વાર્તા ‘ભટ્ટ સાહેબ’

ભટ્ટ સાહેબ

     કોલેજમાં હડતાલનો માહોલ બરાબર જામ્યો હતો. બે દિવસથી શરુ થયેલી હડતાલમાં આજે તો કોલેજના બધા જ વિદ્યાર્થીઓ જોડાઈ ગયા હતા. કોલેજના ગેટ આગળનું વાતાવરણ તંગ હતું.

જયારે હડતાલ પડે ત્યારે થોડા બળુકા વિદ્યાર્થીઓ આપોઆપ વિદ્યાર્થી નેતા બની જતા હોય છે અને તેઓ મોખરે રહીને બીજા વિદ્યાર્થીઓને દોરતા હોય છે. બીજા વિદ્યાર્થીઓને ગમે કે ના ગમે તો પણ આવા નેતા જેવા વિદ્યાર્થીઓની પાછળ ઘસડાવું પડતું હોય છે.

હડતાલનું કારણ હતું અનામતનો પ્રશ્ન. કોલેજના એડમીશન દરમ્યાન, થોડી સીટો અનામત રાખવા સામેનું આ આંદોલન હતું. આ વાત ૧૯૮૦ના દાયકાની છે. તે વખતે અનામત સામેના આંદોલને જોર પકડ્યું હતું. કોલેજોમાં હડતાલો પડતી હતી. એમાં ય અમદાવાદની એન્જીનીયરીંગ કોલેજોમાં તો ખાસ. આવું થાય ત્યારે રાજકીય પક્ષો પણ એક યા બીજા પક્ષના વિદ્યાર્થીઓને ટેકો આપે, વિદ્યાર્થીઓને શૂર ચડાવે અને પોતાની ખીચડી રાંધી લે.

હડતાલમાં વિદ્યાર્થીઓ તોફાને ચડે ત્યારે પથ્થરબાજી કરે, બારીબારણાંના કાચ તોડી નાખે, કોઈકને વગર વાંકે ધીબી કાઢે. આવું બને તેને કાબૂમાં રાખવા પ્રીન્સીપાલ પોલિસને બોલાવે, પોલિસ આવે એટલે વિદ્યાર્થીઓમાં નાસભાગ મચે, વિદ્યાર્થીઓ પોલિસ પર પથરા પણ મારે અને જે વિદ્યાર્થી પોલિસના હાથમાં ઝલાઈ જાય તેનું તો આવી જ બને. પોલિસ તેની બરાબર ધોલાઈ કરી નાખે. પોલિસ એવા સંજોગો ઉભા કરી દે કે કોઈ વિદ્યાર્થીની કેરિયર રોળાઈ જાય.

તો વાત હતી અમારી એન્જીનીયરીંગ કોલેજમાં શરુ થયેલ હડતાલની. આજે ત્રીજા દિવસે હડતાલ વધુ વકરી. પ્રીન્સીપાલે પોલિસની કુમક બોલાવી અને કોઈ અનિચ્છનીય બનાવ બન્યા વગર વિદ્યાર્થીઓ વિખરાઈ ગયા. પોલિસના હાથમાં કોઈ ન આવ્યું. પણ પોલિસે અમુક વિદ્યાર્થીઓને દાઢમાં રાખી લીધા.

ચોથા દિવસે પણ હડતાલ યથાવત હતી. વિદ્યાર્થીઓ બહાર શોરબકોર કરતા હતા. જો પોલિસ આવે તો તે અમુક વિદ્યાર્થીઓને પકડીને હડતાલ કમજોર બનાવી દે એવું લાગતું હતું.

અમારી કોલેજમાં ત્યારે પ્રોફેસર ભટ્ટ એક વિદ્વાન અને બાહોશ પ્રોફેસર હતા. તેઓ ભણાવવામાં જેટલા નિપુણ એટલા જ શિસ્તના પણ કડક આગ્રહી હતા. તેમના નામથી વિદ્યાર્થીઓ બહુ ગભરાય, તેમની સામે આવતાં ડરે. એટલું જ નહિ, અન્ય જુનિયર લેકચરરો પણ ભટ્ટ સાહેબના રુઆબ આગળ ખૂબ શિસ્તમાં રહે. આમ છતાં, ભટ્ટસાહેબ વિદ્યાર્થીઓ માટે ખૂબ જ લાગણીશીલ. વિદ્યાર્થીઓનું હમેશાં ભલું ઈચ્છે. વિદ્યાર્થીની સારી કારકિર્દી બનાવવા માટે તેઓ હમેશાં પ્રયત્નશીલ રહે.

અત્યારે હડતાલને કારણે ભટ્ટસાહેબ ખૂબ જ વ્યથિત હતા. તેઓ ઇચ્છતા હતા કે વિદ્યાર્થી હડતાલ સમેટાઈ જાય અને કોઈ પણ વિદ્યાર્થી તેનો ભોગ ન બને. તેમણે આ હડતાલમાં શું કરવું જોઈએ તે અંગે બરાબર વિચારી લીધું. અને પછી પ્રીન્સીપાલને મળવા ગયા, બોલ્યા, ‘સર, મારે આપની સાથે થોડી વાત કરવી છે.’

પ્રીન્સીપાલ કહે, ‘બોલો, જલ્દી બોલો, બહારની પરિસ્થિતિ જોતાં આજે પણ પોલિસને બોલાવ્યા સિવાય ચાલે તેમ નથી.’

ભટ્ટસાહેબ કહે, ‘સર, હું આ બાબતે જ વાત કરવા આવ્યો છું. આજે પોલિસને ન બોલાવો તો સારું’

પ્રીન્સીપાલ અકળાયા, ‘અરે ભટ્ટ, આ તમે શું કહો છો ? પોલિસને ન બોલવું એમ ? શું કોલેજના જાનમાલની અને આપણા બધાની રક્ષા નથી કરવી ? કોણ સાચવશે આ બધું ? આપણે કોલેજ નથી ચલાવવાની ?’

પ્રીન્સીપાલ આવેશમાં બોલી ગયા. પછી ભટ્ટ સાહેબે કહ્યું, ‘સાહેબ, આપણે જરૂર આ બધાની રક્ષા કરવી છે. પણ સાથે સાથે વિદ્યાર્થીઓની પણ રક્ષા કરવી છે. આપણો કોઈ વિદ્યાર્થી આમાં ભોગ ન બની જાય, એ પણ આપણે ધ્યાન રાખવું રહ્યું.’

પ્રીન્સીપાલ કહે, ‘પણ અત્યારે એમાં હું બીજું શું કરું ?’

ભટ્ટ સાહેબ બોલ્યા, ‘સાહેબ, મને આજનો એક દિવસ આપો. હું આજે એક પ્રયત્ન કરું છું.’

પ્રીન્સીપાલની સંમતિ લઇ ભટ્ટ સાહેબ કોલેજના ગેટ આગળ આવ્યા. બહાર બરાબર ઉશ્કેરાટ હતો. અમારા જેવા બેચાર લેક્ચરર સાહેબો પણ ભટ્ટસાહેબની પાછળ જઈને ઉભા રહ્યા. ભટ્ટસાહેબ થોડી વાર તો એ તમાશો જોઈ રહ્યા. વિદ્યાર્થીઓ ઉછળી ઉછળીને બૂમો પાડી રહ્યા હતા,

‘અનામતો દૂર કરો’

‘વિદ્યાર્થી એકતા ઝીંદાબાદ’

‘હમસે જો ટકરાયેગા, મિટ્ટીમેં મિલ જાયેગા’

ભટ્ટસાહેબને જોઈને વિદ્યાર્થીઓને વધુ શૂરાતન ચડ્યું. ભટ્ટસાહેબે જોયું તો ચારેક લીડર જેવા વિદ્યાર્થીઓ, બીજા વિદ્યાર્થીઓને આ રીતે સૂત્રો બોલાવડાવતા હતા. સાહેબે આ ચાર જણાને બરાબર ધ્યાનમાં રાખી લીધા. થોડી વાર સુધી, તેમનો મૂડ જોયા કર્યો અને પછી કશી પરવા કર્યા વિના, વીજળીવેગે ટોળામાં દોડી ગયા અને બે હાથથી પેલા ચારમાંથી બે જણાને ઝબ્બે કરીને, ઝડપથી કોલેજના ગેટ આગળ ખેંચી લાવ્યા. કોઈ કશું વિચારે ત્યાર પહેલાં તો તેઓ, પેલા બે જણને લઈને કોલેજમાં પાછા આવી ગયા. ટોળામાં જો તેઓ થોડું વધારે રોકાઈ ગયા હોત તો બધા વિદ્યાર્થીઓ તેમના પર તૂટી પડ્યા હોત.

ભટ્ટસાહેબની પાછળ અમે બધા કોલેજની ઓફિસમાં દોડી ગયા. પેલા બે વિદ્યાર્થીઓ પકડાઈ જવાથી, બીજા બે વિદ્યાર્થી નેતાઓ પણ “સાહેબ, સાહેબ, એમને છોડો” એમ બોલતા ઓફિસ સુધી આવી ગયા. હવે, ચારે ય લીડરો કોલેજની ઓફિસમાં હતા. લીડરો પકડાઈ જવાથી, બહાર બીજા વિદ્યાર્થીઓમાં તો સોંપો પડી ગયો. તેઓમાં પોતાની હિંમત તો હતી નહિ. ચાર વિદ્યાર્થીરૂપી ખીલાને જોરે એ બધા કૂદી રહ્યા હતા. તેઓ બધા તો થોડી વારમાં વિખરાઈ ગયા.

હવેની ઘડી ભટ્ટસાહેબે સાચવવાની હતી. પેલા ચાર વિદ્યાર્થીઓને કઈ રીતે સાચે રસ્તે ચડાવવા એમાં એમની કસોટી થવાની હતી. અત્યારે તરત તો એ ચારે ય ઉશ્કેરાયેલા હતા, એટલે તેમને કોઈ ઉપદેશ આપવાનો અર્થ ન હતો. કોઈ સલાહની તેમના પર અસર થવાની ન હતી. અત્યારે તો તેમને બેસાડી રાખવામાં જ સાર હતો.

તેમને એક રૂમમાં બેસાડી દીધા. ભટ્ટસાહેબની સૂચનાથી અડધા કલાક પછી હું અને બીજા એક સર, એ વિદ્યાર્થીઓને મળવા ગયા. શાંતિથી વાતો શરુ કરી. એમને જે બોલવું હતું તે બોલવા દીધું. દસેક મિનિટના ઉશ્કેરાટ પછી, અને તેમને કોઈ શાંતિથી સાંભળનાર મળવાથી તેઓ શાંત થયા. પછી ભટ્ટસાહેબ અંદર આવ્યા અને વાત શરુ કરી.

‘જુઓ ભાઈ, તમારે હડતાલ ચાલુ રાખવી હોય તો રાખો, મને કોઈ વાંધો નથી. મને તમારા માટે અને તમારા પ્રશ્ન માટે હમદર્દી છે. હું તમારી સાથે છું.’

ભટ્ટસાહેબની વાતથી ચારે જણ દિગ્મૂઢ થઇ ગયા. તેમને તો એમ હતું કે સાહેબ બરાબર ખખડાવશે, કદાચ મારે પણ ખરા. અને પોલિસને સોંપી દે તો પોલિસ તેમને ખોખરા કરી નાખે. કદાચ કેરિયર બનવામાં ય ખતરો આવી જાય. આવી ધારણાને બદલે અહીં તો ઉલટું બની રહ્યું હતું. “હું તમારી સાથે છું” શબ્દોએ તો ગજબની અસર કરી હતી.

ભટ્ટસાહેબની વાતથી ચારે ય જણ હળવા બની રહ્યા હતા. સાહેબની વાણી આગળ ચાલી, ‘પણ તમારાથી કે મારાથી તમારો પ્રશ્ન ઉકેલી શકાય એમ છે ખરો ? જરા વિચારો. મારી વાત ધ્યાનથી વિચારો. અને બીજું, ધારો કે તમે પોલિસના હાથે પકડાઈ જાવ, તો શું થાય ? કેસ થાય તો નિવેડો ક્યારે આવે ? તમારી કારકિર્દીનું શું ? સમાજમાં તમારું સ્થાન શું ?’

સાહેબના વાણીપ્રવાહને ચારે ય જણા તાબે થઇ રહ્યા હતા. તેઓ પકડાયા હોવા છતાં, તેઓને કંઈ નહિ થાય, એ વાતથી તેઓ ખુશ હતા. ભટ્ટસાહેબે આગળ ચલાવ્યું, ‘જો તમે હડતાલમાં લીડર બનવાનું છોડી, અભ્યાસ તરફ ધ્યાન આપવા માગતા હો તો હું તમારી કેરિયર ખૂબ સારી બને તે માટે મદદ કરવા તત્પર છું.’

અને એ બધા ભટ્ટસાહેબને વશ થઇ ગયા. હવે, વધુ કંઈ કહેવાની જરૂર ન હતી. આભારવશ તેઓ ભટ્ટસાહેબને જોઈ રહ્યા. સાહેબે એ ચારેયના વાલીઓને બોલાવીને પણ સલાહસૂચન આપ્યાં.

હડતાલ તો તરત જ સમેટાઈ ગઈ. એ ચારેય વિદ્યાર્થી તથા બીજા વિદ્યાર્થીઓનું ભટ્ટસાહેબ માટે માન ખૂબ જ વધી ગયું. ભટ્ટસાહેબે પણ તેમની કારકિર્દી ઘડવામાં ઘણો ફાળો આપ્યો.

બધા જ પ્રોફેસરો ભટ્ટસાહેબ જેવા બને તો ?

Advertisements

3 ટિપ્પણીઓ (+add yours?)

  1. jainikshah
    એપ્રિલ 23, 2012 @ 19:58:10

    એકદમ સાચું સર, ચાણક્ય પણ કહી ગયા છે કે “પરિવર્તન અને પ્રલય આ બેવ શિક્ષક ના ખોળા માં રમે છે.”

    જવાબ આપો

  2. સુરેશ જાની
    એપ્રિલ 24, 2012 @ 13:10:32

    બધા જ પ્રોફેસરો ભટ્ટસાહેબ જેવા બને તો ?

    બધા પથરા હીરા ન હોય ! એમ થાય તો હીરાની કોઈ કિમ્મત ન રહે.

    જવાબ આપો

  3. • » નટખટ સોહમ રાવલ « •
    મે 01, 2012 @ 05:30:19

    Very Good story sir ….

    જવાબ આપો

પ્રતિસાદ આપો

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / બદલો )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / બદલો )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / બદલો )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / બદલો )

Connecting to %s

%d bloggers like this: