ગૌશાળા, ફાયદા જ ફાયદા

                                        ગૌશાળા, ફાયદા જ ફાયદા

માનનીય વડા પ્રધાન શ્રી નરેન્દ્ર મોદી સાહેબે તેમના ૧૫ મી ઓગસ્ટના ભાષણમાં એક મુદ્દો કહ્યો કે રાસાયણિક ખાતરોનો ઉપયોગ શક્ય એટલો ઓછો કરો. એના પરથી હમણાં જ વાંચેલી એક વાત યાદ આવી કે રાજકોટની એક સ્કુલમાં સ્કુલવાળાઓએ ગૌશાળા સ્થાપી છે. તેમાં હાલ ૨૪ ગાયો રાખી છે. આ ગાયોની દેખભાળ છોકરાઓએ જ કરવાની. ગાયોને ઘાસ ખવડાવવાનું, દૂધ દોહવાનું, છાણ એકઠું કરી ખાતર બનાવવાનું, ગાયોની ગમાણમાં ચોખ્ખાઈ રાખવાની વગેરે.

આ પ્રવૃત્તિના ફાયદા શું છે, તે જુઓ. સ્કુલમાં જ ગાયો હોવાથી, ગાયોનું દૂધ બાળકોને પીવા મળે છે. આ દૂધ એકદમ ચોખ્ખું, તાજું, કુદરતી અને કોઈ પણ જાતની પ્રોસેસ કર્યા વગરનું હોય, એટલે એકદમ પૌષ્ટિક હોય છે. આપણે બધા બજારમાંથી ડેરીનું જે દૂધ લાવીને પીએ છીએ, તે થોડા દિવસ પહેલાંનું વાસી અને પ્રોસેસ કરેલું હોય છે, એને બદલે સ્કુલમાં બાળકોને ગાયનું તાજું દૂધ મળે, તે સારું કહેવાય કે નહિ? વળી, આ દૂધ પર બીજી કોઈ પ્રોસેસ કરવાની ન હોવાથી, તે સસ્તામાં જ મળ્યું ગણાય.

બીજું, સ્કુલમાં ગાયના છાણનું જે ખાતર તૈયાર થાય, તે ખાતર સ્કુલમાં જ બગીચામાં ફૂલછોડ ઉગાડવા તથા શાકભાજી ઉગાડવામાં વપરાય, અને વધારાનું ખાતર વેચીને સ્કુલને પૈસા પણ મળી શકે. જો ઘણી બધી સ્કૂલો આવો પ્રોજેક્ટ કરે તો, બજારમાં ગાયના છાણનું ખાતર ખૂબ મોટા પ્રમાણમાં મળી રહે. આ ખાતર એકદમ કુદરતી ખાતર હોવાથી, એનાથી જે પાક લેવાય તે ખૂબ જ પૌષ્ટિક હોય. આજે બધે જે રાસાયણિક ખાતરો વપરાય છે, તેનાથી પાક ભલે વધુ પ્રમાણમાં મળે, પણ રાસાયણિક ખાતરો વાપરીને ઉગાડેલું અનાજ ખાવાથી કેન્સર જેવા રોગોનું પ્રમાણ વધ્યું છે. ગાયના ખાતરથી ઉગાડેલું અનાજ એકદમ આરોગ્યવર્ધક છે. વળી, ગાયના છાણથી બનાવેલું ખાતર ખૂબ સસ્તું હોય, કારણ કે એને માટે ખાતરનું મોટું કારખાનું નાખવાનું હોતું નથી, એટલે સાવ સસ્તામાં તે તૈયાર થાય છે.

સ્કુલમાં ગૌશાળા ઉભી કરવામાં ખર્ચ કેટલો? એક વાર ગાયો ખરીદવાનો ખર્ચ થાય. ગાયોને ખવડાવવા માટે લીલું કે સુકું ઘાસ જોઈએ. એ ઘાસ ગામની સીમમાં ઉગાડી શકાય. ગાયોને ત્યાં ચરાવવા લઇ જવાય. સુકું ઘાસ પણ સસ્તામાં જ મળે. આમ, સમગ્રપણે ખર્ચ તો ખૂબ જ ઓછો છે.

સ્કુલમાં વિદ્યાર્થીઓ ગાયની કાળજી કરવાનું શીખે. ગાય પ્રત્યે એક લાગણી ઉભી થાય. આપણી સંસ્કૃતિમાં ગાયને માતા કહી છે, ગાયને પૂજ્ય કહી છે, આપણે ત્યાં ગોવાળો ગાયોને ચરાવવા લઇ જતા, એ પ્રથા હવે આમ તો ભુલાવા આવી છે. કૃષ્ણ ભગવાન ગાયોને ચરાવવા લઇ જતા. સ્કુલમાં ગૌશાળા હોય તો બાળકો આપણી આ સંસ્કૃતિથી વાકેફ થાય.

બીજા દેશોમાં તો ગાયોને મારવાનાં કતલખાનાં ય છે, અને લોકો ગાયનું માંસ ખાતા હોય છે. એ બધું બરાબર નથી લગતું.

આપણા ગુજરાતમાં માણસા પાસે બાપુપુરા નામનું એક ગામ છે, ત્યાં લોકોએ ગાયો પાળવાનો ધંધો શરુ કર્યો છે. ગાયના દૂધ અને છાણમાંથી તેઓ સારી એવી કમાણી કરે છે. ગામડાના લોકો કામધંધા માટે ગામડાં છોડીને શહેર તરફ દોડે છે, એને બદલે ગામમાં જ રહીને ગાયો પાળવાનો ધંધો કરે તો તેઓ જરૂર કમાય અને સારી જીંદગી જીવી શકે. બાપુપુરા ગામ આનું સારું ઉદાહરણ છે. મને તો લાગે છે કે શહેરના લોકો પણ ગાયો પાળવાનો ધંધો કરી શકે.

રાજકોટની સ્કુલની જેમ બીજી સ્કૂલો ગૌશાળા સ્થાપે, એટલું જ નહિ, કોલેજો પણ જો આ દિશામાં કામ કરે તો દૂધ અને છાણની ક્યાંય કમી ના રહે, દૂધની ડેરીઓની જરૂર ના રહે, ખાતરનાં કારખાનાંની જરૂર ના રહે, દૂધ અને છાણ સાવ સસ્તામાં મળે, દૂધ અને પૌષ્ટિક ખોરાક ખાવા મળે, રોગો ના થાય, લોકોને કામધંધો મળે, ગાય પ્રત્યે સારી ભાવના પેદા થાય, કેટલા બધા ફાયદા થાય ! આપણે ત્યાં ઘણાં મંદિરોમાં અને બીજે ગૌશાળાઓ છે, તે એક સારી બાબત છે. બીજે પણ આ પ્રોજેક્ટ કરવાની જરૂર છે.

એકલી ગાયોથી દૂધ અને ખાતર પૂરતાં ન મળે, તો બીજાં પ્રાણીઓ પણ પાળી શકાય. ટૂંકમાં, આપણા જૂના પશુપાલનના ધંધા તરફ પાછા વાળવાની જરૂર છે. આપણે શહેરમાં બીજા ધંધાઓને મહત્વ આવી પશુપાલનને ભૂલતા ગયા છીએ. પણ એ તરફ ફરી વળવા જેવું છે. ડેન્માર્કમાં પશુપાલન આધુનિક રીતે થાય છે. એ દેશ ખૂબ આગળ વધેલો છે.

તમે વિચારી જોજો. આ દિશામાં કામ કરવા જેવું લાગે છે કે નહિ?

Advertisements

સમાજમાં સારા માણસો પણ છે  

                                      સમાજમાં સારા માણસો પણ છે  

સામાન્ય રીતે આપણા બધાનો અનુભવ એવો છે કે દુનિયામાં મોટા ભાગના માણસો સ્વાર્થી છે. પોતાનો સ્વાર્થ આવે ત્યારે નિયમો અને સંબંધોને બાજુએ મૂકી, પોતાના સ્વાર્થનું કામ પહેલું કરે. બીજાને શું તકલીફ કે મજબૂરી છે, તેનું કંઈ જ ના વિચારે. આમ છતાં, દુનિયામાં ક્યારેક કોઈ કોઈ સારા માણસો જોડે મુલાકાત થઇ જતી હોય છે. આવા માણસોને લીધે તો દુનિયા સુપેરે ચાલતી રહે છે.

આવા એક સરસ બનાવની વાત કરું. થોડાં વર્ષો પહેલાંની વાત છે. મારા મિત્ર જયંતિલાલે મને આ વાત કરેલી. તેમણે સરકારી નોકરી સંતોષકારક રીતે પૂરી કરી. પછી નિવૃત્તિ (Retirement) નજીક આવી ત્યારે તેમણે પેન્શન માટેનાં  બધાં ફોર્મ સમયસર ભરીને પેન્શન ઓફિસને મોકલી દીધાં, અને પેન્શન મંજૂર થાય એની રાહ જોવા લાગ્યા. કોઈકે તેમને કહ્યું કે, ‘જયંતિભાઈ, એમ શાંતિથી પેન્શન મંજૂર થવાની રાહ જોઇને બેસી રહેશો તો પેન્શન મંજૂર નહિ થાય. તમારે પેન્શન ઓફિસમાં જઈને ત્યાં સંબંધિત ક્લાર્ક કે ઓફિસરને મળવું જોઈએ. જરૂર પડે તો ‘વહીવટ’ કરવો પડે, કે જેથી પેન્શન ટાઈમસર મંજૂર થાય.’

આ ‘વહીવટ’ એટલે કે પૈસાની લાંચ આપવી. જયંતિભાઈ એક દિવસ પેન્શન ઓફિસમાં ઉપડ્યા. પોતાનો પેન્શન કેસ જે ક્લાર્ક પાસે હતો, તે ક્લાર્કને શોધી કાઢ્યો. ત્યાં જઈએ તેમણે એ ક્લાર્કને વાત કરી, ‘સાહેબ, હું ફલાણી ઓફિસમાંથી આવું છું, અને ફલાણી તારીખે રીટાયર થાઉં છું. મારું પેન્શન હજુ મંજૂર થઈને આવ્યું નથી. તો શું કરવું?’

કલાર્કે તેમની વિગતો જોઈ. જોયું તો તેમના પેન્શનની મંજૂરીનો કાગળ તૈયાર થઇ જ ગયેલો હતો. ફક્ત ઉપલા ઓફિસરની સહી જ બાકી હતી. કલાર્કે કહ્યું, ‘સાહેબ, તમારા પેન્શન પેપરમાં સાહેબની સહી જ બાકી છે. બે દિવસમાં હું સાહેબની સહી કરાવી લઈશ, અને અમે એ કાગળ તમારી ઓફિસને મોકલી આપીશું. પણ જયંતિભાઈને ભરોસો પડ્યો નહિ. બે દિવસ પછી તેઓ ફરીથી પેન્શન ઓફિસે જઈ પેલા ક્લાર્કને મળ્યા. અને એમના પેન્શન અંગે પૂછ્યું. કલાર્કે ચેક કરીને કહ્યું, ‘તમારો પેન્શનનો કાગળ આજે અમે તમારી  ઓફિસને મોકલી દીધો છે.’

જયંતિલાલ તો ખુશ થઇ ગયા. સરકારી ક્લાર્ક આટલી સરળતાથી કામ પતાવી દેશે, એવી તેમને કલ્પના જ ન હતી. તેમને પેલી ‘વહીવટ’વાળી વાત યાદ આવી ગઈ, એટલે તેમણે ક્લાર્કને જરા ડરતાં ડરતાં પૂછ્યું, ‘ભાઈ, તમે કામ કરી દીધું, એ બદલ તમારો ખૂબ ખૂબ આભાર. મારે તમને શું બક્ષીસ આપવાની?’

પેલો ક્લાર્ક કહે, ‘સાહેબ, હું કોઈ બક્ષીસ નથી લેતો. તમારે મને કંઈ જ આપવાનું નથી. આ કામ તો મારી ફરજમાં આવે છે, તે જ મેં કર્યું છે. અમને આ કામ કરવાનો પગાર મળે છે. ભગવાન મને મારો પગાર વાપરવા દે, એ જ બહુ છે. કોઈના ખોટા પૈસા લઈને મારે એ પાપ ક્યાં ભોગવવાનું? અને હું એવું ખોટું કરું તો, તમે મારી કેવી ખરાબ છાપ લઈને અહીંથી જાવ? સારું કામ કરી, તમારા મનોમન આશીર્વાદ મને મળે, તે મારી જિંદગીને જરૂર વધુ સારી બનાવશે.’

એની વાત સંભાળીને, જયંતિલાલ મનોમન તે ભાઈને આશીર્વાદ આપી ત્યાંથી પાછા જવા નીકળ્યા. સરકારી ઓફિસોમાં જો બધે આવા પ્રામાણિક માણસો હોય તો દેશ કેટલો બધો આગળ આવે?

આવા અનેક કિસ્સા તમને આપણા સમાજમાં મળી આવશે. દુનિયામાં સ્વાર્થી અને લાંચિયા માણસોની જોડે જોડે આવા કોઈક સજ્જનો પણ મળી આવે છે. એ જોઇને આપણે એ જ શીખવાનું છે કે આપણે પણ સારા માણસ બનીએ. સારાં કામ કરનારને તેનું સારું ફળ મળે જ છે. વળી, સારા માણસને જ્યાં કામ ઉકેલવાનાં હોય ત્યાં તેને સારા માણસો મળી આવે છે. છેલ્લે, એક નાનો પ્રસંગ યાદ કરી આજની વાત પૂરી કરીએ.

મારા એક ઓળખીતા મિત્ર નવનીતભાઈને લેન્ડલાઈન ફોનની જરૂર ન હોવાથી, તે તેમણે ટેલીફોન ઓફિસને પાછો સુપ્રત કર્યો. તેમને ટેલીફોન ઓફિસ પાસેથી ડીપોઝીટના રૂપિયા ૨૦૦૦/- પાછા લેવાના હતા. ઓફિસે આ રૂપિયા ક્યાંય સુધી પાછા આપ્યા નહિ. છેવટે, એક વાર તેઓ ટેલીફોન ઓફિસે રૂબરૂ મળવા ગયા. ત્યાં પણ કોઈએ ખાસ દાદ દીધી નહિ. છેવટે તેઓ ઉપરી ઓફિસરને મળ્યા, મનમાં તો હતું કે ઓફિસર તો વાત સાંભળશે જ નહિ. પણ ઓફિસરે તેમને શાંતિથી સાંભળ્યા. છેલ્લે, ઓફિસરે કહ્યું કે, ‘તમે ચિંતા ના કરો. તમારે હવે એક જ વાર આ ઓફિસે આવવું પડશે, અને તે પણ તમારી ડીપોઝીટના રૂપિયાનો ચેક લેવા. ચૌદ દિવસ પછી આવજો, તમને ચેક મળી જશે. નવનીતભાઈને તો ખાતરી નહોતી થતી કે આટલી સહેલાઇથી પૈસા મળી જાય. પણ બરાબર ચૌદ દિવસ પછી તેઓ ઓફિસે ગયા, અને તેમને તેમનો ચેક મળી ગયો ! ક્યાંક આવા ઓફિસર પણ જોવા મળે છે.

તમારી સાથે પણ આવી ઘટનાઓ બનતી જ હશે. કોમેન્ટમાં લખજો, બધાને વાંચવાની મજા આવશે.

લોકોના આગ્રહ-દુરાગ્રહ કેવા હોય છે?

                                  લોકોના આગ્રહ-દુરાગ્રહ કેવા હોય છે?

આપણે કોઈને ત્યાં મહેમાન બનીને અથવા તો ખાલી મળવા ગયા હોઈએ ત્યારે “ચાલશે, ફાવશે, ગમશે” જેવા જવાબોથી આપણે તેમની સાથે સહેલાઇથી અનુકૂળ થઇ જઈએ છીએ, અને આપણે કોઈને ભારે પડતા નથી. આપણા એવા સારા વ્યવહારથી તેમને પણ આપણી સાથે સારું ફાવે છે.

પણ અહીં વાત કરવી છે આનાથી વિરુદ્ધ પ્રકારના માણસોની કે જેઓ યજમાનને અનુકૂળ થઈને રહેતા નથી, બલ્કે પોતાના આગ્રહો અને દુરાગ્રહોને વળગી રહે છે, અને યજમાનને પરેશાન કરી મૂકે છે. અન્ય પ્રસંગોમાં પણ સહકારથી ના રહે એવા લોકો હોય છે. અહીં થોડાં ઉદાહરણો લખું છું, કોઈએ બંધબેસતી પાઘડી પહેરી લેવી નહિ.

કિરીટભાઈને ત્યાં એક વાર રાત્રે દસ વાગે સુવાના ટાઈમે તેમના મિત્ર મગનભાઈ પત્ની સહિત મળવા આવ્યા. બેઠા, વાતો કરી, ચાપાણી પતાવ્યા, કિરીટભાઈને ઉંઘ આવતી હતી અને મનમાં થતું હતું કે હવે આ મગનભાઈ જાય તો સારું. પણ મગનભાઈ ઊઠવાનું નામ લેતા નહોતા. કિરીટભાઈને બગાસું પણ આવી ગયું, ત્યારે મગનભાઈ બોલ્યા, “તમને ઉંઘ આવતી લાગે છે.” કિરીટભાઈને મનમાં થયું કે ‘અરે, મને ઉંઘ આવે છે, એવી તમને ય ખબર પડી છે, તો હવે તમે ઉઠો ને?’ પણ મહેમાનને આવું કહેવાય નહિ, ખોટું લાગે. પણ મહેમાને સમજી જવું જોઈએ કે આમને ઉંઘ આવે છે તો હવે આપણે ઉઠવું જોઈએ.

એક વાર દસ કુટુંબો ભેગા મળી કોઈ ટ્રાવેલર્સ કંપની સાથે કાશ્મીર ફરવા ગયા. ક્યાં ક્યાં સ્થળોએ ફરવું તેનો પ્લાન નક્કી હતો. પણ ત્રણેક દિવસ ફર્યા પછી, તેમાંનાં ચાર કુટુંબોએ કહ્યું કે અમારે તો આ ટ્રીપમાં હરિદ્વાર, દેવપ્રયાગ અને નૈનીતાલ પણ જોવું છે. હવે ટ્રીપમાં આ સ્થળો તો સામેલ હતાં નહિ. પણ પેલા લોકો માન્યા નહિ. છેવટે આ ચાર કુટુંબો બાકીનાથી અલગ પડીને, એમની રીતે આગળ ગયાં. સંચાલકે કોઈક રીતે તોડ કાઢવો પડ્યો. બધાં સાથે મળીને સહકારથી ફર્યા હોત તો વધુ મજા આવી હોત.

અમારે ત્યાં ત્રણ દિવસ માટે એક મહેમાન આવ્યા. જમતી વખતે કહે, “મારે તો જમવાની સાથે કોઈ ડ્રીંક જોઈએ જ” અમારે ત્યાં જમવાની સાથે ડ્રીંકની પ્રથા હતી નહિ. પણ મારે એ મહેમાન માટે ડ્રીંક મંગાવી આપવું પડ્યું. તેઓની બીજી ટેવો, ‘જમીને પાન ખાવા જોઈએ જ, નહાવા માટે ફુવારો તો જોઈએ જ, ‘ગુજરાત સમાચાર’ વાંચ્યા વગર મને ચેન ના પડે…..’ આવી બધી ટેવો તેમને ભલે હોય, પણ કોઈને ત્યાં મહેમાન બનીને જાવ, ત્યાં આવું બધું ના હોય તો તેના વગર કેમ ના ચલાવી લેવાય? આવા લોકો યજમાનનો આદર પામતા નથી, તેઓ યજમાનને પોતાના તાલે નચાવે છે, યજમાન મનમાં ઇચ્છતા હોય કે આવા મહેમાન ના આવે તો સારું.

અમે ચાર કુટુંબો એક વાર માયસોર ગયેલા. ત્યાં માયસોરના મહેલ પર દર રવિવારે રાતે લગભગ એક લાખ બલ્બની રોશની થતી હોય છે. આ રોશની જોવાની તક ફક્ત રવિવારે સાંજે અંધારું પડ્યા પછી જ મળે. સાંજના સાડા પાંચ થયા હતા, અને અમારામાંના એક ભાઈ કહે કે ‘માયસોરમાં અમુક થીયેટર બહુ સારું છે, ચાલો, આપણે ત્યાં છ વાગ્યાના શોમાં ફિલ્મ જોવા જઈએ.’ મેં કહ્યું, ’ફિલ્મ તો પછી કે કાલે પણ જોવાશે, પણ આ બલ્બની રોશની ફરી જોવા નહિ મળે.’ પણ એ ભાઈ માન્યા નહિ. છેવટે અમે રોશની જોવા ગયા, અને એ ભાઈ ફિલ્મ જોવા ગયા. બધા સાથે હોત તો કેવી મજા આવતી !

આ તો અહીં થોડી વાતો કહી છે, પણ આવું તો દરેકની સાથે ક્યાંક ને ક્યાંક બનતું હોય છે. તમારી સાથે પણ બનતું હશે. આ વાંચીને તમને પણ તમારી સાથે બનેલા પ્રસંગો યાદ આવી ગયા હશે. તો કોમેન્ટમાં લખજો, બધાને વાંચવાની મજા આવશે.

શીખવાનું એ જ કે બધાને અનુકૂળ થઈને રહીએ, અને બધા સાથે મળીને આનંદ માણીએ. પોતાના આગ્રહો તો પોતે એકલા હોઈએ ત્યારે ભોગવી શકાતા હોય છે. બીજાને તકલીફમાં ન મૂકીએ, તો બીજાનો પ્રેમ અને આદર પ્રાપ્ત કરી શકીએ.

 તમે ‘સુપર ૩૦’ ફિલ્મ જોઈ?

                                           તમે ‘સુપર ૩૦’ ફિલ્મ જોઈ?

આજકાલ, ઋત્વિક રોશનના અભિનયવાળી હિન્દી ફિલ્મ ‘સુપર ૩૦’ બહુ ચર્ચામાં છે. આ ફિલ્મ, પટણા (બિહાર)ના એક જાણીતા ગણિતશાસ્ત્રી અને શિક્ષણકાર શ્રી આનંદકુમારના જીવન પર આધારિત છે. ઋત્વિક રોશન, આનંદકુમારનું પાત્ર ભજવે છે. આ ફિલ્મનું નિર્માણ ફેન્ટમ ફિલ્મ્સ અને સાજીદ નડિયાદવાલાનું છે, દિગ્દર્શન વિકાસ બહલનું છે. આનંદકુમારે ગરીબ પણ હોંશિયાર વિદ્યાર્થીઓને ભણાવીને એવા તૈયાર કર્યા છે કે તેઓએ IiT જેવી ઉચ્ચ એન્જીનીયરીંગ કોલેજોમાં પ્રવેશ મેળવ્યો છે, અને તેઓ ઉજ્જવળ કારકિર્દી બનાવી શક્યા છે.

ફિલ્મની વાર્તા કંઇક આવી છે. આનંદકુમારના પિતા, ટપાલ ખાતામાં એક સામાન્ય નોકરી કરે છે. આનંદકુમારે તેમની વિદ્યાર્થી અવસ્થામાં ગણિતના અઘરા કોયડાઓ ઉકેલ્યા છે, અને તેમનું આ સંશીધન ગણિતનાં જાણીતાં મેગેઝીનમાં છપાયું છે. એના આધારે તેમને આગળ ભણવા માટે ઇંગ્લેન્ડની કેમ્બ્રીજ યુનિવર્સીટીમાં એડમીશન મળે છે. પણ પૈસાના અભાવે અને પિતાનું મૃત્યુ થતાં, તેઓ કેમ્બ્રીજમાં ભણવા નથી જઈ શકતા. તેમને કોઈની મદદ પણ મળતી નથી. આ સંજોગોમાં તેઓ સામાન્ય કામકાજ કરી, પોતાનું અને માતાનું ભરણપોષણ કરે છે. ત્યારે તેમને વિચાર આવે છે કે દેશમાં ઘણાં ગરીબ પણ હોંશિયાર બાળકો છે, કે જેઓ પૈસાના અભાવે સારી કોલેજોમાં ભણી શકતાં નથી. તેમને માટે કંઇક કરવું જોઈએ.  આથી તેઓ પોતે જ આવા વિદ્યાર્થીઓને ભણાવવા માટે (કોચિંગ માટે) ક્લાસ શરુ કરે છે. તેઓને મફત ભણાવે છે. દર વર્ષે તેઓ પોતાના ક્લાસમાં ૩૦ વિદ્યાર્થીઓને લે છે, અને તેમને એવા સરસ તૈયાર કરે છે કે તેઓને IITમાં એડમીશન એડમીશન મળી શકે. તેમના લગભગ બધા વિદ્યાર્થીઓને એડમીશન મળી જાય છે. આ ૩૦ વિદ્યાર્થીઓનું ગ્રુપ એટલે જ “સુપર ૩૦”.

આ વાર્તાને ફિલ્મમાં બહુ જ સુપેરે રજૂ કરી છે. આનંદકુમાર તરીકે ઋત્વિક રોશનનો અભિનય દાદ માગી લે એવો સુપર્બ છે. તેની પ્રેમિકા તરીકે રીતુ રશ્મિ (મૃણાલ ઠાકુર)એ પણ પોતાનો રોલ સારી રીતે નિભાવ્યો છે. પ્રેક્ષકોને અન્ય પાત્રો પણ ગમશે જ. વાર્તાની રજૂઆત અને વિડીયોગ્રાફી સરસ છે. અવાજ નું રેકોર્ડીંગ પણ સ્પષ્ટ છે. ફિલ્મમાં ગીતો બહુ નથી, જો કે ગીતોની ખાસ જરૂર પણ નથી. ઉદિત નારાયણ અને શ્રેયા ઘોષાલના કંઠે ગવાયેલું એક ગીત સરસ છે. વાર્તાનો પ્રવાહ એવો સરસ રીતે વહે છે કે પ્રેક્ષકોને જરાય કંટાળો ન આવે, બલકે આગળ શું થશે એની આતુરતા રહે. કોઈ સારું કામ કરતુ હોય તો તેમાં કનડગત કરવાની કોઈકને ટેવ હોય છે. વાર્તામાં આવતી આવી બધી ઘટનાઓ તમે જાતે જ ફિલ્મમાં જોઈ લેજો.

આ ફિલ્મનું ઉજ્જવળ પાસું એ છે કે આ એક પોઝીટીવ (હકારાત્મક) ફિલ્મ છે. સમાજસેવાનું આ ઉત્તમ ઉદાહરણ છે. ગરીબ પણ હોંશિયાર વિદ્યાર્થીને અભ્યાસમાં આગળ આવવા માટે આ ફિલ્મ પ્રોત્સાહન પૂરું પાડે છે. આવા ઘણા વિદ્યાર્થીઓને આમાંથી માર્ગદર્શન મળી રહેશે. આપણા સમાજમાં પણ આ ફિલ્મ દ્વારા જાગૃતિ આવશે, ગરીબ વિદ્યાર્થીઓને સારું એજ્યુકેશન મળી રહે, એ માટે સમાજમાં કંઇક કરવાની ઘણાને ઈચ્છા જાગૃત થશે. ઘણા લોકો આ દિશામાં કામ કરવા તૈયાર થશે. આપણા દેશની ઉન્નતિ માટે આ પગલાં બહુ જ ઉપયોગી થશે.

આ ફિલ્મ જોઇને આપણને પણ કોઈકને માટે કંઇક કરવાનું મન થઇ જાય છે. તમને શું લાગે છે?

 નકામી ચીજોનો સદુપયોગ

                                         નકામી ચીજોનો સદુપયોગ

બે દિવસ પહેલાં જ અમેરીકામાં વસતા એક પરિવારને મળવાનું થયું. (તેમનાં નામ દિવ્યેશ અને દિપાલી) વાતોચીતો દરમ્યાન, એક એવી વાત નીકળી કે આપણા ઘરમાં ઘણી ચીજો એવી હોય છે કે એનો આપણે ક્યારે ય ઉપયોગ નથી કરતા. દાખલા તરીકે જૂનો રેડિયો, જૂનાં કપડાં, જૂતાં, કોરી ડાયરીઓ, વાસણો, ડબ્બા, વગેરે. આવી ચીજો સારી હોય, વાપરી શકાય એવી હોય, છતાં પણ આપણી પાસે નવું ખરીદવાની સગવડ હોય, જૂની વસ્તુથી કંટાળ્યા હોઈએ કે અન્ય કારણસર, વસ્તુ સારી હોવા છતાં, આપણે તે ના વાપરતા હોઈએ. એવી ચીજો ઘરમાં પડી પડી જગા રોકે છે. ક્યારેક આવી ચીજો આપણે ફેંકી દઈએ છીએ કે પછી ભંગારવાળાને આપી દઈએ છીએ. એવું પણ બને કે આ ચીજો આપણને કામની ના હોય, પણ કોઈ ગરીબને કે બીજાને કામ લાગે એવી હોય. પણ આપણે આવી ચીજો જરૂરિયાતવાળાને મળે એનું કોઈ વ્યવાષિત પ્લાનિંગ નથી કરતા હોતા. હા, ક્યારેક પટાવાળા, ચોકીદાર કે કામવાળીને આપીએ છીએ ખરા પણ ક્યારેક ફેંકી પણ દઈએ છીએ.

આવી ચીજો બિલકુલ નકામી ના જાય અને ગરીબને પહોંચે એવી પાકી વ્યવથા કરવી જોઈએ. મારી કોલેજમાં વિદ્યાર્થીઓની મદદથી એક વાર અમે આવું અભિયાન ઉપાડ્યું હતું. એવું જાહેર કર્યું કે દરેક વિદ્યાર્થીએ પોતાના ઘેર આવી ના વપરાતી પણ સારી હોય  એવી ચીજો કપડાં, ચપ્પલ, બૂટ વગેરે કોલેજમાં લાવવું. પંદરેક દિવસમાં તો સારી એવી ચીજો ભેગી થઇ ગઈ. ત્યાર પછી, વિદ્યાર્થીઓ આવી ચીજો ઝુંપડપટ્ટી તેમ જ રોડ પર પડી રહેતાં માનવીઓને વહેંચી આવ્યા. આ પ્રવૃત્તિ બધાને બહુ જ ગમી.

આ પ્રવૃત્તિ આપણા સમાજના બધા લોકો, બધી સોસાયટીઓ સુધી પહોંચે એવી કાયમી ગોઠવણ કરવી જોઈએ. એ માટે શું કરવું? એ માટે શહેરના દરેક વિસ્તારમાં એક નાની ઓફિસ જેવી એક રૂમ રાખવી જોઈએ. ત્યાં એક પગારદાર માણસને રાખવો. જેની પાસે વધારાની, ના વપરાતી હોય ચીજો પડી હોય, તે બધી આ ઓફિસમાં જઈને આપી આવવાની. ગરીબોને પણ આવી ઓફિસની ખબર હોય, એટલે તેઓ આવી ચીજો લેવા માટે ત્યાં આવે, દરેક ચીજની મામુલી કિંમત રાખવાની, અને એ કિંમતની કાપલી એ ચીજ પર ચોટાડવાની, એટલે ગરીબોને સાવ સસ્તામાં એ ચીજ મળે, કોઈ બહુ જ ગરીબ હોય તો તેને એ ચીજ મફત આપી દેવાની. આમાં જે કંઈ થોડી આવક થાય તેમાંથી, પેલા પગારદાર માણસનો ખર્ચ અને ઓફિસનું ભાડું નીકળી શકે. અને આ રીતે, પૈસાવાળાની નકામી ચીજો, ગરીબોને મફત અથવા મામુલી કિંમતે વાપરવા મળે.

આમ, વસ્તુઓ વપરાય, મદદ કરવાની ભાવના ઉભી થાય, અને આ બધું જોઇને બાળકો અને વિદ્યાર્થીઓમાં મદદ કરવાનો ગુણ વિકસે. (આમાં પેલો પગારદાર માણસ, પ્રામાણિકપણે અને નિષ્ઠાપૂર્વક કામ કરવો જોઈએ.)

દિવ્યેશ અને દિપાલી, ઘણાં વર્ષોથી અમેરીકામાં જ રહે છે. તેઓએ કહ્યું કે “અમેરીકામાં આવી વ્યવસ્થા છે જ. અહીં પેલો પગારદાર માણસ આવી ચીજો ગરીબોને જાતે નથી આપતો. પણ તે આવી એકઠી થયેલી ચીજો કોઈ સ્ટોરને પહોંચાડે છે, અને સ્ટોરવાળા તે ચીજો મામુલી કિંમતે કે મફતમાં ગરીબોને આપે છે. વ્યવસ્થા સરસ ગોઠવાયેલી છે કે આ કામકાજ ચાલ્યા જ કરે છે.”

તમને બીજી એક વાત કરું કે અમેરીકામાં “ગરાજ સેલ”ની એક પ્રથા છે. એ અહીં બહુ જાણીતી છે. કોઈ કુટુંબ પાસે આવી વપરાય એવી ચીજો બહુ વધી ગઈ હોય અને એ ચીજો તેમણે પોતે ના વાપરવી હોય તો, તેઓ આ ચીજો પોતાના ઘરના ગેરેજમાં મામુલી કિંમતે વેચવા માટે મૂકે, અને પબ્લીક અહીં આવી, પોતાને ગમતી ચીજ સસ્તામાં ખરીદી જાય. આવું ગરાજ સેલ સામાન્ય રીતે શુક્ર કે શનિવારે યોજાતું હોય છે. ગરાજ સેલ રાખનાર વ્યક્તિ, તેની જાહેરાત પણ કરતો હોય છે કે જેથી, બીજાઓને ખબર પણ પડે. આપણે ત્યાં ભારતમાં ગરાજ સેલની પ્રથા નથી.

બસ તો આજે એક નવો વિચાર મેં રજૂ કર્યો છે, તમારા અભિપ્રાયો અને નવા સુઝાવ જણાવજો.

ગ્રાન્ડ ટ્રંક રોડ

                                ગ્રાન્ડ ટ્રંક રોડ (Grand Trunk road)

ગ્રાન્ડ ટ્રંક રોડનું નામ તો સાંભળ્યું જ હશે. એશિયાનો આ જૂનો રસ્તો છે. તે ચિત્તાગોંગ, બંગલા દેશથી શરુ થાય છે, અને  ઢાકા, પટના, વારાણસી, અલાહાબાદ, કાનપુર, અલીગઢ, આગ્રા, મથુરા, દિલ્હી, પાણીપત, કુરુક્ષેત્ર, અંબાલા, લુધિયાના, જલંધર, અમૃતસર, લાહોર, રાવલપીંડી, પેશાવર, જલાલાબાદ અને છેલ્લે કાબુલ (અફઘાનિસ્તાન)માં પૂરો થાય છે. જૂના જમાનામાં આ રસ્તે આવતા દેશો વચ્ચે વેપાર ચાલતો, અને અવરજવર માટે એનો ઉપયોગ થતો. આ રસ્તાની લંબાઈ આશરે લંબાઈ ૨૭૦૦ કી.મી. જેટલી છે.

ઈ.સ. પૂર્વે ૩૨૨ના જમાનાથી આજ સુધી આ રસ્તો ચાલુ છે. આ રસ્તે બોધ ગયાનું મહાબોધિ મંદિર, સોનેપતનો કોસ મિનાર વગેરે સ્થળો આવેલાં છે.

તસ્વીરો: (૧) ઝારખંડના બરહી આગળ GT રોડ (૨) પાકિસ્તાનમાં જેલમ નદી પર GT રોડ (૩) લાહોરમાં GT રોડ (૪) જલાલાબાદથી કાબુલ વચ્ચે GT રોડ (૫)  GT રોડ પર બોધ ગયામાં મહાબોધિ મંદિર (૬) GT રોડ પર હરિયાણાના સોનેપતમાં કોસ મિનાર (૭) GT રોડ પર જતા ઘોડેસવાર મુસાફરો, ૧૯૧૦.

1_GTR near Barhi, Jharkhand

2_GT road over Jhelum River in Pakistan

3_GT Road in Lahore

4_Jalalabad to Kabul on GT

5_Mahabodhi temple along GTR in Bodh Gaya

6_Kos minar along GTR at Sonepat, Haryana

7_Travelers on GTR on Ponies 1910

ચોપટા

                                                ચોપટા

ઉત્તરાખંડમાં ચોપટા એ અદ્ભુત કુદરતી સૌન્દર્ય ધરાવતું સ્થળ છે. તે પર્વતાળ વિસ્તારમાં ૨૯૨૬ મીટર ઉંચાઈએ આવેલું હોવાથી, અહીંનું વાતાવરણ અત્યંત ખુશનુમા રહે છે. ચોપટાની આજુબાજુ ગાઢ જંગલો છે. ચોપટા ભારતનું મીની સ્વીત્ઝર્લેન્ડ કહેવાય છે. પ્રકૃતિ પ્રેમીઓ અને ટ્રેકીંગના શોખીનો માટે ચોપટા ઉત્તમ જગા છે. તમારે સ્નો  અનુભવવો હોય તો અહીં શિયાળામાં પણ જઈ શકાય. અહીંથી આજુબાજુ ફરવા જવા માટે ઘણી આકર્ષક જગાઓ આવેલી છે. તમે ગુજરાતી ફિલ્મ ‘ચાલ, જીવી લઈએ’ જોયું હશે, એમાં ચોપટાનું બેજોડ સૌન્દર્ય દર્શાવ્યું છે.

અનુકૂળ સમય: એપ્રિલથી જૂન, જૂનમાં વાદળાં હોય, એટલે આજુબાજુના બરફછાયા પર્વતો સ્પષ્ટ ના દેખાય.

સ્થાન: હરિદ્વારથી છેક ચોપટા સુધી પાકો રસ્તો છે. છેક સુધી બસ, જીપ અને ટેક્સી જઈ શકે છે. હરિદ્વારથી દેવપ્રયાગ, રુદ્રપ્રયાગ, કુંડ, અને ઉખીમઠ થઈને ચોપટા જવાય છે. હરિદ્વારથી ચોપટાની સીધી બસ હોતી નથી. પણ હરિદ્વારથી બદરીનાથ અને કેદારનાથની બસો મળે છે. કેદારનાથની બસમાં બેસો તો કુંડ ઉતરી જવાનું. બદરીનાથની બસમાં બેસો તો રુદ્રપ્રયાગ ઉતરી જવાનું, અને ત્યાંથી જીપમાં કુંડ જતા રહેવાનું. કુંડથી જીપમાં ઉખીમઠ અને ત્યાંથી ચોપટા પહોંચી જવાનું. હરિદ્વારથી સામાન્ય રીતે સવારની બસમાં નીકળવાનું કે જેથી બપોર પછી ૩,૪ વાગતા સુધીમાં ચોપટા પહોંચી જવાય.

અંતરો: હરિદ્વાર – ૧૬૧ –રુદ્રપ્રયાગ -૬૪ – ચોપટા. આમ હરિદ્વારથી ચોપટા ૨૨૫ કી.મી. દૂર છે. દિલ્હીથી હરિદ્વાર ૨૨૫ કી.મી. દૂર છે.

રહેવા માટે: ચોપટામાં તથા આજુબાજુનાં ગામોમાં રહેવા માટે હોટેલો ગેસ્ટ હાઉસની સુવિધા છે.

જોવા જેવાં સ્થળો:

તુંગનાથ મહાદેવ: તુંગનાથનું મંદિર પંચકેદારમાંનું એક છે. દુનિયામાં સૌથીં વધુ ઉંચાઈએ આવેલું શિવજીનું મંદિર તુંગનાથમાં છે. તુંગનાથની ઉંચાઈ ૩૬૮૦ મીટર (૧૨૦૭૩ ફૂટ) છે. ચોપટાથી તુંગનાથ ફક્ત ૪ કી.મી. જ દૂર છે. ચોપટા, તુંગનાથ જવા માટેનો બેઝ કેમ્પ છે. ચોપટાથી તુંગનાથ  જવા માટે ટીકીટ લેવાની હોય છે (વ્યક્તિદીઠ આશરે ૧૫૦ રૂપિયા). આ રસ્તે વાહન જાય એવું નથી. એટલે ચાલીને ટ્રેકીંગ કરીને જવું પડે. જો કે ઘોડા મળે છે. ચાલીને જવા માટે પત્થરો જડીને રસ્તો બનાવેલો છે, તથા થોડા થોડા અંતરે બાંકડા મૂકેલા છે. રસ્તો ક્યારેક અડાબીડ જંગલોમાં તો ક્યારેક ખુલ્લાં મેદાનોમાં તો વળી ક્યારેક પર્વતની ધારે ધારે થઈને જાય છે. એપ્રિલ-મેમાં ફૂલોની ઋતુ બરાબર ખીલી હોય ત્યારે આ રસ્તે રોડોડેડ્રોન તથા અન્ય ફૂલોનો નજારો જોવા મળે છે. ક્યાંક હિમાલયનું મોનાલ પક્ષી જોવા મળી જાય છે. રસ્તા પરથી દૂર દૂર હિમાલયનાં બરફછાયાં શિખરો નજરે પડે છે.  તુંગનાથની ઉંચાઈ ૩૬૮૦ મીટર છે, એટલે રસ્તો ચડાણવાળો છે. ૪ કી.મી. જતાં સહેજે ૩ કલાક લાગી જાય છે. પીવાનું પાણી સાથે રાખવું. સામાન બહુ સાથે ના રાખવો. રેઇનકોટ સાથે રાખવો, વરસાદ ગમે ત્યારે પડી શકે. તુંગનાથ જવા માટે ચોપટાથી સવારે નીકળવું અને સાંજે ચોપટા પાછા  આવી જવું.

તુંગનાથ આવતા પહેલાં, રાવણશીલા નામની જગા આવે છે. રાવણે શિવજીને રીઝવવા અહીં તપ કર્યું હતું. તુંગનાથ પહોંચીને ભગવાન શિવનાં દર્શન કરી મન પ્રસન્ન થઇ જાય છે, પ્રવાસનો થાક ઉતારી જાય છે. અહીંથી દૂર દેખાતાં હિમાલયનાં બરફછાયાં શિખરો નંદાદેવી, ચૌખંબા, કેદારનાથ, નીલકંઠ, બંદરપૂછ, પંચચૂલી વગેરે જોવાની મજા આવી જાય છે. આ શિખરોને નજરે જોવાની તક બીજે ક્યાં મળવાની હતી ! તુંગનાથ મંદિરની આજુબાજુ ભૈરવનાથ અને અન્ય મંદિરો છે. તુંગનાથમાં પણ રહેવાની સગવડ છે, જો કે તે બહુ સારી નથી.

તુંગનાથથી હજુ દોઢેક કી.મી. જેટલું આગળ ચડીને ચંદ્રશીલા નામના શિખર પર પહોંચાય છે. આમ જુઓ તો તુંગનાથ, ચંદ્રશીલા શિખરની તળેટીમાં હોય એવું લાગે. ચંદ્રશીલાની ઉંચાઈ ૪૦૦૦ મીટર છે. ચંદ્રશીલા પર પહોંચો એટલે કોઈ પર્વતની ટોચે આવી ગયા હોઈએ એવું લાગે. આ શિખર પર પણ ગંગા ધામ નામનું એક નાનું મંદિર છે. ચંદ્રશીલા પરથી આજુબાજુનો નજારો કેવો ભવ્ય છે, તે તો ત્યાં જાઓ ત્યારે જ અનુભવવા મળે. અહીંથી પેલાં બધાં જ બરફછાયાં શિખરો અને તુંગનાથ તરફની ખીણો જોવા મળે છે. રામ ભગવાને રાવણને માર્યા પછી ચંદ્રશીલા પર ધ્યાન ધર્યું હતું.

અહીં શિયાળામાં બધે બરફ છવાઈ જાય છે. એટલે શિયાળામાં નવેમ્બરના મધ્યથી એપ્રિલના અંત સુધી તુંગનાથ મંદિર બંધ રહે છે. બરફનો અનુભવ કરવો  હોય તો શિયાળામાં જવું.

દેઓરીયા સરોવર: ઉખીમઠ-ચોપટા રોડ પર,મસ્તુરા અને સારી ગામોથી ૩ કી.મી. દૂર આ સરોવર છે. આ સરોવર ૨૪૩૮ મીટરની ઉંચાઈ પર છે. આજુબાજુ ગાઢ જંગલો છે. સરોવર આગળથી ચૌખંબા, બંદરપૂછ, નીલકંઠ, વગેરે શિખરો દેખાય છે. વળી આ શિખરોનું સરોવરના પાણીમાં પ્રતિબિંબ પડે છે, તે દ્રશ્ય બહુ જ સરસ દેખાય છે. કહે છે કે દેવો આ સરોવરમાં નહાવા આવતા હતા..

દેઓરીયા જવા માટે, ઉખીમઠથી સારી સુધી જીપ મળે, પછીનાં ૩ કી.મી. ચાલીને જવાનું. દેઓરીયા સરોવરથી પણ તુંગનાથ ટ્રેકીંગ કરીને જવાય છે.

કાલીમઠ: કાલીમઠ, એ એક શક્તિપીઠ છે. આ મઠ ઉખીમઠની નજીક સરસ્વતી નદીને કિનારે આવેલો છે. અહીં કાલી માતાનું મંદિર છે. અહીં મંદિરમાં મૂર્તિ નથી, પણ શ્રી યંત્ર છે. ઘણા ભક્તો અહીં દર્શને આવે છે. અહીં રહેવા માટે ધર્મશાળા છે. કહે છે કે કવિ કાલિદાસ અહીંથી નજીકના ગામે જન્મ્યા હતા.

સ્થાન: ઉખીમઠથી તે ૨૧ કી.મી. દૂર છે.

બનિયાકુંડ: આ ગામ, ઉખીમઠથી ચોપટા જતાં વચ્ચે, ચોપટાની નજીક આવે છે. અહીં રહેવા માટે સગવડ છે. જો કે ત્યાં જોવાલાયક કંઈ નથી.

તસ્વીરો: (૧) તુંગનાથ મહાદેવ (૨) ચોપટાથી તુંગનાથ જવાનો રસ્તો (૩) મીની સ્વીત્ઝર્લેન્ડ ચોપટા (૪) દેઓરીયા તળાવ આગળનું મંદિર (૫) દેઓરીયા તળાવ (૬) કાલી મઠ

1a_Tungnath temple

2a_Trek

Chopta

Deoria Taal temple

Deoria Tal Chandrashila Chaukamba reflection

કાલીમઠ

Previous Older Entries