પ્લાસ્ટીક વાપરવા પર પ્રતિબંધ જરૂરી ખરો?

 

પ્લાસ્ટીક વાપરવા પર પ્રતિબંધ જરૂરી ખરો?

થોડા દિવસ પહેલાં જ સમાચાર હતા કે મહારાષ્ટ્ર સરકારે પ્લાસ્ટીકની વસ્તુઓ વાપરવા પર પ્રતિબંધ મૂક્યો છે. વાપરનારાને ૫૦૦૦/- રુપિયા દંડ થશે. આ બાબત વિચારણા માગી લે એવી છે.

પહેલાં તો આપણે પ્લાસ્ટીકની વસ્તુઓ ક્યાં ક્યાં વાપરીએ છીએ તે જોઈએ. એનું લીસ્ટ બહુ લાંબુ થાય. બજારમાં વેપારીઓ, મમરા, પૌઆ, શીંગ, શાકભાજી, કપડાં વગેરે વગેરે ચીજો આપણને પ્લાસ્ટીકની થેલીઓમાં આપે છે. ખાવાની ઘણી વસ્તુઓ પ્લાસ્ટીકના પેકમાં મળે છે. આ ઉપરાંત, ડોલ, ટમ્બલર, વસ્તુઓ ભરવાના નાનામોટા ડબ્બા, મોટા ભાગનાં રમકડાં, ખુરશી એમ સંખ્યાબંધ ચીજો પ્લાસ્ટીકની બને છે. પ્રતિબંધને લીધે આ બધી જગાએ પ્લાસ્ટીકનો ઉપયોગ બંધ કરવો પડે.

સરકાર, પ્લાસ્ટીક પર પ્રતિબંધ મૂકવાનું કારણ શું આપે છે? કારણ એ આપે છે કે પ્લાસ્ટીક Degradable નથી. એટલે કે તે નાશ પામતું નથી. આથી જ્યાં ત્યાં ફેંકેલો પ્લાસ્ટીકનો કચરો જમીન પર કે પાણીમાં એમ નો એમ જળવાઈ રહે છે. આથી જમીનનો કસ ઓછો થાય છે, પર્યાવરણને નુકશાન થાય છે, ગાય જેવાં પ્રાણીઓ પ્લાસ્ટીકની કોથળીઓ ખાઈને શરીર બગાડે છે, વગેરે વગેરે. પણ આવા કારણસર કંઈ પ્લાસ્ટીકનો ઉપયોગ બંધ ના કરી દેવાય. પ્લાસ્ટીકને ગમે ત્યાં ફેંકવાનું બંધ કરવું પડે.

આથી મારો અભિપ્રાય એવો છે કે આપણે પ્લાસ્ટીકનો ભંગાર ગમે ત્યાં ના ફેંકીએ તો પ્લાસ્ટીકનો પ્રોબ્લેમ ઉકલી જાય, અને તેના પર પ્રતિબંધ મૂકવાની કોઈ જરૂર ના રહે.

અત્યારે આપણે જોઈએ છીએ કે લોકો પ્લાસ્ટીકની કોથળીઓ, પાણીની ખાલી બોટલો અને પ્લાસ્ટીકની તૂટેલી વસ્તુઓ ગમે ત્યાં ફેંકે છે. આપણને રોડ પર, દુકાનો આગળ, ખૂણેખાંચરે, નદીતળાવના પાણીમાં એમ બધે જ પ્લાસ્ટીકનો ભંગાર પડેલો જોવા મળે છે.

એટલે અત્યારે જરૂર છે આપણી આ આદત સુધારવાની. અમેરીકા અને બીજા ઘણા દેશોમાં દરેક ઘર કે દુકાનમાં પ્લાસ્ટીક ફેંકવા માટે જુદું ડસ્ટબીન હોય છે. શહેરના સફાઈ કામદારો દર અઠવાડિયે આ કચરો લઇ જાય છે. એને રીસાઈકલ કરીને તે ફરીથી વાપરવામાં આવે છે. અહીં ક્યારેય પાણીની ખાલી બોટલ કે પ્લાસ્ટીકની કોથળીઓ ક્યાંય પડેલી દેખાતી નથી. આપણા દેશમાં પણ આવું કરી શકાય. આ ઉપરાંત, પ્લાસ્ટીકનો કચરો દૂરની અવાવરુ જગાએ જમીનમાં ધરબી દઈ શકાય. આવી કાળજી કરીએ તો, જે કારણસર પ્લાસ્ટીક પર પ્રતિબંધ મૂકાયો છે, તે પ્રતિબંધ મૂકવાની જરૂર ના રહે.

વળી, જો પ્લાસ્ટીક પર પ્રતિબંધ મૂકીએ તો તેની બીજી શું શું અસરો થાય? પ્લાસ્ટીકની ચીજોનું ઉત્પાદન કરતા ઘણા ઉદ્યોગો બંધ થઇ જાય, ઘણા લોકોની રોજીરોટી છીનવાઈ જાય. પ્લાસ્ટીકની વસ્તુઓની જગાએ કાગળ કે કપડું કે અન્ય પદાર્થોની બનેલી વસ્તુઓ વાપરવી પડે. રમકડાં, ખુરશીઓ, ડબ્બા વગેરે વસ્તુઓ બનાવવા માટે બીજા પદાર્થો વાપરવા પડે. કાગળના ઉત્પાદન માટે ઘણાં જંગલો કપાઈ જાય, આથી વરસાદ ઓછો આવે, પર્યાવરણ અને માણસને ઘણું નુકશાન થાય. વળી, પ્લાસ્ટીકનું ઉત્પાદન બંધ કરીએ તો પ્લાસ્ટીક જેમાંથી બને છે, તે દ્રવ્ય, ખનીજ તેલનો વધેલો રગડો ક્યાં નાખવો, એ પ્રશ્ન ઉભો થાય. એ રગડો પણ પર્યાવરણને નુકશાન કરે જ.

આ બધું જોતાં લાગે છે કે પ્લાસ્ટીકની ચીજો વાપરવાનું બંધ કરવાને બદલે, પ્લાસ્ટીકના ભંગારને ગમે ત્યાં ફેંકવાનું બંધ કરવું એ જ યોગ્ય છે. આપણે ફક્ત આ ટેવ પાડવાની જરૂર છે. પ્લાસ્ટીકની ચીજો બંધ કરવાને બદલે, આ ટેવ પડવાનું ખૂબ સરળ છે. જરૂર લાગે તો, આવો કચરો ફેંકનારને દંડ કરવાનો કાયદો પણ બનાવી શકાય.

તો ચાલો, આજથી જ આપણે સ્વેચ્છાએ પ્લાસ્ટીકનો કચરો ગમે ત્યાં ફેંકવાનું બંધ કરીએ, પછી જુઓ કે આપણું શહેર પણ કેવું સ્વચ્છ દેખાય છે !

હસતા રહો: (વોટ્સ અપ પર વાંચેલું)

પત્ની કહે, ‘મેં આજે એક દુકાનમાં ૧૦૦૦/- રૂપિયાની કિંમતની સાડી જોઈ છે, બહુ જ સરસ છે, મને તે લાવી આપો.’

પતિ કહે, ‘આટલી મોંઘી સાડી આપણાથી લેવાતી હશે?’

પત્ની કહે, ‘જો નહિ લાવી આપો તો, હું પ્લાસ્ટીકની થેલીઓ લઈને શાકભાજી લેવા જઈશ. પોલીસ મને પકડે તો પછી તમે ૫૦૦૦/- રૂપિયા દંડ ભરજો.’