વાર્તા – એક પત્રકાર, સરકારી ઓફિસમાં

એક પત્રકાર, સરકારી ઓફિસમાં 

     મનોજ શાહ ઉત્સાહી યુવા પત્રકાર અને એક છાપાનો વિશેષ રિપોર્ટર હતો. એક દિવસ તંત્રીએ મનોજને કેબીનમાં બોલાવીને કહ્યું, ‘આપણા દેશના કાપડ ઉદ્યોગની પ્રગતિ ઉપર આપણે એક સચિત્ર લેખ પ્રકાશિત કરવો છે. તો તે અંગેની માહિતી ભેગી કરી લાવો ને !’

‘ચોક્કસ. આજે જ માહિતી એકત્ર કરવા માટે નીકળું છું.’ એમ કહીને મનોજ તંત્રીની કેબીનની બહાર નીકળ્યો. નીચે આવી એક ચા પીધી અને હેલ્મેટ ચડાવી, બાઈક સ્ટાર્ટ કરી, ભીડવાળો રસ્તો વીંધી તે ‘કાપડ નિર્દેશાલય’ની સરકારી ઓફિસે પહોંચ્યો. હેલ્મેટ લોક કરી, અંદર કાપડ નિર્દેશક(ડાયરેક્ટર)ના પીએ(પર્સનલ આસીસ્ટંટ)ની કેબીન આગળ આવ્યો.

બહાર ચમનલાલ પટાવાળો બેંચ પર બેઠો બેઠો બીડી ફૂંકતો હતો. બીડી પીતાં પીતાં જ એણે મનોજની સામે એવી રીતે જોયું કે જાણે કહેતો હોય, ‘બોલો ભૈ, ક્યાંથી ટપકી પડ્યા ?’

પત્રકાર મનોજ સમજી ગયો, બોલ્યો, ‘ડાયરેક્ટર સાહેબને મળવું છે.’

અને ચિઠ્ઠી પર નામ લખી આપવાને બદલે વીઝીટીંગ કાર્ડ કાઢીને આપ્યું. ચમનલાલ ઝીણી નજર કાર્ડ પર ફેરવી, બીડી બેંચની કોરે મૂકી, પીએની કેબીનમાં ઘૂસ્યો અને કાર્ડ પીએને આપ્યું. પીએ ભારત-ન્યુઝીલેન્ડ ક્રિકેટ મેચની કોમેન્ટ્રી સાંભળતો હતો. ચમનલાલના વચમાં ટપકવાથી એ થોડો ચિડાયો. એણે વીઝીટીંગ કાર્ડ ઉઠાવી ટેબલની એક બાજુએ મૂકી દીધું. ચમનલાલ બહાર જતો રહ્યો. પીએ પાછો કોમેન્ટ્રી સાંભળવા લાગ્યો. એકાએક ભારતીય બેટ્સમેન આઉટ થઇ ગયો. પીએ ગરમ થઇ ગયો અને ભારતીય ખેલાડી કેમ કરતાં આઉટ થયો એ સાંભળવાને બદલે રેડીઓ બંધ કરી દીધો અને બબડ્યો, ‘આ સાલા ભારતીયોને તો ક્રિકેટ રમવા પર જ પ્રતિબંધ મૂકી દેવો જોઈએ. એક મીડીયમ પેસ બોલનો ય સામનો નથી કરી શકતા, ફાસ્ટ બોલને શું રમશે, હં’

‘હં’ કરવા જતાં ગરદનને એક ઝાટકો લાગ્યો ને એની નજર પેલા વીઝીટીંગ કાર્ડ પર પડી, ‘મનોજ, વિશેષ રિપોર્ટર.’ કંટાળા સાથે કાર્ડ ઉઠાવી, તે નિર્દેશકની કેબીનમાં ગયો. નિર્દેશકે કાર્ડ જોયું. ચશ્મા નીચેથી જ જોઈને કહ્યું, ‘પત્રકાર છે તો અંદર મોકલો.’

પીએ પાછો એની કેબીનમાં આવ્યો ને બેલ મારી. ચમનલાલ અંદર આવ્યો. પીએએ કહ્યું, ‘એને સાહેબ પાસે મોકલ.’

ચમનલાલે બહાર આવી મનોજને કહ્યું, ‘ચાલો’ અને તેણે નિર્દેશકની કેબીનનું બારણું ખોલ્યું. મનોજ નિર્દેશકની સામે ઉભો હતો.

‘આવો, બેસો’ નિર્દેશકે કહ્યું. મનોજ ખુરશી પર બેસી ગયો.

નિર્દેશક બોલ્યા,, ‘બોલો, શું કામ પડ્યું ?’

મનોજ કહે, ‘દેશમાં કાપડ ઉત્પાદનના ક્ષેત્રમાં અદભૂત પ્રગતિ થઇ છે એ ધ્યાનમાં રાખી અમારે એકાદ લેખ લખવો છે, તો થોડી માહિતી જોઈએ છે.’

નિર્દેશકે પૂછ્યું , ‘તમારા છાપાનું સરક્યુલેશન કેટલું છે ?’

મનોજે કહ્યું, ‘લગભગ સિત્તેરથી એંશી હજાર.’

નિર્દેશક હસ્યો, ‘તો તો તમને કાપડમીલોની ખાસ્સી જાહેરાતો મળી જશે. જે માંદી મીલો સરકારે ટેકઓવર કરી છે એની જાહેરાતો ય મળી જશે.’

મનોજે ભોળપણથી કહ્યું, ‘સાહેબ, તમે કદાચ ખોટું સમજ્યા છો. હું જાહેરાતો માટે નથી આવ્યો.’

નિર્દેશક કહે, ‘ખબર છે, ખબર છે.’

એણે સિગરેટ કાઢી, હોઠ વચ્ચે મૂકી. પછી કહ્યું, ‘જાહેરાત માટે તો તમારા જાહેરખબર વિભાગવાળા આવશે. અહીં બેઠા બેઠા એટલો તો અનુભવ થઇ જ ગયો છે. મીસ્ટર મનોજ, તમે કદાચ નવા નવા જોડાયા લાગો છો.’

‘જુઓ, ખરેખર એવું છે કે…..’ મનોજ પૂરું બોલી રહે એ પહેલાં જ નિર્દેશક બોલ્યા, ‘તમે કેમ આવ્યા છો એની મને ખબર છે. જાહેરાત પહેલાં લેખ કે લેખ માટે કંઇક મટીરીયલ. બધા એમ જ આવે છે. સમજી લો કે એ જ રીતે મોકલવામાં આવે છે.’

‘હં’ પત્રકાર મનોજ માંડ બોલ્યો. પછી કહે, ‘મારે લેખમાં કાપડ ઉત્પાદનની પ્રગતિના આંકડા મૂકવા છે. તો એ જોઈએ છે.’

નિર્દેશક સહેજ હસ્યો. પછી ધૂમાડો છોડતાં એણે બેલ મારી. પીએ હાજર થયો. નિર્દેશકે મનોજ વિષે થોડી વાત કહી અને એને રેકોર્ડ વિભાગના ઉપનિર્દેશક(જોઇન્ટ ડાયરેક્ટર) પાસે લઇ જવા કહ્યું.

‘ચાલો’ પીએ બોલ્યો.

‘થેન્ક્સ’ કહી મનોજ ઉભો થયો અને રેકોર્ડના ઉપનિર્દેશક પાસે પહોંચ્યો.

પીએએ ઉપનિર્દેશકને કહ્યું, ‘પત્રકાર છે, સાહેબે મોકલ્યો છે, થોડા આંકડા જોઈએ છે.’ પીએ જતો રહ્યો. મનોજે ઉપનિર્દેશકને ટૂંકમાં પોતાના વિષે કહીને, લંબાણપૂર્વક એ કેમ આવ્યો છે એ વિષે જણાવ્યું.

‘ઓહ, અચ્છા…..’ કહીને ઉપનિર્દેશકે પોતાના પીએને બોલાવ્યો. પીએ આવ્યો ત્યારે કહ્યું,                    ‘આને સહાયક નિર્દેશક(ડેપ્યુટી ડાયરેક્ટર) શ્રી જોષી પાસે લઇ જાઓ.’

પીએ વળી બોલ્યો, ‘ચાલો’

મનોજ ‘થેન્ક્સ’ કહીને ઉપડ્યો. સહાયક નિર્દેશક જોષીની અલગ નહિ પણ સંયુક્ત કેબીન હતી. ત્યાં મનોજે ફરીથી ‘એ કેમ આવ્યો છે’ તે કહ્યું.

જોષી બોલ્યો, ‘ચાલો હારૂં થ્યું તમે આજે આઈ ગ્યા, નકર કાલે મારું પરમોશન બીજા ડીવીઝનમાં ટ્રાન્સફર થવાનું હતું.’

‘ઓહ, એમ વાત છે ? ચાલો ત્યારે કોન્ગ્રેટ્સ’

‘થેંક યૂ, થેંક યુ’ જોષી બોલ્યો.

‘અચ્છા, કાલે તમારી પોસ્ટ કઈ હશે ?’ મનોજે પૂછ્યું.

‘એ જ, ડેપ્યુટી ડાયરેક્ટર… એટલે કે સહાયક નિર્દેશક.’ જોષી બોલ્યો, ‘હવે આ ઉંમરે પ્રમોશન થયા પછી કંઇ કામ કરવાનું હોતું નથી. બસ, ખાલી એક બે ઇન્ક્રીમેન્ટનો ફાયદો થાય. હા, એકાદબે બીજા ફાયદા થાય. એક જુદી કેબીન મળે. અને હા, એક પીએ પણ.’

‘તો અત્યારે ?’ મનોજે પૂછ્યું.

‘અત્યારે પીએ નહિ. પણ સ્ટેનો છે. આ ગ્રેડમાં પીએની પોસ્ટ નથી.’ જોષી કહે, ‘અને સ્ટેનો પાછી એક છોકરી છે. બહાર બેઠી છે. જોઈ હશે. ત્રણ છોકરાંની મા છે. આખો દા’ડો કંઇક ને કંઇક ઝાપટ્યા કરે છે. કાં તો સ્વેટર ગૂંથ્યા કરે છે. કંઇ કામની નથી.’

‘એમ ?’ મનોજે અફસોસ વ્યક્ત કરતાં કહ્યું.

‘હવે જુઓ, તમારું કામ જે આસીસ્ટંટ પાસે છે, એની જોડે તમને લઇ જવાનું કહીશ તો કહેશે ‘એ મારી ડ્યુટીમાં નથી આવતું.’ જોષી બહુ દુઃખી થઈને બોલ્યો, ‘હાલો ને હવે, હું જ તમને આસીસ્ટંટ પાસે લઇ જાઉં.’

‘અરે ચાલશે, તમે કાં તકલીફ લ્યો ? મને આસીસ્ટંટનું નામ કહી દો, હું જાતે એમને મળી લઈશ.’

‘અરે હોય કંઇ ! એ તો અમારી ફરજ છે.’ કહેતો જોષી બહાર નીકળ્યો. મનોજ પણ તેની પાછળ પાછળ ગયો.

એક નાના હોલમાં એક ટેબલ આગળ જઈને જોષીએ બાજુવાળાને પૂછ્યું, ‘મહેતા ક્યાં છે ?’

‘ક્યાં છે ?’ બાજુવાળાએ જોષીના ચાળા પાડતાં કહ્યું, ‘જોષીસાહેબ, તમારી સરકાર એટલો પગાર તો નથી આપતી કે દાળરોટલો મળી રહે. તમને તો ખબર છે કે મહેતા થોડીઘણી કમાણી ઓફિસમાં સાડી, મોજાં, હાથરૂમાલ અને એવું બધું વેચીને કરે છે. બસ, એ જ ‘અભિયાન’ પર નીકળ્યો છે.’

આજુબાજુવાળા બધાય હસ્યા. જોષીએ સહેજ ચીમળાઈને મનોજ તરફ જોયું, એટલામાં મહેતા આવી ગયો. એના હાથમાં પ્લાસ્ટિકનો થેલો હતો, એમાંથી મોજાં બહાર લટકતાં દેખાતાં હતાં. જોષીએ જરા ગરમ થઈને એની તરફ જોયું. મહેતા બોલ્યો, ‘સોરી સર, તમે જે સાડી મંગાવી હતી, એ મળી નહિ. બીજી કોઈ બતાવું ?’ એમ કહી એ થેલામાં હાથ નાખવા માંડ્યો.

જોષી અકળાઈને બોલ્યો, ‘જુઓ, ખરીદવેચાણનું કામ પછી કરજો. પહેલાં આમને મળો. આ મનોજ પત્રકાર છે. એમને થોડી માહિતી જોઈએ છે.’

પત્રકાર શબ્દ સાંભળી બધા ગંભીર થઇ ગયા. મનોજને મહેતાને સોંપી જોષી જતો રહ્યો. મનોજે એક વાર ફરી મહેતા આગળ ‘એ કેમ આવ્યો છે ?’ એ અંગે એણે નિર્દેશક, ઉપનિર્દેશક અને સહાયક નિર્દેશકને  જે કંઇ કહ્યું હતું, એ બધું કહ્યું. એ સાંભળી ગંભીર સ્વરે મહેતાએ કહ્યું, ‘હં તો તમારે આંકડા જોઈએ છે એમ ને ?’ પછી સહેજ હસીને કહ્યું, ‘આ રેકોર્ડ એટલે કે સ્ટેટેસ્ટિકલ ડિપાર્ટમેન્ટની ખૂબી જ એ છે કે અહીં બધું છે પણ સ્ટેટેસ્ટિક નથી.’

‘એવું છે ?’ મનોજે ઉદાસ થઈને પૂછ્યું.

‘જો કે તમે પ્રેસમાંથી આવો છો એટલે કંઇક તો આપવું જ પડશે. ચાલો’ કહી મહેતા ઉઠ્યો. એ મનોજને બાજુના રૂમમાં લઇ ગયો. ત્યાં ચાર ટેબલ હતાં પણ એક જ વ્યક્તિ બેઠી હતી.

‘સારું છે’ મહેતાએ મનોજને કહ્યું, ‘જેની જરૂર છે એ બેઠો છે.’

મહેતા ત્યાં ગયો. ‘મોટા બાબુ….’ એણે બૂમ પાડી. એકલો જ બેઠો બેઠો પત્તાં ચીપતો હેડ ક્લાર્ક માથું ઉંચુ કરીને જોવા લાગ્યો.

મહેતા બોલ્યો, ‘બીજા બધા ક્યાં ગયા ?’

‘ભઈ, દેસાઈ એની છોકરીનું એડમીશન કરાવવા ગયો છે. બક્ષીનો રેડીઓ બગડી ગયો છે, એટલે એ બહાર પાનવાળાની દુકાન પર કોમેન્ટ્રી સાંભળે છે. અને વકીલે હમણાં જ ફોન પર કહ્યું કે એની મિસિસને ઝાડા થઇ ગયા છે, એટલે એ આજે…….’ હેડ ક્લાર્ક પરમાર એકસામટું બધું બોલી ગયો.

‘સારી પેઠે ઈડલી ઢોંસા ઝાપટ્યા હશે.’ સાવ શાંત સ્વરે મહેતા બોલ્યો. પછી મનોજની ઓળખાણ આપતાં કહે, ‘આમને તમારું જ કામ છે. એ પત્રકાર છે. એમને કેટલાક આંકડા જોઈએ છે.’

‘આસીસ્ટંટ સાહેબ, એક વાત કહું, ખોટું ના લગાડશો.’ પરમાર સહેજ હસતાં બોલ્યો.

મહેતા કહે, ‘હા, હા, બોલ ને. તને કંઇ મસ્તી સૂઝી લાગે છે.’

પરમાર બોલ્યો, ‘બસ, એ જ કે તમારી યાદશક્તિ ઓછી થઇ ગઈ હોય તો રીટાયરમેન્ટ કેમ નથી લઇ લેતા ?’

મહેતા કહે, ‘કંઇ ખબર ના પડી. તું કહેવા શું માગે છે ? અને આમ હસે છે કેમ ?’

પરમાર, ‘હવે હસીએ પણ નહિ ? તમે જ તો મારો ટ્રાન્સફર ઓર્ડર બે દિવસ પહેલાં કાઢ્યો હતો. રીલીવર કોઈ આવ્યો નહિ. એટલે ગઈ કાલે મેં બધી ફાઈલો દીક્ષિતને આપી દીધી.’

‘અરે, હા’ મહેતા બોલ્યો, ‘આ સાલી યાદશક્તિ લાગે છે ખરેખર ઘટી ગઈ છે.’ પછી મનોજને કહ્યું, ‘ચાલો, તમને દીક્ષિત જોડે લઇ જાઉં.’

મહેતા આગળ ચાલ્યો. લગભગ નિરાશ થયેલો મનોજ પાછળ દોરવાયો. પરમાર પાછો પત્તાં ટીચવામાં પડ્યો.

નસીબજોગે દીક્ષિત બાજુના હોલમાં જ બેસતો હતો. મહેતા અને મનોજ ત્યાં પહોંચ્યા, તો દીક્ષિત સામે બેઠેલી કોમ્પ્યુટર ઓપરેટર મોના જોડે ખપાવતો હતો. મોના, મહેતાને ય ગમતી. એટલે એકાએક મહેતાને ટપકેલો જોઈ દીક્ષિતનો મૂડ બગડ્યો. મહેતાનો ય મૂડ બગડ્યો. ગુસ્સાથી એણે મોના સામે જોયું અને મનમાં બરાબર નક્કી કર્યું કે એ હવે એવું તિકડમ ચલાવશે કે જેથી મોના એના રૂમની સામે બેસે એવો ઓર્ડર આવી જાય. પણ અત્યારે તો મોના બેયની સામે વારંવાર જોઈને હસ્યા કરતી હતી. મહેતાએ તત્કાલ તો મનોજની ઓળખાણ કરાવી અને જતો રહ્યો.

મનોજે દીક્ષિતને ફરી ‘એ કેમ આવ્યો છે ?’ એ કહ્યું.

દીક્ષિતે કહ્યું, ‘તમે યાર, આંકડા લેવા આવ્યા ને સાવ ખાલી હાથે ?’

‘એટલે ?’ મનોજે ગંભીર અવાજે પૂછ્યું.

દીક્ષિત બોલ્યો, ‘લો હવે, એ ય કહેવું પડશે ?’

દીક્ષિતે માણેકચંદ તમાકુ કાઢીને મસળી, ‘અરે, કોઈ ડાયરી કેલેન્ડર નથી લાવ્યા ? કંઇ નહિ તો તમારા છાપાની રવિ પૂર્તિ લેતા આવવું’તું. અને તમારે ત્યાંથી ઘણાં મેગેઝીન બહાર પડે છે. કમ સે કમ એની કોપી લેતા આવ્યા હોત તો ? એક તો કેટલા ય લોકો આવે એના ચાપાણીના ખર્ચા અને કોણ જાણે બીજો કેટલો ય……’

‘આ શું બકવાસ કરો છો ? તમે લાંચ માંગો છો ?’ મનોજ છેવટે ગરમ થઇ ગયો, ‘ખબર છે હું પત્રકાર છું ?’

‘ખબર છે ભઈ’ દીક્ષિતે તમાકુ અંગૂઠા અને આંગળી વચ્ચે પકડીને હોઠમાં ખોસી. પછી કહે, ‘એટલે તો હું ચાપાણીનો ખર્ચો નહિ પણ ડાયરી-કેલેન્ડર જેવી મામુલી ચીજો માગું છું.’

આ સાંભળી બીજા બધા એક સાથે હસ્યા, મોના પણ. મનોજ ગુસ્સાથી ધમધમી ઉઠ્યો. છેવટે દીક્ષિત મનોજ સામે જોઈ ઠંડા કલેજે બોલ્યો, ‘આંકડા અઠવાડિયા પછી લઇ જજો.’

‘અઠવાડિયા પછી કેમ ?’ સાવ નંખાઈ ગયેલા અવાજે મનોજ બોલ્યો.

‘જુઓ, થોડો સમય તો લાગે જ.’ દીક્ષિત કહે, ‘ફાઈલ ખોલવી પડે, નોટ ‘પુટ અપ’ કરવી પડે, પછી નોટ હેડ ક્લાર્ક પાસે જાય, એ એમની ટેવ મૂજબ કંઇક સુધારો કરે, પછી આસીસ્ટંટને પહોંચાડે. આસીસ્ટંટ મહેતા એક નંબરનો કામચોર છે. એ સાલો નોટ જોયા વગર જ ડેપ્યુટી ડાયરેક્ટરને ફાઈલ મોકલશે, ત્યાંથી ફાઈલ જોઇન્ટ ડાયરેક્ટર પાસે જશે અને ત્યાંથી ડાયરેક્ટર પાસે. ડાયરેક્ટર એટલે કે નિર્દેશક ફાઈલનો સ્ટડી કરશે, પછી પરમીશન આપશે. પછી આ બધા અધિકારીઓ મારફતે ફાઈલ અહીં પાછી આવશે. પછી….’

‘ઓકે ઓકે, હું સમજી ગયો’ મનોજ જરા કડક અવાજે બોલ્યો.

‘ગુડ’ દીક્ષિત વ્યંગમાં બોલ્યો, અને આખી રૂમમાં બધા હસ્યા.

‘હું જોઈ લઈશ. હું પ્રધાનને ફરિયાદ કરીશ. આખા ડિપાર્ટમેન્ટની ફરિયાદ કરીશ. ઉપરથી નીચે સુધી બધા કામચોર જ બેઠા છે. આટલા કામ માટે ય લાંચ માગે છે. શરમ આવવી જોઈએ.’ મનોજ બોલ્યો.

‘એક અઠવાડિયા પછી જો આવો તો ડાયરી-કેલેન્ડર-મેગેઝીન લઈને આવજો.’ દીક્ષિતે આગળ ચલાવ્યું. ફરી એક વાર બધા ખંધુ હસ્યા.

ઉત્સાહી પત્રકાર નિરાશ થઇ બહાર જતો રહ્યો. મોનાએ દીક્ષિતને ચીડવ્યો, ‘દીક્ષિત, તું બધાને કારણ વગર ક્યાં ભરાવે છે ?’

દીક્ષિતે કંઇ સાંભળ્યું નહિ. મનમાં જ બબડ્યો, ‘મોટો પત્રકાર ના જોયો હોય તો ! એમની પેનને તાકાતવાન સમજે છે. હજુ અમારી પેનની તાકાતની એને ખબર નથી. મારી પેનથી એને રખડતો ના કરી દઉં તો હું દીક્ષિત નહિ.’

દીક્ષિત ઉઠ્યો. એક કાગળ લઇ એમાં લખવા લાગ્યો. ‘પોતાને પત્રકાર હોવાનું જણાવનાર શખ્સ મનોજ કાપડઉદ્યોગની પ્રગતિના આંકડા લેવા આ કાર્યાલયમાં આવ્યો હતો. વારંવાર એને જણાવવા છતાં એણે આંકડા આપવા માટે કોઈ લેખિત અરજી આપી નહિ. ખાલી મોઢામોઢ જ બોલતો રહ્યો. એની વાતચીત પરથી એવું લાગે છે કે એ પત્રકારના વેશમાં કોઈ વિદેશી જાસૂસ કે એજન્ટ છે. અને આપણા દેશના કાપડ ઉત્પાદનની પ્રગતિના આંકડા, મિલોની સંખ્યા, મિલોનાં સ્થળ વગેરે વિરોધી દેશોને આપીને કાપડઉદ્યોગની ઘોર ખોદવા ધારતો હતો. આથી આપણી કાપડ મિલોની સુરક્ષાને ખતરો ઉભો થવાનો ભય છે. વિદેશી દેશો ગમે ત્યારે આપણા કાપડઉદ્યોગને બરબાદ કરી શકે છે. આથી એવું સૂચન છે કે આ ઘટના વધુ તપાસ અર્થે ગૃહપ્રધાનના જાસૂસીખાતાને સોંપવામાં આવે.’

દીક્ષિત ફાઈલ બંધ કરી, ઉપર લાલ અક્ષરે ‘ટોપ સિક્રેટ’ લખી આસીસ્ટંટ પાસે ગયો. આસીસ્ટંટે વાંચ્યું. તે ગભરાઈને ઉભો થઇ ગયો ને સહી કરી ફાઈલ જાતે સહાયક નિર્દેશકને આપવા ગયો. દીક્ષિત પાછો જગા પર જઈ બેઠો. સહાયક નિર્દેશકે ફાઈલ જોઈ. એ ય સહેજ ભડક્યો. પણ મામલાની ગંભીરતા જોઈ, નોટ પર સહી કરી, તાત્કાલિક ઉભો થઇ ઉપનિર્દેશક પાસે ગયો. ઉપનિર્દેશક પણ ‘ટોપ સિક્રેટ’ લખેલું જોઈને ચોંક્યો. એણે ફાઈલ ખોલીને વાંચી. અને ‘હં’ બોલી, સહી કરી, ટોપ સિક્રેટ હોવાને કારણે, પટાવાળા કે પીએ મારફતે ફાઈલ મોકલવાને બદલે જાતે નિર્દેશક પાસે ગયો.

નિર્દેશકે ફાઈલ જોઈ ગંભીરતાથી વિચાર્યું. અને દીક્ષિત, આસીસ્ટંટ, સહાયક નિર્દેશક અને ઉપનિર્દેશકના વિચાર મૂજબ, ‘તુરંત કાર્યવાહી કરવી’ એવી નોંધ સાથે ફાઈલ, મહાનિર્દેશાલય મારફતે ગૃહખાતાને મોકલાવી. ગૃહખાતાએ ફાઈલ સીબીઆઈને સોંપી. સીબીઆઈ તરત એક્શનમાં આવ્યું.

એક અઠવાડિયામાં તો પોલિસ ઇન્સ્પેક્ટર મનોજને ઘેર પહોંચ્યો. એની જોડે બે હવાલદારો હતા. તેમની પાસે મનોજની ધરપકડનું વોરંટ હતું. સંજોગવશાત મનોજ ઘેર ન હતો પણ પ્રેસ પર ગયો હતો. એટલે એની પત્ની પોલિસને જોઈને બરાબર ગભરાઈ. એણે એકાએક જ કહ્યું, ‘તમે બેસો, એ આવે જ છે.’ અને અંદર જઈ ચા બનાવવા લાગી.

ત્રણેય પોલિસવાળા બેઠા અને મનોજની રાહ જોવા લાગ્યા. એ લોકો ઉભા થવાનું વિચારતા હતા, એટલામાં મનોજની પત્ની ચા, દાળમૂઠ અને બટાકાપૌઆ લઈને આવી. આવો અનુભવ પોલિસ માટે નવો હતો. ‘અરે, તકલીફ ક્યાં લીધી ?’ જિંદગીમાં પહેલીવાર ઇન્સ્પેક્ટર મૃદુતાથી બોલ્યો.

‘એમાં શું ?’ ત્રણેય ચા પીવા લાગ્યા. ચા સરસ હતી. દાળમૂઠ પણ સરસ હતી. ત્રણેયે વિચાર્યું, ‘હવે આટલી સારી પત્ની છે તો પછી આપણા આવવાનું કારણ કહી જ દઈએ.’ એટલે તેઓ કારણ કહીને જતા રહ્યા.

મનોજની પત્ની ગભરાઈ ગઈ. થોડી વાર પછી એણે મનોજનો સંપર્ક કરીને કહ્યું કે સીબીઆઈમાંથી પોલિસો પકડવા માટે આવ્યા હતા ને એવું કહેતા હતા કે કાપડઉત્પાદનની પ્રગતિના આંકડા તમે વિદેશી દેશોને આપવાના છો.’

મનોજ તો ભડકી જ ગયો. બહુ વિચાર્યું ત્યારે યાદ આવ્યું કે એણે કાપડનિર્દેશાલયના ક્લાર્કને લાંચ માગવા બદલ ખખડાવ્યો હતો. મનોજે તંત્રીને આ બાબત કહી. તંત્રીએ મનોજને કહ્યું, ‘હવે કેસ સીબીઆઈ પાસે છે. હું કાંઈ ન કરી શકું.’

‘પણ….’ મનોજ દુઃખી થઈને બોલ્યો.

‘પણ બણ શું ?’ તંત્રીએ કહ્યું, ‘ધારો કે લેખમાં તું આંકડા ન મૂકત તો ય ચાલતું. અથવા આશરે મૂકી દીધા હોત તો ય ચાલત. હવે તો એટલું વધી ગયું છે કે અમે વચ્ચે પડીએ તો આખું છાપું સીબીઆઈની ઝપટમાં આવી જાય.’

મનોજને કંઇ ભાન ના રહ્યું.

આજે,

પોલિસના ચોપડે મનોજ ફરાર છે. તે ભૂગર્ભમાં રહીને તંત્રને સુધારવાનો કોઈ પ્લાન વિચારી રહ્યો છે. એને ખાતરી છે કે અંતે તો સત્યનો જ જય થશે. પેલી ટોપ સિક્રેટવાળી ફાઈલ દીક્ષિત પાસે પહોંચી છે. એમાં નોંધ છે કે સીબીઆઈ,  મનોજ નામના રાષ્ટ્ર વિરોધી તત્વ સામે કામગીરી કરી રહી છે. જોડે નિર્દેશકે પેનથી લખ્યું હતું કે મનોજની રાષ્ટ્ર વિરોધી પ્રવૃત્તિ વિષે માહિતી આપી દીક્ષિતે બહુ ડહાપણભર્યું કામ કર્યું છે. એ બાબતે ગૃહખાતું એને એક ઇન્ક્રીમેન્ટ આપવાની ભલામણ કરી રહ્યું છે.

દીક્ષિત રોજ સવારે આવી પહેલાં નિર્દેશકની નોંધવાળી એ ફાઈલ ખોલીને વાંચે છે. પછી સચિવાલયમાં એના ઇન્ક્રીમેન્ટનું કેટલે પહોંચ્યું એની પૂછપરછ કરે છે. પછી ટેબલ પર બેસી મનમાં જ મનોજનો આભાર માને છે, અને સહેજ હસી પડે છે. એટલે મોના એને કહે છે, ‘બસ, એમ જ હસ્યા કરશો કે પાર્ટી પણ આપશો ?’

દીક્ષિત બધાને ઇન્ક્રીમેન્ટ આવવાની રાહ જોવાનું કહે છે અને ફાઈલ ખોલી ‘કામ’ શરુ કરે છે અલબત્ત, માણેકચંદનો ગૂટકો ચાવતા ચાવતા જ.

Advertisements

જીવન જીવવાની કળા

ફોટો ઓળખો – ૧૫ નો જવાબ – મોઢેરાનું સૂર્યમંદિર. ગુજરાતમાં આવેલું આ મંદિર ખાસ જોવા જેવું છે. ‘ફોટો ઓળખો’ સીરીઝ આ સાથે પૂરી કરું છું. આ સાથે એક નવો લેખ મૂકું છું.

જીવન જીવવાની કળા

     જિંદગી એકદમ સુખમાં અને આનંદમાં પસાર થતી હોય એ કોને ન ગમે ? બધા જ માણસો સુખ મેળવવા દોડી રહ્યા છે. આમ છતાં, કેટલા માણસો સુખી છે ? દુનિયામાં તમને જાતજાતનાં દુખો જોવા મળશે. કોઈ ગરીબ છે, સખત મહેનત કરવા છતાં પેટપૂરતું ખાવા નથી મળતું, કોઈને માંદગી પીછો નથી છોડતી, કોઈને વારસામાં દિકરો કે દિકરી નથી. કોઈ પૈસાપાત્ર હોવા છતાં દિકરો કહ્યામાં નથી, કોઈ વહુને સાસુની સતામણીનું દુઃખ છે, કોઈને સારું ભણવા છતાં સંતોષકારક નોકરી કે ધંધો નથી મળતો. આમ, જાતજાતનાં દુઃખોથી માણસ ઘેરાયેલો દેખાશે.

તો સુખેથી કોણ જીવે છે ? શું, જિંદગીમાં સુખ હોય જ નહિ ? ના, ના, એવું જરાય નથી. તમારે સુખેથી અને આનંદમાં જીવવું હોય તો કોણ રોકે છે ? મોટા ભાગનાં દુખો તો માણસ જાતે જ ઉભાં કરે છે અને દુઃખી થાય છે. તમારે સુખમય જિંદગી જીવવી છે ? તો તમારો જીવવાનો રાહ બદલો. આ માટે હું નીચે થોડાં સૂચનો કરું છું, તે અંગે ગંભીરતાથી વિચારો અને જીવવાનો નવો રસ્તો અપનાવો. પછી જુઓ કે જિંદગીમાં સુખ જ સુખ છે કે નહિ. આ રહ્યાં સૂચનો.

(૧) જીવનનું ધ્યેય નક્કી કરો.

તમારે જીવનમાં શું મેળવવું છે, તમારે શું બનવું છે, એ સ્પષ્ટપણે નક્કી કરો. તમારે સારું ભણીને પ્રોફેસર બનવું છે ? તમારે કાપડ ઉત્પાદન માટેની મીલ ઉભી કરવી છે ? તમારે સારા નામાંકિત ડોક્ટર બનવું છે ? તમે નેતા બનીને દેશસેવા કરવા માગો છો ? તમારે જે કંઇ બનવું હોય તે, વિદ્યાર્થી ઉમરમાં જ નક્કી કરી લો. ધીરુભાઈ અંબાણી પેટ્રોલ પંપ ઉપર પેટ્રોલ પૂરતાં પૂરતાં, પેટ્રોલ પેદા કરવાની પોતાની રીફાઈનરી હોય એવું વિચારતા રહ્યા, એ ધ્યેય પાછળ મંડ્યા રહ્યા અને એ ધ્યેયને સિદ્ધ કરીને જ જંપ્યા. આવાં તો ઘણાં ઉદાહરણો જોવા મળશે.

(૨) પોતાની જાત માટે આત્મવિશ્વાસ કેળવો.

પોતાની જાતને ક્યારેય નીચી માનશો નહિ. જાત પર પૂર્ણ ભરોસો રાખો. તમારું મન તમે નક્કી કરેલા ધ્યેયને પ્રાપ્ત કરવા હમેશાં પ્રયત્નશીલ હોય છે. એટલે તમારી જાત પર વિશ્વાસ મૂકીને કામ કરતા રહો. તમે જરૂર સફળ થશો.

(૩) જીવનમાં હમેશાં હકારાત્મક વલણ અપનાવો.

જીવનમાં ક્યારેય નિરાશ થશો નહિ. નિષ્ફળતા મળે તો પણ દુઃખી થશો નહિ. નિષ્ફળતામાંથી સફળતા મેળવવાનો રસ્તો જડી આવે છે. ભૂલોમાંથી માણસ શીખે છે. એટલે ક્યારેય નકારાત્મક વિચારો કરશો નહિ. ” ધોરણ ૧૨ માં ખૂબ ઓછા ટકા આવ્યા, હવે હું એન્જીનીયર શી રીતે બનીશ ? હવે મારું શું થશે ?” આવા વિચારો ના કરો. એને બદલે, ઓછા ટકા આવ્યા તો બીજું શું કરી શકાય, એ વિચારો. એ રસ્તે આગળ વધો. એને હકારાત્મક વિચાર કહેવાય. એન્જીનીયરીંગ સિવાય બીજાં એટલાં બધાં ક્ષેત્રો છે કે જેમાં સિદ્ધિ મેળવી શકાય. એ જ રીતે, માંદગી, ગરીબી, મતભેદો, હેરાનગતિ, એ બધા પ્રસંગોમાં હકારાત્મક વલણ અપનાવી આગળ વધશો તો ક્યાંય દુઃખ નહિ રહે.

(૪) ઈશ્વરમાં અતૂટ શ્રદ્ધા રાખો.

આ દુનિયાનો કર્તાહર્તા ઈશ્વર છે, તેના પર શ્રદ્ધા રાખો. પ્રભુએ આ દુનિયા રચી છે, જન્મ, જીવન, મરણની ઘટમાળ ઉભી કરી છે. પ્રભુ દરેકને જન્મ શા માટે આપે છે ? જિંદગી સારી રીતે જીવો એ માટે. તો પછી પ્રભુ તમને દુઃખી કરે ખરા ? પ્રભુ તો તમારી જિંદગી સારી રીતે પસાર થાય એવી જ ઘટનાઓ રચે. તો દુઃખ ક્યાંથી આવ્યું ? માણસ જાતે ઉભુ કરે તો જ ને ? જો પ્રભુ પર શ્રદ્ધા અને વિશ્વાસ રાખીને કામ કરતા રહેશો તો પ્રભુ તમને ક્યારેય દુઃખમાં નહિ પડવા દે.

(૫) હળવાશથી હસતા હસતા જીવો.

કોઈ પણ બનાવને હળવાશથી લો. કોઈ ખરાબ ઘટના બની હોય તેને બહુ ગંભીરતાથી લેશો તો દુઃખી દુઃખી થઇ જશો. એને બદલે એ ઘટનાને બહુ મહત્વ ન આપો. તો તેમાંથી બહાર આવવાનો રસ્તો જલ્દી જડી આવશે. દ્રઢ સંકલ્પવાળા માણસો દુઃખોથી ડરતા નથી, બલ્કે હસતા હસતા જિંદગી વિતાવે છે. તમે પણ એ રીતે જિંદગી જીવી શકો.

(૬) તમારી સાથે સંકળાયેલા બધા લોકો સાથે પ્રેમથી વર્તો.

માનવ એ સામાજિક પ્રાણી છે. તે ક્યારેય એકલો જીવી શકતો નથી. બીજા લોકો સાથે મળીને જ જીવન જીવાય છે. ઘરમાં માબાપ, ભાઈ, બહેન, પતિ, પત્ની અને બાળકો હોય છે. બહાર પાડોશીઓ, ઓફિસમાં સહકાર્યકર્તાઓ, ધંધામાં ગ્રાહક અને વેપારીઓ, બસમાં બીજા પ્રવાસીઓ, દર્દી સાથે નર્સ કે ડોક્ટર – એમ બધે જ તમને તમારી આસપાસ સંકળાયેલા માણસો મળશે. આ બધા સાથે સ્નેહ અને પ્રેમભાવથી વર્તીએ, તો ક્યાંય મતભેદ કે તકલીફો ઉભી નહિ થાય. દા. ત. કોઈ વિદ્યાર્થી પોતાને ન આવડતો દાખલો શિક્ષકને પૂછવા જાય ત્યારે શિક્ષક “આટલું નથી આવડતું ?’, “હમણાં મને ટાઇમ નથી, કાલે આવજે.”, “મારા ક્લાસ ભરતાં શું થાય છે ?” આવા બધા જવાબો આપવાને બદલે પ્રેમથી વાત કરે કે “લાવ, શીખવાડી દઉં” એમ કહીને શીખવાડે તો બંનેનો ઘણો સમય બચી જય, વિદ્યાર્થીને શિક્ષક પ્રત્યે આદર પેદા થાય, તેને સ્કુલ કે કોલેજમાં નિયમિત આવવાનું મન થાય અને શિક્ષક-વિદ્યાર્થી બંનેના મગજમાં શાંતિ રહે તે જુદું. આવી લાગણીસભર વાતચીત બધે જ થાય તો અશાંતિ અને દુખો કેટલાં બધાં દૂર થઇ જાય !

(૭) અન્ય લોકો પર ગુસ્સો ના કરો.

આજે લોકો વાતવાતમાં ગુસ્સે થઇ જતા હોય છે. પતિપત્ની એકબીજા પર, પિતાપુત્ર, બોસ અને કર્મચારી – એમ બધે લોકો ગુસ્સે થતા જોવા મળશે. ગુસ્સો કરવાથી કામ તો નથી જ  પતતું, પણ ઉલટાનું મગજ નકારાત્મક વિચારોથી તરબતર થઇ જાય છે. ક્યારેક બીપી વધી જાય છે, બીજાને ખેદાનમેદાન કરી નાખવાના વિચારો આવી જાય છે. આવી સ્થિતિમાં શાંતિ ક્યાંથી મળે ? ગુસ્સો કરવાને બદલે, સામી વ્યક્તિનો દોષ હોય તો તેને શાંતિથી સમજાવી તેનું નિરાકરણ ન લાવી શકાય ? એમ કરીએ તો કામ પતે અને જીવનમાં શાંતિ લાગે. ગુસ્સાને કારણે ભલભલા લોકોએ ખતરનાક પરિણામો ભોગવ્યાના દાખલા મોજૂદ છે.

(૮) બીજાઓની ભૂલ કે અપરાધને માફ કરો.

માણસ માત્ર, ભૂલને પાત્ર. માણસથી ભૂલ ન થાય, એવું તો ના જ બને. પણ તમારા સંપર્કમાં આવનારા જો ભૂલો કરે તો તેને દાઢમાં રાખી હેરાન કરવાને બદલે, તેના પર ગુસ્સો કરવાને બદલે, તેની ભૂલને માફ કરો. પ્રત્યક્ષ માફ ના કરાય તો તેને મનોમન માફ કરો. તેને ભૂલ સુધારવાની તક આપો. તેની પ્રગતિ અવરોધવાને બદલે, તેને ભૂલ સુધારી આગળ વધવા દો. આમ કરવાથી, તમારું તથા ભૂલ કરનારનું મગજ શાંત રહેશે. હકારાત્મક તરંગો વહેશે અને દિશા, પ્રગતિ તરફની રહેશે. ભગવાન જો ભૂલો માફ કરે છે તો આપણે તો પામર મનુષ્ય છીએ. આપણે ભૂલ માફ નહિ કરનારા કોણ ?

(૯) બીજાને હમેશાં મદદરૂપ થાઓ.

તમારાથી શક્ય એટલું બીજાને મદદ કરવાનું રાખો. મદદ ત્રણ રીતે થઇ શકે છે, કોઈને પૈસા આપીને, કોઈને માટે સમય ફાળવીને અને કોઈને માટે મહેનત કરીને. ગરીબોને પૈસા કે અન્ય વસ્તુઓ આપીને મદદ કરી શકાય. કોઈને કંઇ આવડતું નથી તો તેને શીખવાડવા માટે સમય ફાળવીને મદદ કરી શકાય. કોઈ ભારે વજન લઈને દાદર ચડતો હોય તો તેનું થોડું વજન ઉંચકી લઇ, તેને મહેનતરૂપી મદદ કરી શકાય. તમે જો બીજાને કોઈ પણ રીતની મદદ કરશો તો પછી જુઓ તેનું પરિણામ ! બીજાઓ તમને મદદ કરવા તત્પર થઇ જશે. બધા જો આ રીતે કરે તો દુનિયામાં કોનું કામ અટક્યું રહે ? સાથે પરમ કૃપાળુ પરમાત્મા તો છે જ, તે તો મદદ માટે જ બેઠો છે.

બસ તો દોસ્તો, મેં તમને અહીં બતાવ્યા તે રસ્તા પર ચાલવાનું શરુ કરી દો. પછી જુઓ કે જિંદગીમાં કોઈ દુઃખ રહે છે ખરું ?  દુનિયાના બધા લોકો આ રીતે જીવે તો ક્યાંય દુઃખ ન રહે. અરે ! આખી દુનિયા ભલે આ રીતે ન જીવે, તમે કે થોડા લોકો પણ જો આ નિયમો અનુસરશે તો પણ તમને જીવન આનંદમય લાગશે. તમારાં દુખો ક્યાંય ભાગી જશે. બસ તો, જાગ્યા ત્યાંથી સવાર. આજથી જ, અત્યારથી જ જીવનનો રાહ બદલી નાખો. સારું જીવન જીવવાની કળા સિદ્ધ કરવાની તમને શુભેચ્છાઓ.

ફોટો ઓળખો ૧૪ નો જવાબ અને ફોટો ઓળખો-૧૫

ફોટો ઓળખો ૧૪ નો જવાબ અને ફોટો ઓળખો-૧૫

ગઈ વખતે મેં મૂકેલ ફોટો ‘જરવાણી ધોધ’ નો હતો. આ ધોધ રાજપીપળાની નજીક આવેલો છે. એ એક સરસ ટુરિસ્ટ સેન્ટર છે.

                             ફોટો ઓળખો – ૧૫

આ સાથે એક નવો ફોટો મૂક્યો છે. ગુજરાતનું જ એક સ્થળ છે. એને ઓળખીને જવાબ લખશોજી. pravinkshah@gmail.com

બીજું કે ફોટો ઓળખવાની આ સીરીઝ આવતી વખતથી બંધ કરું છું. મિત્રોએ રસ લઈને અત્યાર સુધી મને જવાબો લખ્યા છે, તે બદલ તેમનો આભારી છું.

DSCF5001

ફોટો ઓળખો ૧3 નો જવાબ અને ફોટો ઓળખો ૧૪

                                                  ફોટો ઓળખો ૧3 નો જવાબ અને ફોટો ઓળખો ૧૪ 

ગયે વખતે મેં મૂકેલ ફોટો પંચમહાલ જીલ્લાના હાલોલ પાસેના ધાબાડુંગરી નામના સ્થળે આવેલ હોસ્પિટલના પ્રવેશદ્વારનો છે. આ જગા હોસ્પિટલ કરતાં, એક પીકનીક સ્થળ તરીકે વધુ જાણીતી છે. લોકો અહીં ફરવા અને પીકનીક મનાવવા આવે છે. ટેકરી પર વસેલું આ સ્થળ એક સુંદર રમણીય કુદરતી સ્થળ છે. અહીંથી પાવાગઢ સાવ નજીક છે. જવાબ આપનાર મિત્રો (૧) સંદીપ એચ. શાહ (૨) નરેશ ચૌહાણ. મિત્રોનો ખૂબ આભાર.

                                                       ફોટો ઓળખો ૧૪

આ સાથે ગુજરાતમાં આવેલા એક ધોધનો ફોટો મૂકું છું. તે ઓળખો અને જવાબ લખો. pravinkshah@gmail.com

DSCF4628