ભારત અને અમેરીકા -૩

                                      ભારત અને અમેરીકા -૩

આપણે ભારત અને અમેરીકાની સ્વચ્છતાના મુદ્દે વાત કરી. બીજો મુદ્દો પાણીનો લઈએ.

અમેરીકામાં લોકોનો પાણીનો વપરાશ ખૂબ જ છે. નહાવા માટે લોકો, આપણી જેમ ડોલ અને ટમ્બલરનો ઉપયોગ નથી કરતા. એને બદલે તેઓ સીધા જ ફુવારા કે બાથટબમાં નહાય છે. એમાં પાણી ઘણું વપરાય. નળ નીચે ડોલ મૂકી, ટમ્બલરથી પાણી લઈને નહાવામાં પાણી ઓછું વપરાય. ટોયલેટમાં અને વોશ બેઝીનમાં પણ લોકો છૂટથી પાણી વાપરે છે. એંઠા વાસણ ધોવાનાં પણ મશીન હોય છે. એ ય ઘણું પાણી વાપરે છે. કપડાં ધોવાના વોશીંગ મશીનમાં પણ ઘણું પાણી વપરાય છે. અમેરીકાનાં શહેરોને આ બધા માટે પૂરતુ પાણી મળી રહે છે, પાણી ખૂટી નથી પડતું. હા, પાણીના વપરાશ પર ટેક્સ લાગે છે. પાણીનો વપરાશ માપવા માટે મીટર મૂકેલું હોય છે. પાણી શુદ્ધિકરણ પ્લાન્ટમાં થઈને જ આવે છે. એટલે પીવા કે રાંધવા માટે પાણીને ગાળવું નથી પડતું. સીધું નળમાંથી જ ગ્લાસ ભરીને પાણી પી શકાય છે. લોકો પીવાનું પાણી ભરવાનું માટલું રાખતા જ નથી. અહીં માટલું ક્યાંય મળતું નથી. પાણી ચોવીસે કલાક આવતું હોય છે. એટલે પાણીની ટાંકી કે પીપ ભરી રાખવાની પણ જરૂર પડતી નથી.

લોકોને આટલું બધું પાણી કઈ રીતે મળી રહે? ડલાસ શહેરની જ વાત કરું. (ડલાસને હવે ઘણા લોકો ‘ડેલસ’ કહે છે.) આ શહેરની આસપાસના ખુલ્લા બીનખેતી જેવા વિસ્તારોમાં મોટાં મોટાં કૃત્રિમ સરોવરો ખોદીને બનાવેલાં છે. થોડાં વર્ષોમાં આવાં ખોદેલાં સરોવરો વરસાદના પાણીથી ભરાઈ જાય છે. આ સરોવરો એટલાં વિશાળ છે કે નાખી નજર ના પહોંચે. દરિયા જેવાં લાગે. એમાંથી ગમે એટલું પાણી વાપરો તો ય ખૂટે નહિ. અને વરસાદ આવે ત્યારે શહેરમાં અને આજુબાજુ પડેલા વરસાદનું બધું પાણી વહીને આ સરોવરોમાં જાય એવી વ્યવસ્થા કરેલી છે. વરસાદનું પાણી વહીને નદી કે દરિયામાં નથી જતું રહેતું. પછી પાણી ક્યાંથી ખૂટે?

સરોવરને કિનારે કોઈને ગંદકી કરવાની છૂટ નહિ. કિનારે અમુક જગાએ પીકનીક પોઈન્ટ બનાવ્યા હોય. ત્યાં લોકો પીકનીક મનાવે, સરોવરમાં બોટીંગની મજા માણે. ઘણા લોકો પોતાની અંગત બોટ લઈને પણ આવે. કારની પાછળ, બોટને ટ્રેઇલરની જેમ બાંધીને લાવવાની સગવડ હોય છે. આવાં સરોવરો શહેરની શોભામાં વધારો કરે છે તથા ઉનાળામાં શહેરને ઠંડુ રાખવામાં પણ મદદ કરે છે.

અમેરીકાની સરખામણીમાં આપણા દેશમાં પાણી બાબતનું ચિત્ર બહુ સારું નથી. આપણે ત્યાં હજુ એવાં ઘણાં ગામડાં છે જ્યાં પીવા અને વાપરવા માટેનું પાણી લેવા દૂર સુધી ચાલીને જવું પડે છે. કેટલાં ય ગામમાં હજુ ઘેર ઘેર પાણીનાં જોડાણ આપવાની સગવડ નથી થઇ. શહેરી વિસ્તારોમાં પણ પૂરતું પાણી ન મળવાના અને પાણી કાપના પ્રસંગો બન્યા કરે છે. પાણીનું લીકેજ અને પાણીના બગાડની ઘટનાઓ અવારનવાર બને છે. લીકેજ અને બગાડથી ગંદકી થાય તે તો વધારામાં. વરસાદનું અને નદીનું પાણી સાચવી રાખવાની પૂરતી વ્યવસ્થા નથી.

આપણે ત્યાં બધાને પૂરતું અને ચોખ્ખું પાણી મળી રહે તે માટે થોડાં સૂચનો આ રહ્યાં.

(૧) આપણે ત્યાં નાનીમોટી નદીઓ ઘણી છે. ચોમાસામાં મોટા ભાગનું પાણી નદીઓમાં થઈને દરિયામાં વહી જાય છે. આ નદીઓમાં બહુ મોટો બંધ બાંધવાને બદલે, થોડા થોડા અંતરે અનેક નાના બંધ બાંધવા જોઈએ. આથી વરસાદનું પાણી દરેક બંધ આગળ સંગ્રહી શકાશે. એને લીધે લગભગ દરેક ગામને પોતાની નજીકના બંધમાં સંગ્રહાયેલું પાણી મળી શકશે. નદીમાંથી ઘરો સુધી પાણી પહોંચાડવા પાઈપલાઈન તો નાખવાની જ. વળી નાના બંધોને કારણે બંધની જાળવણીનો ખર્ચ ઓછો આવશે, તથા જોખમ પણ ઓછું રહેશે. નહેરો પણ બહુ લાંબા અંતરની નહિ નાખવી પડે. નદીઓ ચોખ્ખી રહે એ માટે ખાસ કાળજી કરવી.

(૨) પાણીની પાઈપોની નિયમિત સંભાળ રાખવી જરૂરી છે કે જેથી લીકેજ ના થાય. સ્ટીલની પાઈપો થોડાં વર્ષો બાદ બદલી નાખવી કે જેથી કાટ અને લીકેજ ના થાય. ઘરમાં નળ પણ સારી ગુણવત્તાના નખાવવા.

(૩) જ્યાં નદી ન હોય ત્યાં ચેક ડેમ બનાવીને પાણીનો સંગ્રહ કરવો.

(૪) મોટાં કૃત્રિમ તળાવો અને સરોવરો, ખોદકામ કરીને બનાવવાં. વરસાદનું પાણી તેમાં જ વાળવું.

(૫) ગટરો અને ઉદ્યોગોમાંથી નીકળતું પાણી, નદી કે તળાવમાં ન જ છોડવું. આ પાણીને ઘણે દૂર દૂર વસ્તીવિહોણા સ્થળે લઇ જઇ, ત્યાં તેનો યોગ્ય નિકાલ કરવો.

પાણીની વ્યવસ્થા માટે સરકારે ઘણું કરવાનું છે, પણ લોકોએ તેમાં સાથ આપવો ખૂબ જરૂરી છે.

Advertisements

ભારત અને અમેરીકા – ૨

                                      ભારત અને અમેરીકા – ૨

ભારત અને અમેરીકાની સરખામણીમાં આપણે સ્વચ્છતાની વાત કરી રહ્યા છીએ. અમેરિકાની, ઉડીને આંખે વળગે એવી ચોખ્ખાઈની વાત આપણે કરી. ભારતમાં આવી સ્વચ્છતા લાવવી હોય તો શું કરવું જોઈએ? હું એ માટે અહીં થોડાં સૂચનો કરું છું.

(૧) લોકોએ ઘરનો કચરો રસ્તામાં ફેંકવાનું બંધ કરવું. કચરો ડસ્ટ બીનમાં જ નાખવો. રસ્તા પર શાકભાજીનો કચરો કે એંઠવાડ ફેંકવો નહિ. એ માટે જુદું ડસ્ટ બીન રાખવું.

(૨) દરેક દુકાન, રેસ્ટોરન્ટ, મોલ, ઓફિસ, સ્કુલ, કોલેજો, બસ સ્ટેન્ડ, રેલ્વે સ્ટેશન – એમ બધી જ જાહેર જગાએ ડસ્ટબીન રાખવાં જ, અને ત્યાં એકઠા થતા લોકોએ કચરો ડસ્ટ બીનમાં જ નાખવો.

(૩) રસ્તા પર ચા, ભજીયાં, પાણીપૂરી, ચોળાફળી વગેરેની લારીઓવાળાએ અને ત્યાં આરોગતા લોકોએ ડીશ, કાગળના ડૂચા વગેરે ડસ્ટ બીનમાં જ નાખવાં. રસ્તા પર ચા કે પાણી ઢોળવાનું નહિ.

(૪) મ્યુનિસિપાલીટીના સફાઈ કામદારો રસ્તા વાળીને ધૂળ ભેગી કરે છે, એ ધૂળ ત્યાંથી તરત જ ઉપાડી લેવી અને દૂર દૂર જંગલમાં કે ખેતરમાં નાખી આવવાની વ્યવસ્થા કરવી. ત્યાર બાદ જ્યાં ખુલ્લી જગા હોય ત્યાં લોન ઉગાડવાની વ્યવસ્થા કરવી.

(૫) ગાય પાળનાર લોકોને, પોતાની ગાયો રસ્તા પર ફરતી રાખવાની છૂટ આપવી નહિ.

(૬) નવું મકાન બનતું હોય ત્યાં રેતી, ઇંટો અને કપચીનો ઢગલો જાહેર રોડ પર રાખવાની છૂટ નહિ.

(૭) રોડ પર, મકાનના ખૂણામાં કે ક્યાંય પાનની પીચકારી મારવાની છૂટ નહિ. પીચકારી પણ ડસ્ટ બીનમાં જ.

(૮)રસ્તા પર થૂંક્વાનું કે ઉલટી નહિ કરવાની. એ પણ પ્લાસ્ટીકની કોથળીમાં કરી ડસ્ટ બીનમાં નાખવાની.

(૯) આપણાં એસ.ટી. સ્ટેન્ડો પરની મૂતરડી અને સંડાસમાં થતી ગંદકીની તો વાત કરવા જેવી નથી. એટલી બધી ખરાબ હાલત છે. મૂતરડી અને સંડાસ નિયમિત સાફ થાય અને લોકો તેનો વ્યવસ્થિત ઉપયોગ કરે તથા તેની આસપાસ ગંદકી ના કરે તો જ અહીં ચોખ્ખાઈ શક્ય છે. આ માટે લોકોમાં શિસ્તની ખૂબ જરૂર છે.

(૧૦) રસ્તા અને ફૂટપાથોની સપાટી ખૂબ જ સરસ, ખાડાખબૂચા વગરની રાખવી જોઈએ.

(૧૧) ગામડામાં કે શહેરમાં ક્યાંય ખુલ્લી ગટરો ન હોવી જોઈએ. ગટરોનું ગંદુ પાણી નદી કે તળાવમાં ફેંકવાને બદલે, ઘણે દૂર  વસ્તીવિહોણા સ્થળે લઇ જઇ તેનો યોગ્ય નિકાલ કરવો.

(૧૨) નદી, સરોવર કે તળાવમાં ગંદકી ના થવા દેવી. ત્યાં ઢોરોને ના નવડાવવાં. યોગ્ય દવા નાખી લીલ કે શેવાળ ના થવા દેવી.

(૧૩) મુંબઈ જેવા શહેરમાં રેલ્વે લાઈન પર સંડાસની જે ગંદકી થાય છે તે બિલકુલ બંધ કરવું. ગરીબ લોકોની ઝુંપડપટ્ટીમાં પણ ઘણી ગંદકી હોય છે. ગંદા પાણીની નીકો વહે છે. આ લોકોને માટે ફ્લેટ જેવા આવાસો બાંધી, ગંદકી નાબૂદ કરવી.

(૧૪) વરસાદના પાણીનાં ખાબોચિયાં ક્યાંય ભરાઈ ના રહેવાં જોઈએ. વરસાદનું પાણી સહેલાઇથી વહી જવું જોઈએ.

ચાલો, આપણે બધા ભેગા થઇ સ્વચ્છ ભારતનું નિર્માણ કરીએ.

ભારત અને અમેરીકા – 1

                                                     ભારત અને અમેરીકા – 1

આપણે અવારનવાર લોકોને ભારત અને અમેરીકા વિષે ચર્ચા કરતા સાંભળીએ છીએ. આવી ચર્ચામાં તેઓ ખાસ કરીને ભારત અને અમેરીકાની સરખામણી કરતા હોય છે, અને પોતે સાંભળેલી, વાંચેલી કે અનુભવેલી વાતો રજૂ કરતા હોય છે. ઘણા લોકો અમેરીકા કરતાં ભારતને સારો દેશ માને છે, જયારે અમુક લોકો અમેરીકાને વધારે સારો દેશ કહે છે. છાપાં, મેગેઝીનો અને ટીવીમાં પણ ક્યારેક આવી ચર્ચાઓ થતી હોય છે. આપણે અહીં કયો દેશ સારો એની વિગતે વાત કરવી છે. મારો અભિપ્રાય એવો છે કે અમુક બાબતોમાં ભારત દેશ સારો છે, અને બીજી થોડી બાબતોમાં અમેરીકા સારો દેશ છે. જો બંને દેશોની સારી બાબતો આપણે ત્યાં એકઠી થાય, તો આપણો દેશ કેવો મહાન બને ! ચાલો, તો સારાનરસાની વાતો શરુ કરીએ.

દુનિયામાં ઘણા બધા દેશો છે, પણ બધાને ખાસ કરીને અમેરીકા જોડે જ સરખામણી કરવાનું કેમ સૂઝે છે? એનું કારણ એવું છે કે આપણા લોકો, બીજા કોઈ પણ દેશ કરતાં અમેરીકામાં વધુ સંખ્યામાં ગયા છે અને ત્યાં સ્થાયી થયા છે. બીજા ઘણા લોકો અમેરીકા જઇ ત્યાં વસવાનાં સ્વપ્નાં સેવે છે. આમ, આપણા લોકોનો અમેરીકા સાથે સંબંધ વધારે છે. અમેરીકા એક પ્રગતિશીલ દેશ છે. આધુનિક ટેકનોલોજી, મેડીકલ વિજ્ઞાન અને બીજાં અમુક ક્ષેત્રોમાં અમેરીકા ઘણો આગળ છે. આ બધાને લીધે લોકો અમેરીકા વિષે વધુ વાતો કરે છે.

પહેલો મુદ્દો આપણે સ્વચ્છતાનો લઈએ. અમેરીકાની એક સારી બાબત, ત્યાંની સ્વચ્છતા અને શિસ્ત છે. ત્યાં તમને ક્યાંય ગંદકી જોવા નહિ મળે. રસ્તા પર કે ખૂણેખાંચરે ક્યાંય કાગળના ડૂચા, પ્લાસ્ટીકની કોથળીઓ, ગાભા, ઇંટોનાં રોડાં, ગંદા પાણીનાં ખાબોચિયાં, કાદવ, ગંદા પાણીની નીકો, પાનની પીચકારીઓ – એવું કંઇ જ નહિ દેખાય. આવી ગંદકી કરનારને મોટો દંડ ભરવો પડે છે. પણ લોકોમાં જ એવી શિસ્ત છે કે કોઈ આવી ગંદકી કરે જ નહિ.

સરકારે રસ્તાઓ પણ સારા બનાવ્યા છે. રસ્તામાં ક્યાંય ખાડા કે તોડફોડ ના હોય. રસ્તાની ધારે ફૂટપાથો પરની લાદી પણ સરસ રીતે બેસાડેલી હોય. એકેય ટાઇલ ઉંચીનીચી ના હોય કે જેથી ઠોકર ના વાગે અને ગબડી ના પડાય. રહેઠાણની સોસાયટીમાં રોડની બંને બાજુ મકાનોની લાઈનો હોય, પણ મકાનો સાવ રોડને અડીને ના હોય. રોડની ધારે પહેલાં તો થોડી જગામાં લોન ઉગાડેલી હોય, પછી ચાલવા કે સાઈકલ માટેની ફૂટપાથ હોય, પછી ફરીથી લોન, એમાં નાનો બગીચો કે ઝાડ ઉગાડેલાં હોય અને પછી મકાન હોય. એટલે આમ જોતાં, સામસામેનાં મકાનો વચ્ચે ઘણું જ અંતર થાય. આને લીધે મોકળાશ અને ખુલ્લી હવાનો લાભ મળે. જો કે ન્યૂયોર્ક, ન્યૂ જર્સી કે શીકાગો જેવાં વસ્તીથી ભરચક શહેરોના અમુક વિસ્તારોમાં આટલી ખુલ્લી જગા ના મળે, પણ મોટા ભાગનાં શહેરોને તો મોકળાશનો લાભ મળે છે. આનું કારણ એ પણ છે કે ભારત કરતાં અમેરીકાની વસ્તી ઘણી ઓછી, લગભગ ત્રીજા ભાગની છે, અને અમેરીકા પાસે કુલ જમીન ભારત કરતાં લગભગ ત્રણ ગણી છે. એટલે ત્યાં  દરેક વ્યક્તિને ફાળે ભારત કરતાં નવ ગણી જમીન આવે. આ રીતે વિચારતાં, બીજા લાભો પણ નવ ગણા મળે.

મૂળ વાત પર આવીએ તો, રહેઠાણનાં મકાનો આગળ લોન કરેલી હોવાથી, ક્યાંય ધૂળ ના ઉડે, એને લીધે વાતાવરણમાં પ્રદૂષણ ના થાય. આથી ખાંસી, શરદી, ન્યુમોનિયા કે તાવ જેવા રોગો જવલ્લે જ થાય. આપણા દેશમાં આવા સામાન્ય રોગો લોકોને અવારનવાર થાય છે. અમેરીકામાં આવું નથી થતું. તમે માનશો? કે ધૂળ ન હોવાને કારણે, સવારે પહેરેલા બૂટ, સાંજે ઘેર આવો ત્યારે એવાને એવા જ, બિલકુલ ધૂળ ચડ્યા વગરના હોય છે.

રહેઠાણ સિવાયના બીજા મોટા રોડ, મોલ, સ્ટોર કે અન્ય દુકાનો, ઓફિસો – એમ બધે જ રોડની સાઈડોમાં જ્યાં ખુલ્લી જગાઓ હોય ત્યાં બધે જ લોન કરેલી હોય છે અને ઝાડ કે ફૂલો ઉગાડેલાં હોય છે. આથી આખા શહેરમાં ક્યાંય ધૂળ ઉડવાનો પ્રશ્ન જ ઉભો થતો નથી. અરે, તમે એક શહેરથી બહારગામ બીજે શહેર જાઓ તો પણ હાઈવેની બાજુએ લોન કે ઘાસ હોય છે જ. હા, એક બાબત એ કે શહેરમાં બધે લોન જાળવી રાખવા નિયમિત પાણી પીવડાવવું પડે છે, અને લોન સારી દેખાય તે માટે લગભગ પંદર દિવસે તેને મશીનથી કપાવીને (લોન મુવીંગ) સરખી કરવી પડે છે.

ઘરમાંનો કચરો નાખવા માટે દરેક ઘરને બે પ્રકારનાં ડસ્ટ બીન હોય છે. એકમાં સૂકો કચરો નાખવાનો અને બીજામાં ભીનો. ઘરમાં પ્લાસ્ટીકની કોથળીઓ, કાગળના ડૂચા, પસ્તી, ભંગાર – એ બધું સૂકા કચરાના પીપમાં નાખવાનું અને એંઠવાડ કે ભીનો કચરો બીજા પીપમાં નાખવાનો. અહીં પસ્તી કે પિત્તળ-લોખંડ ભંગારના કોઈ પૈસા નથી ઉપજતા. એને સૂકા કચરામાં નાખી જ દેવાનાં. દર અઠવાડિયે મ્યુનિસિપાલિટીની ગાડી આવે અને બંને પીપનો કચરો ગાડીમાં બે અલગ વિભાગમાં ઠાલવીને લઇ જાય. સરકારે સૂકા કચરાને રીસાઈકલ કરવાની વ્યવસ્થા કરી છે. ભીનો કચરો ઘણે દૂર દૂર કે ખૂબ જ દૂરના દરિયામાં ઠાલવી દે છે.

અહીં બધી જ દુકાનોમાં, રેસ્ટોરન્ટમાં અને કોફી બારમાં ડસ્ટ બીન હોય જ છે. લોકો બિસ્કીટનું રેપર કે એવો કોઈ કચરો અચૂક ડસ્ટ બીનમાં જ નાખે. અહીં કોઈ દુકાન કે ચાની લારી ખુલ્લામાં નથી હોતી. એટલે કાગળના ડૂચા કે ચાનો કચરો ખુલ્લામાં નાખવાનો કે માખીઓ બણબણવાનો પ્રશ્ન જ ઉભો નથી થતો.

શહેરમાં ગટરની વ્યવસ્થા બહુ જ સારી હોય છે. શહેર એકદમ ચોખ્ખું હોય એટલે ગટરમાં કોઈ જ જાતનો કચરો જાય નહિ. ગટરો અંદરથી બહુ જ પહોળી હોય છે. એટલે ગટરો જામ થઇ જવાનો પ્રશ્ન ખાસ ઉભો થતો નથી. અહીં ઘરમાંથી નહાવાનું, વાસણ અને કપડાં ધોયાનું જે પાણી ગટરમાં જાય તેના પર ટેક્સ લાગે છે. ગટરોનું ગંદુ પાણી નદી કે સરોવરમાં નથી ઠલવાતું, પણ તેને માનવ વસ્તીથી ઘણે દૂર લઇ જઇ, સૂકવીને કે ફિલ્ટર કરીને કચરો છૂટો પડાય છે. થોડો કચરો ખાતર તરીકે વપરાય છે અને સાવ નકામો કચરો, મોટી સ્ટીમરોમાં ભરી, દૂર દૂર વસ્તીવિહોણા સમુદ્રમાં પધરાવી દેવાય છે.

શહેરને પાણી પૂરું પાડતાં સરોવરો આગળ કિનારે ક્યાંય કોઈને ગંદકી કરવાની છૂટ નહિ. સરોવરમાં ઢોરને નહિ નવડાવવાનાં, ખટારા નહિ ધોવાના.

અહીં રસ્તામાં ક્યાંય રખડતાં ઢોર, ગાય, કૂતરાં, બકરી વગેરે નથી હોતાં. જે લોકો ગાયો રાખતા હોય, તે પોતાના વાડામાં જ રાખે. કૂતરું પાળનારા લોકો, પોતાના કૂતરાને પોતાના ઘરના કંપાઉંડમાં જ રાખે. આથી, આવાં પ્રાણીઓ દ્વારા કોઈ જાતની ગંદકી રોડ પર થાય જ નહિ.

આ બધું જોતાં, ક્યાંય ગંદકીને અવકાશ છે ખરો? આપણે ત્યાં સ્વચ્છતા માટેનું અભિયાન શરુ થયું છે, એ બહુ જ સારી બાબત છે. સરકાર સ્વચ્છતા માટે પ્રયત્ન કરે, એની સાથે સાથે લોકોમાં પણ સ્વચ્છતા માટેની જાગૃતિ આવે, તે એટલું જ જરૂરી છે. ખાસ તો લોકો સ્વચ્છતા શું છે તે સમજે, દરેકેદરેક જણ સ્વચ્છતા જળવાય એ રીતે વર્તે અને શિસ્ત પાળે તો આપણે ત્યાં પણ અમેરીકા જેવી ચોખ્ખાઈ થઇ જાય. આ માટે હું થોડાં સૂચનો કરું? પણ એ આપણે આવતા લેખમાં રાખીએ.

મહલની નજીક એક ધોધ

મહલની નજીક એક ધોધ

Waterfall near Mahal

શબરી રિસોર્ટ, ડાંગ

શબરી રિસોર્ટ, ડાંગ

6_Shabri-Resort

ગીરામલ ધોધ, ડાંગ

ગીરામલ ધોધ, ડાંગ

6_Girimala-fall

હિન્દલા ધોધ, ડાંગ

હિન્દલા ધોધ, ડાંગ – આ ધોધ સોનગઢથી ૨૮ કી.મી. દૂર આવેલો છે.

Hindala