મારા ગામની વાત

                                     મારા ગામની વાત

કોઈ ગામમાં વીજળીનું કનેક્શન ના હોય, એસટી બસની સગવડ ના હોય, ટેલિફોન ના હોય, ઘેર પાણીના નળ ના હોય – આવું ગામ તમે કલ્પી શકો છો? આજે તો ગામડાઓમાં આ બધી સગવડ પહોંચી ગઈ છે, પણ થોડા દસકાઓ પહેલાં, ગુજરાતનાં ઘણાં ગામડાંઓમાં આવી પ્રાથમિક સગવડો પણ ન હતી. હું તમને મારા જ ગામની વાત કરું.

મારું ગામ મહેલોલ. તે પંચમહાલ જીલ્લાના ગોધરા શહેરની નજીક મેસરી નદીને કિનારે આવેલું છે. ઈ.સ. ૧૯૬૦ના અરસામાં મારું ગામ કેવું હતું, તેની થોડી વાતો કહું.

ત્યારે ગામમાં વીજળી આવી નહતી. એટલે દરેક ઘરમાં રાતે ફાનસ કે ચીમની સળગાવવાની. રસ્તા તો અંધારિયા જ હોય. રાત્રે માણસોની અવરજવર પણ ઓછી હોય.

મહેલોલની નજીકનું શહેર ગોધરા. મહેલોલથી ખરસાલિયા, વેજલપુર થઈને ગોધરા જવાય. મહેલોલથી વેજલપુરનો ૭ કી.મી.નો રસ્તો કાચો. ગોધરા જવું હોય તો વેજલપુર સુધી ચાલતા કે બળદગાડામાં જવું પડે, પછી વેજલપુરથી ગોધરાની બસ મળે. મહેલોલ સુધી બસની સગવડ નહોતી. વચમાં મેસરી નદી અને જીતપુરા આગળ બીજી એક નદી આવે, તે ચાલતા ઓળંગવાની. તેના પર પૂલ બાંધેલો ન હતો, એટલે બસ આવી શકે જ નહિ. વળી, ચોમાસામાં નદીમાં પૂર આવે ત્યારે તો ચાલતા કે ગાડામાં પણ ના જવાય. ગામ આખું વિખૂટું પડી જાય. ૫ કી.મી. દૂરના ખરસાલિયામાં રેલ્વે સ્ટેશન ખરું, ત્યાંથી ગોધરા અને વડોદરા તરફની ટ્રેન મળે. ગામમાં કોઈ પબ્લીક પાસે સ્કુટર કે ગાડી ન હતાં. ગામમાં રીક્ષાઓ ન હતી.

ગામમાં ટેલિફોન આવ્યા ન હતા. એટલે બહારગામ કોઈની સાથે વાત કરવાનો પ્રશ્ન જ ન હતો. પોસ્ટ ઓફિસ હતી, એટલે પત્રથી જ બહારગામનો સંપર્ક રહેતો. ગામમાં પણ કોઈની સાથે વાત કરવી હોય તો તેને ત્યાં રૂબરૂ જવું પડે.

ગામમાં પાકા રસ્તા ન હતા, એટલે ધૂળમાં જ ચાલવાનું. ચોમાસામાં આ ધૂળનો કાદવ થાય, ત્યારે રસ્તાની સાઈડે માંડ ચાલી શકાય. ગંદકી અને મચ્છરો થાય તે વધારામાં.

પાણી માટે વોટરવર્કસ જેવી કોઈ યોજના ન હતી. ગામમાં કૂવા હતા. પાણી ભરવા કૂવે જવાનું, દોરડું અને ઘડાથી પાણી કૂવામાંથી ખેંચવાનું, અને માથે બેડું મૂકી પાણી ઘેર લાવવાનું. પીવાનું, નહાવાધોવાનું, રસોઈ, કપડાં, વાસણ – આ બધા માટેનું પાણી આ રીતે લાવવાનું. વળી, કૂવાનું પાણી ભારે હોય, ઘણી વાર આ પાણીથી દાળ ચડે નહિ, એટલે દાળ માટેનું પાણી લેવા નદીએ જવું પડે. ઘણી સ્ત્રીઓ કપડાં ધોવા નદીએ જાય, પણ એમાં બહુ જ ટાઈમ બગડે.

રસોઈ માટે ચૂલા કે સગડીનો ઉપયોગ કરવાનો. સગડી માટે કોલસા અને ચૂલા માટે લાકડાં જોઈએ. આ બળતણો ખરીદવાં ક્યાંથી? બહુ જ અઘરું કામ હતું. વળી, ચૂલામાં ધુમાડો થાય, એટલે રસોડાની ભીંતો કાળી થાય. બહુ જ ઓછા લોકો કેરોસીનવાળો સ્ટવ વાપરતા. ગેસ કે ઈલેક્ટ્રીક સગડીની તો કલ્પના જ ન હતી.

ગામમાં બેંક ન હતી. બધો જ વ્યવહાર રોકડાથી થતો. ગામમાં ધોરણ સાત સુધીની પ્રાથમિક શાળા હતી. પછી, ૧૯૫૯માં હાઈ સ્કુલનું ધોરણ આઠમું શરુ થયું. દર વર્ષે એક એક ધોરણ ખુલતું ગયું, ૧૯૬૩ સુધીમાં ધોરણ ૧૧ સુધીની સ્કુલ શરુ થઇ ગઈ હતી. કોલેજ ભણવું હોય તેને તો ગોધરા કે બીજે જ જવું પડે. આમ છતાં, એ જમાનામાં ગામમાંથી ઘણા વિદ્યાર્થીઓ હોસ્ટેલોમાં રહીને બીએ, બીએસસી, બીકોમ, બીએડ અને એન્જીનીયર થયેલા. થોડાકે માસ્ટર પણ કર્યું. અરે ! પીએચડી થનાર પણ હતા ! અમારા ગામના પ્રવીણ દરજી પીએચડી થયા, એટલું જ નહિ, સાહિત્ય ક્ષેત્રમાં તેમનું અદભૂત પ્રદાન છે. તેઓને રણજીતરામ સુવર્ણચંદ્રક મળ્યો છે. ઘણા ભણીને પરદેશમાં પણ સ્થાયી થયા છે.

ગામમાં બેચાર ઘરને બાદ કરતાં, કોઈની પાસે રેડીઓ ન હતા. ટેપ રેકોર્ડ એ કલ્પના માત્ર હતી. ટીવી કે કોમ્પ્યુટરનું નામે ય નહોતું સાંભળ્યું. ગામમાં કોઈને ત્યાં લગ્ન હોય અને પૈસાની સગવડ હોય તો ગોધરા કે કાલોલથી બેન્ડ વાજાં મંગાવે કે થાળી વાજુ ભાડે લઇ આવે, ત્યારે ગીતો સાંભળવા મળે.

ગામમાં સીનેમા થીયેટર નહોતું. વરસે એક વાર શિયાળામાં નાટકકંપની આવે, તે ગામના એક ચોકમાં રાત્રે ધાર્મિક કે બીજાં નાટકો કરે, એ જ મનોરંજનનું સાધન હતું.

ગામમાં એક સરકારી અને એક ખાનગી દવાખાનું હતું. એ પ્રાથમિક સારવાર માટે જ કામ લાગે. સહેજ મોટો રોગ કે ઓપરેશન હોય તો ગોધરા કે મોટા શહેરમાં જ જવું પડે.

ગામમાં વાણીયા લોકો દુકાન કરે, બ્રાહ્મણો પૂજાપાઠ કે ખેતી કરે, ખેડૂતો ખેતી કરે, સુથાર, લુહાર, દરજી વગેરે પોતાના ધંધા કરે, અને આ રીતે બધાનું કામકાજ ચાલ્યા કરે. ગામમાં મંદિર, મહાદેવ તો હોય જ. ધાર્મિક તહેવારો ઘણા ઉજવાય. ચોમાસામાં કથા થાય.

ગામનું આખું ચિત્ર તમારા મગજમાં બેસી ગયું હશે. તમને એમ લાગશે કે આ બધી પાયાની સગવડો વગર લોકો કઈ રીતે જીવતા હશે? પણ અમે બધા એ રીતે જીવતા જ હતા ! અને આનંદથી જીવતા હતા. કશાયની કમી નહોતી લાગતી. લોકોના જીવ ઉદાર હતા. ગામમાં એક જણને ત્યાં કંઇક પ્રોબ્લેમ થાય તો આખું ગામ ત્યાં ભેગું થઇ જતું હતું. કોઈ માંદુ હોય તો બધા જ ખબર કાઢવા જતા અને મદદ પણ કરતા. લોકો સાંજે ફળિયામાં ભેગા થઈને ગપ્પાં પણ મારે. દિવાળીમાં બધા જ એકબીજાને ત્યાં મળવા જાય. કોઈને કશી ઉતાવળ નહિ, કોઈને ટાઈમ બગડવાની ચિંતા નહિ. બહારગામ ભણતા વિદ્યાર્થીઓ વેકેશનમાં ગામમાં આવે ત્યારનો માહોલ તો કોઈ ઓર પ્રકારનો હોય.

અને આજે? આજે ગામમાં બધી સગવડો આવી ગઈ છે. પણ એ માણસો રહ્યા નથી. મોટા ભાગના લોકો ભણીને શહેરમાં રહેવા ચાલ્યા ગયા છે. એ જમાનો બદલાઈ ગયો છે. અત્યારે અમે ગામમાં જઈએ છીએ ત્યારે બહુ જ થોડા ઓળખીતા લોકો મળે છે. સહુ પોતપોતાના કામમાં વ્યસ્ત છે, એટલે જૂની યાદોને સંભારીને થોડા કલાકોમાં પાછા આવી જઈએ છીએ.

આપણા ભણતરમાં શું ખૂટે છે?

                                               આપણા ભણતરમાં શું ખૂટે છે?

એક વાર મારો એક વિદ્યાર્થી ગૌતમ મારી પાસે આવ્યો, અને મને પૂછ્યું, ‘સર, અમે દિલ્હી ફરવા જઈએ છીએ, પણ અમારી ટ્રેન કેટલા વાગે દિલ્હી પહોંચશે, તે મારે જાણવું છે.’

મેં કહ્યું, ‘આ તો બહુ જ સહેલું છે. રેલ્વેના ટાઈમટેબલમાં જોઈ લે.’

એ બોલ્યો, ‘સર, ટાઈમ ટેબલ તો મારી પાસે છે, પણ એમાં શોધવાનું કઈ રીતે? મને એ નથી આવડતું.’

મેં કહ્યું, ‘જો, ટાઈમટેબલમાં અમદાવાદ-દિલ્હીના રૂટવાળું પાનું ખોલ. દરેક ટ્રેનને નામ અને નંબર આપેલા હોય છે. તારી ટ્રેનના નંબરવાળા કોલમમાં જો. એમાં દિલ્હીના નામ આગળ ત્યાં પહોંચવાનો ટાઈમ લખેલો હશે.’ એમ કહી, મેં એને ટાઈમટેબલમાં જોતાં શીખવાડ્યું અને એની ટ્રેનનો દિલ્હી પહોંચવાનો ટાઈમ બતાવ્યો. ગૌતમ ખુશ થઇ ગયો.

એક વાર એક છોકરી નામે શિવાની કુતૂહલવશ મને પૂછે કે ‘સર, મેં સાંભળ્યું છે કે ભારતમાં સાંજના સાડા પાંચ વાગ્યા હોય ત્યારે લંડનમાં બપોરના બાર જ વાગ્યા હોય. આવું કઈ રીતે બને? સૂરજ તો બધે સરખો જ પ્રકાશે ને? ભૂગોળમાં ક્યાંક ભણ્યા છીએ, પણ મને સમજાતું નથી.’ મેં એને પૃથ્વીના ફરવાની સાથે, પૂર્વ-પશ્ચિમમાં આવેલાં અલગ અલગ સ્થળોએ સમય કેમ જુદો જુદો હોય તે સમજાવ્યું.

અહીં વાત એ છે કે ગૌતમ અને શિવાની જેવા અનેક લોકોને આવી બધી ખબર નથી હોતી. ‘પનામા નહેર ક્યાં આવી?’ ‘બીજા કોઈ દેશના વિઝા કઈ રીતે કઢાવવા?’ ‘ઘઉંની ખેતી કઈ રીતે થાય?’ – આ અને આવા હજારો પ્રશ્નોની માહિતી વિદ્યાર્થીઓને નથી હોતી. ભણીને ડીગ્રીઓ મેળવી લીધા પછી પણ ઘણી વ્યવહારિક જાણકારી લોકો પાસે નથી હોતી. આ બધાનું કારણ શું? શું, આ બધું જાણવાની જરૂર નથી હોતી? અરે, બહુ જ જરૂર હોય છે. આ દુનિયામાં લોકો વચ્ચે રહેવું હોય તો આવી બધી ખબર હોવી જ જોઈએ.

આપણે બધા શું કરીએ છીએ કે આવી કોઈ માહિતીની જરૂર પડે ત્યારે કોઈકને પૂછીને જાણી લઈએ છીએ, અને આપણું ગાડું ગબડ્યા કરે છે. પણ એને બદલે આવી બધી જાણકારી સ્કુલ-કોલેજોમાં શીખવાડાય, એ વધુ સારું નહિ? આપણા શિક્ષણમાં આવી બધી બાબતો વિષે ક્યાંય ભણાવાતું નથી. આપણા અભ્યાસક્રમો એવા છે કે એમાં સીલેબસ નક્કી હોય, અને એમાંથી જ પરીક્ષામાં પૂછાય. વિદ્યાર્થીઓ પણ મનેકમને એ ભણી નાખે, પાસ થાય અને ડીગ્રી પણ મળી જાય.

આજે વિજ્ઞાનની આટલી બધી શોધખોળો થયા પછી, દુનિયાના લોકો એકબીજાની નજીક આવી ગયા છે. સંદેશાવ્યવહાર અને વાહનવ્યવહાર ક્ષેત્રે અદભૂત ક્રાંતિ થઇ છે. કોમ્પ્યુટર, ઈન્ટરનેટ અને મોબાઈલ ફોને દુનિયાને ઘણી બધી બદલી નાખી છે. આ સંજોગોમાં ઘણી વ્યવહારલક્ષી બાબતો જાણવાનું બધાએ જરૂરી બની ગયું છે. જો સ્કુલ-કોલેજોમાં આવું શિક્ષણ અપાય તો વિદ્યાર્થીની પ્રતિભામાં ઘણો વધારો થાય.

ઉપરનાં બેચાર ઉદાહરણો ઉપરાંત, હું અહીં બીજાં થોડાં નમૂનારૂપ ઉદાહરણો આપું કે જેના વિષે વિદ્યાર્થીઓએ જાણવું જોઈએ. જેમ કે.

-ઘરમાં વપરાતી વીજળી કઈ રીતે પેદા થાય છે?

-નર્મદાની નહેરના માર્ગમાં વચ્ચે નદી આવે તો નહેર કેવી રીતે બાંધવી?

-પેટ્રોલ ક્યાંથી અને કેવી રીતે મળે છે?

-કાચ કઈ રીતે બને?

-રોડ પર જતા હોઈએ, અને રસ્તામાં કોઈને એકસીડન્ટ થાય, ત્યારે શું કરવું?

-બીજા વિદ્યાર્થીઓ સાથે હળીમળીને કેવી રીતે રહેવું?

-જાહેર જગાઓ અને રસ્તાઓ પર ગંદકી ના થાય એ માટે શું કરવું? લોકજાગૃતિ કઈ રીતે લાવવી?

-પાણીનો બગાડ કઈ રીતે અટકાવવો?

-પ્રામાણિકતાથી જીવન જીવવા શું કરવું?

-કુરિવાજો કઈ રીતે દૂર કરવા?

આવા તો અનેક પ્રશ્નો શોધી શકાય. આવું બધું વ્યવહારુ જ્ઞાન મેળવવા માટે શિક્ષણ સંસ્થાઓમાં એક વધારાનો વિષય રાખવો જોઈએ. શિક્ષકે ખૂબ જ ધ્યાનપૂર્વક વિદ્યાર્થીઓને વિશ્વાસમાં લઇ આ બધું ભણાવવું જોઈએ. ખાસ તો એ જરૂરી છે કે વિદ્યાર્થીઓમાં આ બધું શીખવાનો રસ પેદા થાય. આજના મોટા ભાગના વિદ્યાર્થીઓને ક્લાસમાં બેસીને ભણવાનું ગમતું નથી. એટલે આ વ્યવહારુ જ્ઞાનવાળો વિષય પણ તેને બીજા વિષયો જેવો નીરસ જ લાગશે. આમ છતાં, વિદ્યાર્થીને આ વિષય ગમે, એને રસ પડે, એને મજા આવે, એને આ બધું જાણવાનું આકર્ષણ થાય એવું વાતાવરણ ઉભું કરવું જોઈએ. વિદ્યાર્થીને આ બધું જાણવાની જિજ્ઞાસા પેદા થાય એવો માહોલ પેદા કરવો પડે. વળી, આ શિક્ષણનો વહેવારમાં જ્યાં ઉપયોગ થતો હોય, ત્યાં વિદ્યાર્થીને લઇ જઇ, તેનું જ્ઞાન પ્રત્યક્ષ કરાવવું પડે. હું તો એમ કહું કે ભણવામાં આવો વિષય ભલે ના રાખ્યો હોય તો પણ દરેક શિક્ષક પોતાના વિદ્યાર્થીઓને, પોતાના રેગ્યુલર વિષયની સાથે પાંચેક મિનીટ આવી વ્યવહારુ વાતો કરે તો પણ ઘણું છે. વિદ્યાર્થીને પ્રેમથી શીખવાડીશું તો તેને ભણવાનું જરૂર ગમશે.

વિદ્યાર્થીઓ વ્યવહારની આવી બધી વાતો શીખશે તો આપણો સમાજ ઘણો આગળ આવશે, આપણો વિદ્યાર્થી ક્યાંય પાછો નહિ પડે, દેશમાં ભ્રષ્ટાચાર ઓછો થશે, ચોખ્ખાઈ જળવાશે, કુદરતી સ્ત્રોતોનો વેડફાટ થવાને બદલે તેનો મહત્તમ ઉપયોગ થશે, અને આપણે દુનિયાના આગળ પડતા દેશોની હરોળમાં આવી શકીશું.

આવો સમાજ કોને ન ગમે? ચાલો, આપણે આ દિશામાં આજથી જ શરૂઆત કરીએ.

અંબેધામ, ગોધરા, કચ્છ

અંબેધામ, ગોધરા, કચ્છ: કચ્છના ગોધરા ગામમાં પ્રખ્યાત અંબેધામ આવેલું છે. (પંચમહાલ જીલ્લામાં આવેલું ગોધરા એ અલગ છે.) ભૂજથી માંડવી જવાના રસ્તે, માંડવી આવતા પહેલાં કોડાય ચાર રસ્તાથી ગોધરા ગામ જવાનો રસ્તો પડે છે. અહીંથી ગોધરા ૧૬ કી.મી. દૂર છે. અહીં આરસનું બનાવેલું અંબામાતાનું ભવ્ય મંદિર છે. મંદિરનો ગેટ, ઓટલો, છત, થાંભલા – બધું જ આરસનું છે. મંદિરના ઓટલા પર વાઘની બે પિત્તળની મૂર્તિઓ ગોઠવેલી છે. તે તરત જ ધ્યાન ખેંચે છે. મંદિર જાણે હમણાં જ બન્યું હોય એટલું નવું લાગે છે. માતાજીનાં દર્શન કરી મન આનંદ પામે છે. અહીં પ્રવાસીઓ કરતાં ભક્તો વધુ આવતા હોય એવું લાગે છે. ભૂજથી કોડાય ચાર રસ્તા ૫૦ કી.મી. અને કોડાય ચાર રસ્તાથી માંડવી ૧૦ કી.મી. દૂર છે.

અંબેધામ મંદિરનું સંકુલ ઘણું વિશાળ છે. સંકુલમાં બીજાં ઘણાં મંદિરો છે. મુખ્ય મંદિરની પાછળ ભારતમાતાની ભવ્ય મોટી મૂર્તિ છે. મૂર્તિને વંદન કરવાનું મન થઇ જાય છે. મનમાં દેશદાઝ પ્રગટી આવે છે. બાજુમાં જ એક પ્રદર્શન રૂમ છે. તે જોવા જેવું છે. બીજા એક નાના કુંડમાં પાણી ભરેલું છે અને તેમાં મૂકેલો પથ્થર પાણી પર તરે છે. પાણી પર તરી શકે એવા પથ્થરનો આ નમૂનો છે. રામાયણની કથા મૂજબ, રામ ભગવાને આવા પથ્થર વાપરીને લંકા જવા માટેનો પૂલ, સમુદ્ર પર બનાવ્યો હતો.

એની બાજુમાં પ્રેરણાધામ છે. અહીં મહાવીર સ્વામીની મૂર્તિ અને વિવિધ પ્રસંગોને અનુરૂપ જંગલ તથા પ્રાણીઓ વિગેરેની પ્રતિકૃતિ અને મૂર્તિઓ છે. બે ઘડી ઉભા રહીને આ બધું જોવાનું ગમે એવું છે. તેની બાજુમાં એક વધુ પ્રદર્શન કક્ષ છે. અહીં આપણા ધાર્મિક ગ્રંથોમાં આવતા પ્રસંગોને પૂતળાં રૂપે રજૂ કર્યા છે એ જોઈને આપણને આ પ્રસંગોની યાદ મનમાં તાજી થઇ જાય છે. જેમ કે એક પગે ઉભા રહીને તપ કરતા ધ્રુવ, હિરણ્યકશ્યપનો વધ કરતા નરસિંહ ભગવાન વગેરે.

એની બાજુમાં પથ્થર અને માટીનો ઉપયોગ કરીને મોટો કૈલાસ પર્વત બનાવ્યો છે. એની ટોચ પર શંકર ભગવાન બિરાજે છે. પર્વત બહુ જ સરસ અને જોવા જેવો છે. દૂરથી જ તે પ્રેક્ષકોનું ધ્યાન ખેંચે છે. પર્વતની અંદર ગુફામાં દાખલ થઇ, વાંકાચૂકા ચઢાણવાળા માર્ગે ફરી, છેક ટોચ પર બહાર નીકળાય છે. ગુફાના માર્ગમાં પણ ઘણા દેવદેવીઓની મૂર્તિઓ છે. ગુફાની રચના ખૂબ જ આકર્ષક અને અદભૂત છે. ટોચ પર શંકર ભગવાનની મૂર્તિનાં સાવ નજીકથી દર્શન થાય છે. ટોચ પરથી પગથિયાં ઉતરીને નીચે આવી જવાય છે.

આ બધાં મંદિરો આગળ બગીચા અને રસ્તાઓ પણ છે. તેમાં થઈને અન્નક્ષેત્રમાં જવાય છે. અન્નક્ષેત્રમાં અહીં  આવતા પ્રવાસીઓને માટે જમવાની વ્યવસ્થા છે. જમવાનો કોઈ ચાર્જ લેવામાં આવતો નથી, જે ઈચ્છા હોય એટલી ભેટ નોંધાવી દેવાની. જમવાનું ખૂબ જ સારું અને વ્યવસ્થા પણ ઘણી સારી છે. રસોડામાં અને જમવાના હોલની ચોખ્ખાઈ ઉડીને આંખે વળગે એવી છે. આમ જુઓ તો આખો અંબેધામ વિસ્તાર ખૂબ જ ચોખ્ખો છે. જમીને બગીચામાં કે મંદિરમાં કે ઓફિસ વિસ્તારમાં બેસવાનું કે થોડો આરામ ફરમાવવાનું ગમે એવું છે. આખું સ્થળ એવું સરસ છે કે અહીં બેસીને બધું જોયા કરવાનું મન થાય. અંબેધામમાં ત્રણેક કલાક તો સહેજે પસાર થઇ જાય. ખરેખર આ એક જોવાલાયક જગા છે.

26a_ambedham

26b_Ambedham.JPG

26c_ambedham

26d_ambedham

કીર્તિ મંદિર

                                                           કીર્તિ મંદિર

પોરબંદરમાં મહાત્મા ગાંધીજીનું આ સ્મારક મંદિર છે. પોરબંદરમાં ગાંધીજી ૨ ઓક્ટોબર, ૧૮૬૯ના રોજ જે ઘરમાં જન્મ્યા હતા તે પુરાણા ઘરની આજુબાજુ જ આ કીર્તિમંદિર બનાવાયું છે. આ મંદિર બાંધવામાં પોરબંદરના મહારાજા શ્રીનટવરસિંહજી અને રાજરત્ન શ્રીનાનજી કાલિદાસ મહેતાનો મોટો ફાળો છે. પુરુષોત્તમ મિસ્ત્રીએ બાંધકામ કર્યુ છે. કીર્તિ મંદિર ૧૯૫૦માં બનીને તૈયાર થયું, અને સરદાર વલ્લભભાઈ પટેલે તે પ્રજા માટે ખુલ્લું મૂક્યું. મંદિરની ઉંચાઇ ૭૯ ફૂટ છે, જે ગાંધીજીની ૭૯ વર્ષની ઉમરનો નિર્દેશ કરે છે. ગાંધીજીને બધા ધર્મો પ્રત્યે આદર હતો, કીર્તિ મંદિરના સ્થાપત્યમાં એવા છ ધર્મો – હિંદુ, બૌદ્ધ, જૈન, પારસી, ચર્ચ અને મસ્જીદનું મિશ્રણ દેખાય છે. મંદિરની મધ્યમાં ગાંધીજી અને કસ્તૂરબાનાં ફૂલ સાઈઝનાં પેઈન્ટીંગ જોડે જોડે મૂકેલાં છે. તેમના પગ આગળ તેમના જીવનનાં સૂત્રો ‘સત્ય’ અને ‘અહિંસા’ લખેલાં છે. જમણી બાજુના બે રૂમોમાં અનુક્રમે મગનલાલ ગાંધી અને મહાદેવ દેસાઈનાં સ્મારકો છે. ડાબી બાજુના રૂમમાં પ્રદર્શન છે, ગાંધીજીના જૂના ફોટા છે. આ બધી રૂમોમાં ખાદી અને હસ્તકલાની વસ્તુઓ મૂકેલી છે. મંદિરમાં પુસ્તકોનું વેચાણ કેન્દ્ર અને કસ્તૂરબા મહિલા લાયબ્રેરી પણ છે. મંદિરમાં ગાંધીજી જે જગાએ જન્મેલા તે જગાએ સ્વસ્તિકનું ચિહ્ન દોરેલું છે. મંદિરમાં સાંજે ૫ વાગે ગાંધીજીનું પ્રિય ભજન ‘વૈષ્ણવજન તો તેને રે કહીએ…’ ગવાય છે. મુલાકાતીઓને અહીં ગાંધીયુગમાં પહોંચી ગયાનો અનુભવ થાય છે. કીર્તિ મંદિર એ અગત્યનું ટુરિસ્ટ આકર્ષણ છે. ભારતના અને વિદેશના કેટલા યે મહાનુભાવોએ આ સ્થળની મુલાકાત લીધેલી છે.

1a_Kirti mandir

1b_Birth Place of Gandhi

ઈજીપ્તની રાણી કલીયોપેટ્રા

                                    ઈજીપ્તની રાણી કલીયોપેટ્રા

રાણી કલીયોપેટ્રાનું નામ તો બધાએ સાંભળ્યું જ હશે. તેનું સૌન્દર્ય અને તેની રાજ ચલાવવાની કુશળતાને લીધે તે દુનિયામાં ખૂબ જ જાણીતી છે. ઈજીપ્તમાં ટોલેમી વંશની તે છેલ્લી રાજા હતી. તેનું આખું નામ કલીયોપેટ્રા-7 ફીલોપેટર હતું. કલીયોપેટ્રા ગ્રીક નામ છે, તેનો અર્થ ‘પિતાની કીર્તિ’ એવો થાય છે.

કલીયોપેટ્રાનો જન્મ ઈ.સ. પૂર્વે ૬૯માં એટલે કે આજથી ૨૦૮૫ વર્ષ પહેલાં ઈજીપ્તમાં થયો હતો. તે વખતે ઈજીપ્તમાં, તેના પિતા ટોલેમી-૧૨ ઓલેટસનું રાજ ચાલતું હતું. ટોલેમીઓ મેસેડોનીયન ગ્રીક કુટુંબના (એલેક્ઝાન્ડર ધ ગ્રેટના વંશજો) હતા, અને અને ગ્રીક ભાષા જ બોલતા. પણ કલીયોપેટ્રાએ ઈજીપ્તની  ભાષા શીખી લીધી હતી અને તે ઈજીપ્શીયન ભાષામાં જ વાત કરતી. તે ઈજીપ્તની દેવી આઈસીસની પૂજા પણ કરતી. તેની માતાનું નામ કલીયોપેટ્રા-૫ હતું. ઈજીપ્તમાં તે વખતે એવો વિચિત્ર રીવાજ હતો કે રાજા પોતાની બહેનને જ પરણતો. તેની માતા તેના પિતાની બહેન હતી.

કલીયોપેટ્રા શરુમાં તેના પિતા જોડે રાજ્ય સંભાળતી, પછી તે તેના ભાઈઓ ટોલેમી-૧૩ અને ટોલેમી-14 જોડે રાજ સંભાળવા લાગી. રીવાજ મૂજબ તેણે તેના આ બંને ભાઈઓ જોડે લગ્ન કર્યાં. પણ તેમને બાળકો ન હતાં. તેને ભાઈઓ જોડે બહુ ફાવ્યું નહિ, આથી તે સ્વતંત્ર રીતે રાજ કરવા લાગી. તેણે ટોલેમી અટક પણ છોડી દીધી.

એવામાં કલીયોપેટ્રાને જુલિયસ સીઝર જોડે પરિચય થયો. સીઝર રોમન યોદ્ધો અને શાસક હતો. કલીયોપેટ્રા સીઝરને ઈ.સ. પૂર્વે ૪૮માં પહેલી વાર મળી ત્યારે તે ૨૧ વર્ષની અને સીઝર ૫૨ વર્ષનો હતો. છતાં ય આ સંબંધ પ્રેમમાં પરિણમ્યો. તેણે સીઝર સાથે લગ્ન કર્યાં. તેમને એક પુત્ર જન્મ્યો, તેનું નામ સિઝેરીયન રાખ્યું. ઈ.સ. પૂર્વે ૪૪માં સીઝરનું ખૂન થયું. ત્યાર પછી કલીયોપેટ્રાએ રોમના શાસક માર્ક એન્ટોની જોડે સંબંધ રાખ્યો, તેમાં તેને બે દિકરીઓ કલીયોપેટ્રા સેલીન-૨ અને એલેક્ઝાન્ડર હેલીઓસ તથા એક દિકરો ટોલેમી ફિલાડેલફસ થયા. એન્ટોનીએ એક યુદ્ધમાં હારતાં, આપઘાત કર્યો. કલીયોપેટ્રાએ પણ રીવાજ મૂજબ પોતાની જાતને સર્પદંશ દઈ આપઘાત કર્યો. કલીયોપેટ્રા મરી ગઈ એ દિવસ, ઓગસ્ટ ૧૨, ઈ.સ. પૂર્વે ૩૦ હતો. તેણે ઈ.સ. પૂર્વે ૫૧ થી ૩૦ એમ ૨૧ વર્ષ રાજ કર્યું. તે ક્વીન ઓફ નાઇલ કહેવાતી. પુરુષ રાજાઓના જમાનામાં તે એક પ્રભાવશાળી સ્ત્રી નેતા હતી. નાઇલ એ ઈજીપ્તની નદીનું નામ છે.

તેના પછી તેના પુત્ર સિઝેરીયને થોડો સમય ગાદી સંભાળી અને પછી ઈજીપ્તમાં રોમન સામ્રાજ્ય આવી ગયું.

કલીયોપેટ્રા દેખાવે બહુ જ સુંદર હતી. તે હોશિયાર અને ચાર્મીંગ હતી. તેના બોલવામાં બહુ જ મીઠાશ હતી. પોતાની વાત બીજાઓ સ્વીકારે એવી રીતે વાત કરવાની એનામાં આવડત હતી. ભલભલા સત્તાધીશોને વશ કરવાની એનામાં કળા હતી. કહે છે કે તેને નવ ભાષાઓ આવડતી હતી, બીજા દેશોના રાજાઓ જોડે વાત કરવા તેણે દુભાષિયો રાખવો નહોતો પડતો.

કલીયોપેટ્રા પશ્ચિમી સંસ્કૃતિમાં બહુ જાણીતી છે. શેક્સપિયરે તેના જીવન પર ‘એન્ટોની એન્ડ  કલીયોપેટ્રા’ નાટક લખ્યું હતું. જ્યોર્જ બર્નાર્ડ શોએ ‘સીઝર એન્ડ કલીયોપેટ્રા’ નાટક રચ્યું હતું. કલીયોપેટ્રા નામની ફીલ્મ પણ બે વાર બની છે.

1_Cleopatra

2_Cleopatra

3_Cleopatra and Caesar

4_Cleopatra

5_Cleopatra

6_Cleopatra

7_Cleopatra

એક કિસ્સો – ચાનું વળગણ

                                           એક કિસ્સો – ચાનું વળગણ

મારા એક મિત્ર સૂરતની કોલેજમાં પ્રોફેસર હતા. ખૂબ જ વિદ્વાન માણસ, પરોપકારી અને ભલા પણ એટલા જ. અડધી રાતે પણ મદદ કરવા તત્પર. હસમુખા સ્વભાવના એ પ્રોફેસર જોડે સહુ કોઈને ફાવે. તેઓ ચા પીવાના જબરા શોખીન હતા. દિવસમાં કેટલાય કપ ચા પી નાખે.

એક વાર હું સૂરત તેમને મળવા માટે ગયો. મારે અમુક વિષયમાં તેમનું માર્ગદર્શન લેવું હતું. અગાઉથી ફોન કરીને જ મળવાનું નક્કી કર્યું હતું. સૂરત પહોંચીને મેં ફરી ફોન કર્યો, ‘સાહેબ, હું સૂરત આવી ગયો છું, કેટલા વાગે આપને મળવા આવું?’

તેમણે જવાબ આપ્યો, ‘વેલકમ, મારા દોસ્ત, તમને રાતે બાર વાગે મળવાનું ફાવશે?’

જવાબ સાંભળીને જરા નવાઈ લાગી. સાહેબ કદાચ બહુ જ busy હશે, એટલે રાતનો ટાઈમ આપ્યો હશે. રાત્રે ઉંઘવાને બદલે તે મળવા તૈયાર હતા. મારે તો ‘હા’ જ પાડવાની હતી. મેં કહ્યું, ‘સાહેબ, જરૂર ફાવશે.’

‘બસ, તો રાતે કોલેજમાં મારી ઓફિસમાં આવી જજો. નિરાંતે વાતો કરીશું.’

સાહેબ રાતે બાર વાગે નિરાંતે વાતો કરવા તૈયાર હતા. મોટા પ્રોફેસરોને ઘણું કામ હોય છે. એટલે તેઓ પોતાની ઓફિસની એક ચાવી પોતાની પાસે રાખતા હોય છે. આથી તેઓ ગમે ત્યારે પણ ઓફિસમાં જઈને કામ કરી શકે.

હું રાતે બાર વાગે કોલેજ પહોંચ્યો. ચોકીદારને સાહેબનું નામ કહ્યું, એટલે એણે અંદર જવા દીધો. સાહેબ ઓફિસમાં બેઠા બેઠા કોઈ વિદ્યાર્થીની નોટ ચેક કરતા હતા. મને જોઇને બોલ્યા, ‘આવો, આવો, મી. શાહ, કેમ છો? તમારી રીસર્ચ વિષે આપણે ચર્ચા કરવાના જ છીએ, પણ પહેલાં એક કપ ચા પીએ.’

મેં કહ્યું, ‘સાહેબ, અત્યારે તમે ઘેર જવાની ઉતાવળમાં હશો. અત્યારે ચા મુલતવી રાખીએ.’

‘અરે, ચા વગરતે કંઇ ચાલતું હશે? ચા તો પીવી જ પડે. આપણે એમ કરીએ, કોલેજના ગેટની સામેની હોટેલમાં ચા સરસ બને છે, ત્યાં જઈને પીએ, મજા આવશે.’

મારી આનાકાની છતાં ય એ મને ખેંચી ગયા. અમે બે ય બહાર નીકળ્યા. મેં કહ્યું, ‘મારી ગાડી લઇ લઉં’

એ કહે, ‘ના, ના, ચાલતા જ જઈએ. હોટેલ સામે નજીક જ છે.’

અમે ચાલતા ત્યાં પહોંચ્યા. પણ હોટેલવાળો રાતે બાર વાગ્યા સુધી હોટેલ થોડી ખુલ્લી રાખે? હોટેલ બંધ હતી ! પણ એમ હાર માને તો એ પ્રોફેસર શાના? કહે, ‘ચાલો, થોડે દૂર બીજી હોટેલ છે, ત્યાં જઈએ.’

મેં ફરી ગાડી લેવાની વાત કરી. તે બોલ્યા, ‘અરે, ગાડી રહેવા દો, ચાલતા મજા આવશે.’

અડધો કી.મી. પછી, ચાની એક દુકાન આવી. સદનસીબે એ ખુલ્લી હતી. અમે ચા પીધી અને ચાલતા પાછા આવ્યા. એમની ઓફિસના બારણે પહોંચ્યા, ત્યાં પટાવાળો બહાર ખુરસીમાં બેઠો બેઠો લગભગ ઉંઘતો હતો. અમારાં પગલાંના અવાજથી ઝબકીને જાગ્યો. સાહેબે તેને કહ્યું, ‘મગન, જો દૂધ રહ્યું હોય તો અડધો અડધો કપ ચા બનાવી કાઢ ને !!’

બોલો, આ સાંભળીને તમે ચમકી ગયા ને? બહાર ચા પીને આવ્યા પછી, સાહેબ તરત જ ચા મૂકવાનું કહેતા હતા !

પછી તો અમે તેમની ઓફિસમાં બેસીને વિગતે વાતો કરી, મારા પ્રશ્નોનું તેમણે સંતોષકારક સમાધાન આપ્યું. પછી કહે, ‘ચાલો, ધાબા પર બેસીએ. થોડાં ગપ્પાં મારીએ.’

મને થયું કે સાહેબને ઉંઘ નહિ આવતી હોય? ઘેર જવાની ઉતાવળ નહિ હોય? મારી ‘ના’ છતાં ય અમે બંને ધાબા પર ગયા. અંધારામાં લેબોરેટરીનાં સાધનો જોયાં, અને ધાબાની પાળી પર બેસી વાતો અને ગપ્પાં ચલાવ્યાં. સૂરતનો રાતનો નજારો જોયો. પછી હું મારા મુકામે પહોંચ્યો ત્યારે રાતના ત્રણ વાગ્યા હતા. સાહેબની દિલેરીને યાદ કરતાં કરતાં ઉંઘી ગયો.

ઇગ્વાસુ ધોધ

    બ્રાઝીલમાં અત્યારે ઓલિમ્પિક ચાલે છે. તેના અનુસંધાનમાં બ્રાઝીલમાં આવેલ એક ધોધ, ઇગ્વાસુ ધોધનો લેખ અહીં મૂકું છું. મેં જોયેલ નથી. માહિતી ભેગી કરીને લેખ લખેલ છે. ફોટા ગુગલ પરથી લીધા છે.                                                    

                                                        ઇગ્વાસુ ધોધ 

દુનિયાના બે મહાન ધોધ, નાયગરા અને વિક્ટોરિયા, ત્યાર પછી ત્રીજા નંબરે આવતો હોય એવો ધોધ છે દક્ષિણ અમેરીકામાં આવેલો ઇગ્વાસુ ધોધ. આ ધોધ ભલે ઓછો જાણીતો હોય તો પણ દર વર્ષે લાખો લોકો આ ધોધ જોવા આવતા હોય છે. આ ધોધની પહોળાઈ, સેંકડો ફાંટારૂપે પડતો ધોધ અને પાણીનો જથ્થો જોઈને લાગે છે કે ખરેખર, આ એક જોવા જેવી કુદરતની અદભૂત રચના છે.

દક્ષિણ અમેરીકાના બ્રાઝીલ અને આર્જેન્ટીના દેશો વચ્ચે થઈને વહેતી ઇગ્વાસુ નદી પર આ ધોધ આવેલો છે. બલ્કે, આખી ઇગ્વાસુ નદી જ ધોધરૂપે પડે છે. નીચે પડેલી નદી, ખીણમાં આગળ વહીને લગભગ ૨૩ કી.મી. પછી પારાના નામની નદીને મળે છે. ઇગ્વાસુ ધોધ જ બ્રાઝીલ અને આર્જેન્ટીના વચ્ચેની સરહદનું કામ કરે છે.

ઇગ્વાસુ ધોધ અર્ધગોળાકાર સ્વરૂપનો છે. તેની ધાર કુલ ૨.૭ કી.મી. પહોળી છે. એટલે કે પહોળાઈમાં આ ધોધ નાયગરા અને વિક્ટોરિયા બંને કરતાં મોટો છે. ધોધની સરેરાશ ઉંચાઈ ૬૮ મીટર છે. જોકે ધોધના વચલા ભાગ આગળ ઉંચાઈ ૮૨ મીટર જેટલી છે. એટલું જ નહિ, આ વચલા ભાગ આગળ જ ધોધનું મોટા ભાગનું પાણી પડે છે. આ જગાએ તો જવાય જ નહિ, દૂરથી જ તેનાં દર્શન કરવાનાં. વચલો અ ભાગ અંગ્રેજી U-આકારનો છે. તેને Devil’s throat (ડેવીલ્સ થ્રોટ, દુષ્ટ માણસનું ગળું) કહે છે. આ ભાગની પહોળાઈ ૭૦૦ મીટર જેટલી છે.

આખી પહોળાઈમાં આ ધોધ સળંગ નથી, પણ ૭૫ થી માંડીને ૨૭૫ ફાંટાઓમાં વહેંચાયેલો છે. તેના આ ફાંટાઓ વિષે પણ એક કથા છે. એક સુંદર કન્યા એક વાર ઇગ્વાસુ નદીમાં હોડીમાં બેસીને તેના પ્રેમીને મળવા નીકળી હતી. એક દેવને આ કન્યા ગમી ગઈ, પણ કન્યાએ દેવને દાદ દીધી નહિ. આથી દેવે ગુસ્સામાં આવીને નદીને અસંખ્ય ફાંટામાં વહેંચી નાખીને ફાંટાવાળો ધોધ બનાવી દીધો અને તે કન્યાના પ્રેમીને ધોધમાં વહાવી દીધો. છે ને મઝાની વાર્તા ! આવી દંતકથાઓ આપણે ત્યાં જ હોય છે, એવું નથી. દુનિયામાં બધે હોય છે. અહીના ફાંટાઓના દરેક ધોધને પણ નામ આપેલાં છે જેમ કે સાન માર્ટીન ધોધ, બોસેટી ધોધ, સાલ્ટો ફ્લોરીયાનો વગેરે.

ઇગ્વાસુનો અર્થ છે big water,એટલે કે ઘણું પાણી. હા, આ ધોધમાં સરેરાશ દર સેકન્ડે ૧૭૪૬ ઘનમીટર પાણી વહે છે. નાયગરા પછી તે બીજા નંબરે આવે છે. આ ધોધનો ભૂતકાળનો મહત્તમ રેકોર્ડ દર સેકન્ડે ૧૨૮૦૦ ઘનમીટરનો છે. ૨૦૦૬ માં આ વિસ્તારમાં દુકાળ પડ્યો ત્યારે ધોધમાં પાણી ઘટીને દર સેકન્ડે ફક્ત ૩૦૦ ઘનમીટર થઇ ગયું હતું.

ડેવીલ્સ થ્રોટ આગળ પાણી પડે ત્યારે ત્યાં પેદા થતું ધુમ્મસ ૩૦ થી ૧૫૦ મીટર ઉંચે ઉંડે છે. નાયગરા કરતાં પણ આ ધુમ્મસની ઉંચાઈ વધારે છે. અને અવાજ તો એટલો બધો કે વાદળો ગાજતાં હોય એવું લાગે. અહીં પક્ષીઓ પણ ઉડતાં દેખાય છે.

૧૪૯૨માં કોલંબસે અમેરીકા ખંડ શોધ્યા પછી, યુરોપના દેશોમાંથી, લોકોનાં ધાડેધાડાં અમેરીકા તરફ દોડી રહ્યાં હતાં. ઇગ્વાસુ ધોધ, સૌ પ્રથમ સ્પેનિશ યુરોપિયન કાબેઝા-ડી-વાકાએ ૧૫૪૧માં જોયો હતો. હાલ ધોધની બંને બાજુ બંને દેશોએ નેશનલ પાર્ક બનાવ્યા છે. બ્રાઝીલ. બંને નેશનલ પાર્ક યુનેસ્કોની વર્લ્ડ હેરિટેજ સાઇટમાં છે.

આર્જેન્ટીના તરફ ધોધની સૌથી નજીકનું શહેર પ્યુરટો, બ્રાઝીલ તરફ ફોઝ ડો અને પારાગ્વે તરફ સ્યુદાદ ડેલ છે. બ્રાઝીલના સાઓ પાઉલો કે આર્જેન્ટીનાના બ્યુએનોસ એરીસથી આ શહેરોમાં વિમાનમાર્ગે આવી શકાય છે. પ્યુરટોથી ધોધ ૨૫ કી.મી. દૂર છે, ફોઝ ડોથી પણ લગભગ એટલો જ. આ બધાં શહેરોથી ઇગ્વાસુ ધોધના નેશનલ પાર્ક તરફ જવા માટે બસ કે ટેક્ષી મળી રહે છે. આ શહેરોને પોતાનાં એરપોર્ટ છે તથા હોટેલો પણ બહુ મોંઘી નથી. આ સિવાય નેશનલ પાર્કની નજીક પણ એરપોર્ટ ઉભાં કર્યાં છે. આર્જેન્ટીના તરફ ઇગ્વાસુ ઇન્ટરનેશનલ એરપોર્ટ, આર્જેન્ટીના અને બ્રાઝીલ તરફ ઇગ્વાસુ ઇન્ટરનેશનલ એરપોર્ટ, બ્રાઝીલ. આ બંને એરપોર્ટથી ધોધ સાવ નજીક છે. પણ અહીંની હોટેલો મોંઘી છે.

નેશનલ પાર્કમાં પ્રવેશ માટે બંને બાજુ ટીકીટ લેવાની રહે છે. જો કે પાર્કમાં પ્રવેશ્યા પછી અંદરની બસ સર્વીસ ફ્રી છે. બ્રાઝીલ બાજુ, ઉપરના ભાગે ખુલ્લી એવી ડબલ ડેકર બસની વ્યવસ્થા છે. બંને બાજુનું દ્રશ્ય જોતા જોતા જવાની મઝા આવે. આર્જેન્ટીના બાજુ ટ્રેનની સગવડ છે. અહીં ટ્રેન જંગલમાં થઈને ધોધ સુધી જાય છે. આર્જેન્ટીના સાઈડે, ધોધ આગળ મુખ્ય બે રસ્તા (Trail) છે, એક ઉપરનો અને એક નીચેનો. ઉપરના માર્ગે બ્રીજ પર ચાલીને આજુબાજુનો પેનેરોમિક વ્યુ જોતા જોતા જવાય. ધોધના ઘણા બધા ફાંટા જોવા મળે. આ એક ન ભૂલાય એવો અનુભવ છે. આ માર્ગે ડેવીલ્સ થ્રોટ બહુ સારી રીતે જોઈ શકાય છે. નીચેનો માર્ગ ધોધ જ્યાં પડતા હોય એ તરફ લઇ જાય છે. આથી ધોધની સાવ નજીક જવાય છે. આમાં પાણીના છંટકાવથી પલળી પણ જવાય. આ માર્ગે થોડું સાહસ અને જોખમ ખરું પણ એક અજોડ અનુભવ કરવા મળે.

નીચેના માર્ગમાં બોટમાં બેસીને પણ જવાય છે. બોટ રાઈડ એક અનોખો અનુભવ છે. અહીં બોટમાં બેસાડી ધોધની બિલકુલ સામે લઇ જાય છે. બોટીંગ દરમ્યાન આપણા ફોટા પડી જાય એવી ઓટોમેટીક વ્યવસ્થા છે. ફોટાની કોપી જોઈતી હોય તો બોટમાંથી પાછા આવીને ખરીદી શકાય છે. બોટને ધોધની શક્ય એટલી નજીક ધુમ્મસિયા વાતાવરણ સુધી લઇ જાય છે. ધુમ્મસને કારણે આપણે પણ આપણા કેમેરાથી ફોટા પડી નથી શકતા. બોટવાળો આપણને કેમેરા ઢાંકવા વોટરપ્રૂફ બેગ પણ આપે છે. અને પછી બોટને ધુમ્મસમાં ઘુસાડે છે. આજુબાજુ કંઈ જ દેખાય નહિ. સામે પડતા ધોધનો પ્રચંડ અવાજ સંભળાય. આપણે ધોધની સાવ નજીક જ છીએ. કેવો અકલ્પનીય અને આહલાદક અનુભવ ! ડેવીલ્સ થ્રોટનો દેખાવ જોઈને જ ડર લાગે, એવા ધોધની સામે ઉંડા પાણીમાં સાવ નજીક જઈને ઉભા રહેવાનો અનુભવ કેવો રોમાંચક હોય !

બ્રાઝીલ બાજુથી ખીણ તરફ ચાલીને ફરી શકાય છે. ડેવીલ્સ થ્રોટ બ્રાઝીલ બાજુથી પણ સારી રીતે જોઈ શકાય છે. અહીં ઘણા વોકવે છે, જેના મારફતે અલગ અલગ પોઈન્ટ પર જઈ શકાય છે. બ્રાઝીલ તરફ હેલીકોપ્ટર રાઈડની પણ સગવડ છે. મોટા ભાગનો, લગભગ ૮૦ % જેટલો ધોધ, આર્જેન્ટીના બાજુથી સારી રીતે જોઈ શકાય છે. ૨૦ % જેટલો ભાગ બ્રાઝીલ તરફથી જોઈ શકાય છે.

આર્જેન્ટીનાના પ્યુરટો શહેરની નજીક ઇગ્વાસુ નદીના નીચવાસમાં નદી પર પૂલ બાંધેલો છે. આ પૂલ આર્જેન્ટીનાને બ્રાઝીલ સાથે જોડે છે. અહીંથી એકબીજા દેશોમાં અવરજવર કરી શકાય છે. પણ વીઝા તો જોઈએ જ. ઇગ્વાસુ ધોધ બંને દેશો બાજુથી જોવો જોઈએ. નેશનલ પાર્કમાં થઈને ઉપર-નીચેના માર્ગ, ઘણા બધાં વોકવે, બોટ રાઈડ – આ બધા માટે એક દિવસ ઓછો પડે. બે દિવસ ફાળવ્યા હોય તો વધુ સારું. ધોધ જોવા માટે લાઈન પણ લગતી હોય છે.

ધોધની બંને તરફ દુકાનો પણ લાગેલી છે. અહીં ધોધને લગતાં સોવેનિયર, ફોટા તથા સ્મૃતિચિહ્નો મળે છે. ખાણીપીણી તો ખરી જ.

અહીં મેથી જુલાઈ વરસાદ પડે છે. આ ગરમ પ્રદેશ છે. એટલે ગરમી અને ભેજ તો હોય જ.  પણ વરસાદી મહિનાઓમાં ધોધમાં પાણી વધુ હોય એટલે જોવાની મઝા આવે. અહીં આજુબાજુનાં જંગલોમાં પણ ફરવાનું ગમે એવું છે.

અહીં મુલાકાતીઓની સંખ્યા વધવા સાથે પ્રદુષણ ન વધે તેની ખાસ કાળજી લેવાય છે. બસના ધુમાડા અને અવાજ પ્રદુષણમાં વધારો કરે છે. એ ન થાય એ માટે ખાસ પગલાં લેવામાં આવે છે. વાહનો, ઝડપ અને અવાજ ઓછો હોય તો જંગલી પ્રાણીઓ અને જીવજંતુઓ મુક્ત રીતે પોતાની જીંદગી જીવી શકે છે. અહીં બસના રંગ, જંગલી જાનવરોના રંગ જેવા રખાય છે. અહીંના લોકોની વિચારધારા છે કે ભગવાને આવો સુંદર ધોધ અહીં સર્જ્યો છે, તો તેને ભવિષ્યની પ્રજા માટે એવો ને એવો જાળવી રાખવો. આવી સુંદરતા, સરસ કુદરતી માહોલ, અદભૂત જગા, ભવ્ય ધોધ અને જંગલ – બીજે ક્યાં જોવા મળવાનું હતું ?

૨૦૧૧માં કુદરતની નવી સાત અજાયબીઓમાં ઇગ્વાસુ ધોધને સ્થાન મળ્યું છે.  આ ધોધ ઘણી અંગ્રેજી ફિલ્મોમાં જોવા મળ્યો છે. જેવી કે મૂનરેકર (૧૯૭૯), ધી મિશન (૧૯૮૬), હેપી ટુગેધર (૧૯૭૯), ઇન ધી હેન્ડ્સ ઓફ ગોડ (૨૦૦૭) વિગેરે. આપણા દેશમાં કેરાલામાં અથીરાપલ્લી નામનો ધોધ છે, તે લગભગ ઇગ્વાસુ ધોધ જેવો દેખાય છે.

1_Iguassu Falls_Region Map

2_Iguazu falls_park

3_Iguazu falls_Brazil-Argentina

4_Iguazua falls.jpg

5_Devils throat_Iguazu falls

6_Iguazu water fall

7_cataratas_Iguazu

cataratas_Iguazu

Previous Older Entries