો વાપરીને ઉગાડેલું અનાજ ખાવાથી કેન્સર જેવા રોગોનું પ્રમાણ વધ્યું છે. ગાયના ખાતરથી ઉગાડેલું અનાજ એકદમ આરોગ્યવર્ધક છે. વળી, ગાયના છાણથી બનાવેલું ખાતર ખૂબ સસ્તું હોય, કારણ કે એને માટે ખાતરનું મોટું કારખાનું નાખવાનું હોતું નથી, એટલે સાવ સસ્તામાં તે તૈયાર થાય છે.

સ્કુલમાં ગૌશાળા ઉભી કરવામાં ખર્ચ કેટલો? એક વાર ગાયો ખરીદવાનો ખર્ચ થાય. ગાયોને ખવડાવવા માટે લીલું કે સુકું ઘાસ જોઈએ. એ ઘાસ ગામની સીમમાં ઉગાડી શકાય. ગાયોને ત્યાં ચરાવવા લઇ જવાય. સુકું ઘાસ પણ સસ્તામાં જ મળે. આમ, સમગ્રપણે ખર્ચ તો ખૂબ જ ઓછો છે.

સ્કુલમાં વિદ્યાર્થીઓ ગાયની કાળજી કરવાનું શીખે. ગાય પ્રત્યે એક લાગણી ઉભી થાય. આપણી સંસ્કૃતિમાં ગાયને માતા કહી છે, ગાયને પૂજ્ય કહી છે, આપણે ત્યાં ગોવાળો ગાયોને ચરાવવા લઇ જતા, એ પ્રથા હવે આમ તો ભુલાવા આવી છે. કૃષ્ણ ભગવાન ગાયોને ચરાવવા લઇ જતા. સ્કુલમાં ગૌશાળા હોય તો બાળકો આપણી આ સંસ્કૃતિથી વાકેફ થાય.

બીજા દેશોમાં તો ગાયોને મારવાનાં કતલખાનાં ય છે, અને લોકો ગાયનું માંસ ખાતા હોય છે. એ બધું બરાબર નથી લગતું.

આપણા ગુજરાતમાં માણસા પાસે બાપુપુરા નામનું એક ગામ છે, ત્યાં લોકોએ ગાયો પાળવાનો ધંધો શરુ કર્યો છે. ગાયના દૂધ અને છાણમાંથી તેઓ સારી એવી કમાણી કરે છે. ગામડાના લોકો કામધંધા માટે ગામડાં છોડીને શહેર તરફ દોડે છે, એને બદલે ગામમાં જ રહીને ગાયો પાળવાનો ધંધો કરે તો તેઓ જરૂર કમાય અને સારી જીંદગી જીવી શકે. બાપુપુરા ગામ આનું સારું ઉદાહરણ છે. મને તો લાગે છે કે શહેરના લોકો પણ ગાયો પાળવાનો ધંધો કરી શકે.

રાજકોટની સ્કુલની જેમ બીજી સ્કૂલો ગૌશાળા સ્થાપે, એટલું જ નહિ, કોલેજો પણ જો આ દિશામાં કામ કરે તો દૂધ અને છાણની ક્યાંય કમી ના રહે, દૂધની ડેરીઓની જરૂર ના રહે, ખાતરનાં કારખાનાંની જરૂર ના રહે, દૂધ અને છાણ સાવ સસ્તામાં મળે, દૂધ અને પૌષ્ટિક ખોરાક ખાવા મળે, રોગો ના થાય, લોકોને કામધંધો મળે, ગાય પ્રત્યે સારી ભાવના પેદા થાય, કેટલા બધા ફાયદા થાય ! આપણે ત્યાં ઘણાં મંદિરોમાં અને બીજે ગૌશાળાઓ છે, તે એક સારી બાબત છે. બીજે પણ આ પ્રોજેક્ટ કરવાની જરૂર છે.

એકલી ગાયોથી દૂધ અને ખાતર પૂરતાં ન મળે, તો બીજાં પ્રાણીઓ પણ પાળી શકાય. ટૂંકમાં, આપણા જૂના પશુપાલનના ધંધા તરફ પાછા વાળવાની જરૂર છે. આપણે શહેરમાં બીજા ધંધાઓને મહત્વ આવી પશુપાલનને ભૂલતા ગયા છીએ. પણ એ તરફ ફરી વળવા જેવું છે. ડેન્માર્કમાં પશુપાલન આધુનિક રીતે થાય છે. એ દેશ ખૂબ આગળ વધેલો છે.

તમે વિચારી જોજો. આ દિશામાં કામ કરવા જેવું લાગે છે કે નહિ?

સમાજમાં સારા માણસો પણ છે  

                                      સમાજમાં સારા માણસો પણ છે  

સામાન્ય રીતે આપણા બધાનો અનુભવ એવો છે કે દુનિયામાં મોટા ભાગના માણસો સ્વાર્થી છે. પોતાનો સ્વાર્થ આવે ત્યારે નિયમો અને સંબંધોને બાજુએ મૂકી, પોતાના સ્વાર્થનું કામ પહેલું કરે. બીજાને શું તકલીફ કે મજબૂરી છે, તેનું કંઈ જ ના વિચારે. આમ છતાં, દુનિયામાં ક્યારેક કોઈ કોઈ સારા માણસો જોડે મુલાકાત થઇ જતી હોય છે. આવા માણસોને લીધે તો દુનિયા સુપેરે ચાલતી રહે છે.

આવા એક સરસ બનાવની વાત કરું. થોડાં વર્ષો પહેલાંની વાત છે. મારા મિત્ર જયંતિલાલે મને આ વાત કરેલી. તેમણે સરકારી નોકરી સંતોષકારક રીતે પૂરી કરી. પછી નિવૃત્તિ (Retirement) નજીક આવી ત્યારે તેમણે પેન્શન માટેનાં  બધાં ફોર્મ સમયસર ભરીને પેન્શન ઓફિસને મોકલી દીધાં, અને પેન્શન મંજૂર થાય એની રાહ જોવા લાગ્યા. કોઈકે તેમને કહ્યું કે, ‘જયંતિભાઈ, એમ શાંતિથી પેન્શન મંજૂર થવાની રાહ જોઇને બેસી રહેશો તો પેન્શન મંજૂર નહિ થાય. તમારે પેન્શન ઓફિસમાં જઈને ત્યાં સંબંધિત ક્લાર્ક કે ઓફિસરને મળવું જોઈએ. જરૂર પડે તો ‘વહીવટ’ કરવો પડે, કે જેથી પેન્શન ટાઈમસર મંજૂર થાય.’

આ ‘વહીવટ’ એટલે કે પૈસાની લાંચ આપવી. જયંતિભાઈ એક દિવસ પેન્શન ઓફિસમાં ઉપડ્યા. પોતાનો પેન્શન કેસ જે ક્લાર્ક પાસે હતો, તે ક્લાર્કને શોધી કાઢ્યો. ત્યાં જઈએ તેમણે એ ક્લાર્કને વાત કરી, ‘સાહેબ, હું ફલાણી ઓફિસમાંથી આવું છું, અને ફલાણી તારીખે રીટાયર થાઉં છું. મારું પેન્શન હજુ મંજૂર થઈને આવ્યું નથી. તો શું કરવું?’

કલાર્કે તેમની વિગતો જોઈ. જોયું તો તેમના પેન્શનની મંજૂરીનો કાગળ તૈયાર થઇ જ ગયેલો હતો. ફક્ત ઉપલા ઓફિસરની સહી જ બાકી હતી. કલાર્કે કહ્યું, ‘સાહેબ, તમારા પેન્શન પેપરમાં સાહેબની સહી જ બાકી છે. બે દિવસમાં હું સાહેબની સહી કરાવી લઈશ, અને અમે એ કાગળ તમારી ઓફિસને મોકલી આપીશું. પણ જયંતિભાઈને ભરોસો પડ્યો નહિ. બે દિવસ પછી તેઓ ફરીથી પેન્શન ઓફિસે જઈ પેલા ક્લાર્કને મળ્યા. અને એમના પેન્શન અંગે પૂછ્યું. કલાર્કે ચેક કરીને કહ્યું, ‘તમારો પેન્શનનો કાગળ આજે અમે તમારી  ઓફિસને મોકલી દીધો છે.’

જયંતિલાલ તો ખુશ થઇ ગયા. સરકારી ક્લાર્ક આટલી સરળતાથી કામ પતાવી દેશે, એવી તેમને કલ્પના જ ન હતી. તેમને પેલી ‘વહીવટ’વાળી વાત યાદ આવી ગઈ, એટલે તેમણે ક્લાર્કને જરા ડરતાં ડરતાં પૂછ્યું, ‘ભાઈ, તમે કામ કરી દીધું, એ બદલ તમારો ખૂબ ખૂબ આભાર. મારે તમને શું બક્ષીસ આપવાની?’

પેલો ક્લાર્ક કહે, ‘સાહેબ, હું કોઈ બક્ષીસ નથી લેતો. તમારે મને કંઈ જ આપવાનું નથી. આ કામ તો મારી ફરજમાં આવે છે, તે જ મેં કર્યું છે. અમને આ કામ કરવાનો પગાર મળે છે. ભગવાન મને મારો પગાર વાપરવા દે, એ જ બહુ છે. કોઈના ખોટા પૈસા લઈને મારે એ પાપ ક્યાં ભોગવવાનું? અને હું એવું ખોટું કરું તો, તમે મારી કેવી ખરાબ છાપ લઈને અહીંથી જાવ? સારું કામ કરી, તમારા મનોમન આશીર્વાદ મને મળે, તે મારી જિંદગીને જરૂર વધુ સારી બનાવશે.’

એની વાત સંભાળીને, જયંતિલાલ મનોમન તે ભાઈને આશીર્વાદ આપી ત્યાંથી પાછા જવા નીકળ્યા. સરકારી ઓફિસોમાં જો બધે આવા પ્રામાણિક માણસો હોય તો દેશ કેટલો બધો આગળ આવે?

આવા અનેક કિસ્સા તમને આપણા સમાજમાં મળી આવશે. દુનિયામાં સ્વાર્થી અને લાંચિયા માણસોની જોડે જોડે આવા કોઈક સજ્જનો પણ મળી આવે છે. એ જોઇને આપણે એ જ શીખવાનું છે કે આપણે પણ સારા માણસ બનીએ. સારાં કામ કરનારને તેનું સારું ફળ મળે જ છે. વળી, સારા માણસને જ્યાં કામ ઉકેલવાનાં હોય ત્યાં તેને સારા માણસો મળી આવે છે. છેલ્લે, એક નાનો પ્રસંગ યાદ કરી આજની વાત પૂરી કરીએ.

મારા એક ઓળખીતા મિત્ર નવનીતભાઈને લેન્ડલાઈન ફોનની જરૂર ન હોવાથી, તે તેમણે ટેલીફોન ઓફિસને પાછો સુપ્રત કર્યો. તેમને ટેલીફોન ઓફિસ પાસેથી ડીપોઝીટના રૂપિયા ૨૦૦૦/- પાછા લેવાના હતા. ઓફિસે આ રૂપિયા ક્યાંય સુધી પાછા આપ્યા નહિ. છેવટે, એક વાર તેઓ ટેલીફોન ઓફિસે રૂબરૂ મળવા ગયા. ત્યાં પણ કોઈએ ખાસ દાદ દીધી નહિ. છેવટે તેઓ ઉપરી ઓફિસરને મળ્યા, મનમાં તો હતું કે ઓફિસર તો વાત સાંભળશે જ નહિ. પણ ઓફિસરે તેમને શાંતિથી સાંભળ્યા. છેલ્લે, ઓફિસરે કહ્યું કે, ‘તમે ચિંતા ના કરો. તમારે હવે એક જ વાર આ ઓફિસે આવવું પડશે, અને તે પણ તમારી ડીપોઝીટના રૂપિયાનો ચેક લેવા. ચૌદ દિવસ પછી આવજો, તમને ચેક મળી જશે. નવનીતભાઈને તો ખાતરી નહોતી થતી કે આટલી સહેલાઇથી પૈસા મળી જાય. પણ બરાબર ચૌદ દિવસ પછી તેઓ ઓફિસે ગયા, અને તેમને તેમનો ચેક મળી ગયો ! ક્યાંક આવા ઓફિસર પણ જોવા મળે છે.

તમારી સાથે પણ આવી ઘટનાઓ બનતી જ હશે. કોમેન્ટમાં લખજો, બધાને વાંચવાની મજા આવશે.

Previous Older Entries