રૂપાલની પલ્લી

                                                રૂપાલની પલ્લી

આજે નવરાત્રિનો નવમો દિવસ એટલે કે આસો સુદ નોમ છે. આ દિવસે દર વર્ષે રાતે રૂપાલ ગામમાં વરદાયિની માતાની પલ્લી એટલે કે રથ નીકળે છે, એ તમને બધાને ખબર હશે જ. રૂપાલ ગામ આપણા ગાંધીનગરથી માત્ર ૧૩ કી.મી. દૂર છે.

નવમા નોરતે રાતે વરદાયિની માની પલ્લી આખા રૂપાલ ગામમાં ફરે છે. આ પલ્લીનું ઘણું માહાત્મ્ય છે. એકલા ગુજરાતમાં જ નહિ, વિદેશોમાં પણ રૂપાલની પલ્લી પ્રખ્યાત છે. આ દિવસે દેશવિદેશથી લાખ્ખો લોકો પલ્લીનાં દર્શને આવે છે. રૂપાલ એક નાનકડું ગામ છે, પણ આ દિવસે લાખ્ખો લોકોની ભીડને કારણે ગામમાં ક્યાંય પગ મૂકવા જેટલી જગા પણ બાકી રહેતી નથી. ગામને છેડે ૨ થી ૩ કિલોમીટર સુધી વાહનો પાર્ક થયેલાં નજરે પડે છે. વાહન પાર્ક કરીને આ અંતર  ચાલીને જ ગામમાં આવવું પડે છે.

પલ્લી, રાત્રે લગભગ ત્રણ વાગે પલ્લીવાળા વાસમાંથી નીકળે છે અને ગામના બધા રસ્તાઓ અને ચોરે ચૌટે ફરીને સવારે લગભગ સાતેક વાગે માતાના મંદિરે પહોંચે છે.  લોકો પલ્લીનાં દર્શન માટે, પલ્લી જે રસ્તેથી પસાર થવાની હોય ત્યાં રસ્તાની બંને બાજુએ તથા ચોક વિસ્તારમાં અગાઉથી ગોઠવાઈને ઉભા રહી જાય છે.

આ પલ્લીનું ખાસ મહત્વ એ છે કે રથમાં બિરાજમાન માતાજીને ઘી ચડાવવામાં આવે છે. પલ્લીની સાથે ટ્રકોમાં, તપેલાં અને કોઠીઓ ભરીને ઘી રાખેલું હોય છે, એમાંથી પલ્લી પર ઘી ચડાવાય છે. માતાની માનતા રાખનારા ભક્તો પણ માનતાનું ઘી લઈને આવે છે, અને પલ્લી પર ચડાવે છે. પલ્લી પર ચડાવેલું ઘી રસ્તા પર ઢોળાય છે. રસ્તા પર તો ઘીની નદી વહેતી હોય એવું લાગે. રસ્તા પર ધૂળ હોય એટલે આ ઘી ધૂળમાં રગદોળાય, એટલે તે કાદવ અને પેસ્ટ જેવું લાગે. માણસો એમાં ઉભા હોય અને ચાલતા હોય એટલે તે વધુ ગંદુ થાય. માણસોના ચંપલ ઘીમાં લથપથ થઇ જાય. અમુક લોકો તો આ ઢોળાયેલું ઘી ખોબા ભરીને, તપેલાં અને ડોલોમાં ભેગું કરીને પોતાને ઘેર લઇ જાય છે અને તેને સાફ કરીને તેનો ખાવામાં પણ ઉપયોગ કરે છે ! ઘણા લોકો પોતાનાં બાળકોને માતાજીને પગે લગાડે છે.

કહે છે કે પાંડવોના જમાનામાં અહીં ખીજડાના ઝાડ નીચે વરદાયિની માતાનું સ્થાનક હતું. પછી અહીં રૂપાલ ગામ વસ્યું. પાંડવોએ ગુપ્તવાસમાં જતા પહેલાં પોતાનાં અસ્ત્ર-શસ્ત્ર ખીજડાના ઝાડ નીચે સંતાડી એની રક્ષા માટે મા વરદાયિનીને પ્રાર્થના કરી હતી. પાંડવો પોતાનો ગુપ્તવાસ પૂરો કરી ફરી માના સ્થાનકે પાછા ફર્યા હતા અને ખીજડાના ઝાડમાં છૂપાવેલાં શસ્ત્ર પાછાં મેળવી, માના આશીર્વાદ લીધા હતા. તથા ત્યાં યજ્ઞ કરી પાંચ દીવાની જ્યોતવાળી સોનાની પંચદીપ પલ્લી બનાવી મા પાસે મૂકી હતી. આમ, પલ્લીનો પ્રારંભ પાંડવોએ કર્યો હતો.

અમે ૨૦૧૦ની સાલમાં પલ્લીનાં દર્શને ગયા હતા. તે વર્ષે નવમું નોરતું ૧૭મી ઓક્ટોબરે હતું. અમે વહેલી સવારે ત્રણેક વાગે રૂપાલ પહોંચી ગયા હતા. ગામથી ૨ કી.મી. દૂર પાર્કીંગની જગા મળી હતી. ગામમાં પહોંચી રસ્તાને એક ત્રિભેટે માનવ મહેરામણ વચ્ચે ગોઠવાઈ ગયા હતા. થોડી વારમાં, પાછા પગે ચાલતા, ઉઘાડી તલવારવાળા રક્ષકો સહિત પલ્લી અહીં આવી પહોંચી. પલ્લીને લોકો ખેંચતા હતા. પલ્લીમાં માતાજીની મૂર્તિ સમક્ષ જ્યોત પ્રગટાવેલ હતી. માતાજીનાં દર્શન કરી અમે ધન્યતા અનુભવી હતી. રસ્તા પર બધે ઘી ઢોળાયેલું હતું. અમે ટોળામાં ઘૂસી જઈને, પલ્લીની સાવ નજીક જઈને ફોટા પાડી લીધા. ઘણા લોકો મોબાઈલથી ફોટા ખેંચતા હતા. માતાજીનાં દર્શન થતાં અમને ગરબો યાદ આવી ગયો, “મા તારી પલ્લી ઝાકમઝોળ, ઉડે રે ઘીની છોળ….”

અમે પલ્લીનો મહિમા જોયો. લોકોની ભક્તિ અને શ્રદ્ધા જોયાં. લગભગ ૬ લાખ લોકો પલ્લીનાં દર્શને આવ્યા હતા ! છેલ્લે અમે ચાલીને અમારી ગાડી સુધી પહોંચ્યા અને એ જ રસ્તે અમદાવાદ પાછા વળ્યા. પલ્લી જોવાની મનોકામના પૂરી થઇ. વરદાયિની માતા બધા ભક્તોની ઈચ્છા પૂર્ણ કરે એવી આશા રાખીએ. ક્યારેક અનુકૂળ હોય તો પલ્લીનાં દર્શને જજો.

1Palli 2

2DSCF5840

3DSCF5835

4DSCF5830

5_Pic-07

6DSCF5847

Advertisements

 રુદ્ર ગુફા

                       રુદ્ર ગુફા, જ્યાં નરેન્દ્ર મોદી એક દિવસ ધ્યાનમાં બેઠા હતા

તમને યાદ હોય તો, વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી ૨૦૧૯ની ચૂંટણીના થોડા દિવસ પહેલાં, કેદારનાથ ગયા હતા, અને ત્યાં એક ગુફામાં એક દિવસ માટે ધ્યાનમાં બેઠા હતા. એ ગુફાનું નામ છે રુદ્ર ગુફા. આજે આ રુદ્ર ગુફા વિષે જાણકારી આપું છું. ગુફાના થોડા ફોટા પણ અહીં મૂક્યા છે. તમારે પણ ત્યાં જવું હોય તો જઈ શકો છો, અને એ ગુફામાં રોકાઈ પણ શકો છો.

રુદ્ર ગુફા ઉત્તરાખંડ રાજ્યમાં કેદારનાથ મંદિરથી એક કી.મી. દૂર, મંદાકિની નદીને કાંઠે આવેલી છે. નદીકાંઠે ઋષિમુનિઓની કુટિર જેવી આ જગા છે. આ ગુફા ગઢવાલ મંડલ વિકાસ નિગમે (GMVN) બનાવી છે. સમુદ્ર સપાટીથી ૩૫૮૩ મીટર (૧૧૭૫૫ ફૂટ) ઉંચાઈએ તે આવેલી હોવાથી, વાતાવરણ બહુ જ ઠંડુ રહે છે. ગુફાનું પ્રવેશદ્વાર પત્થરોનું બનાવેલું છે, મુખ્ય બારણું લાકડાનું છે.

નરેન્દ્ર મોદી અહીં જઈ આવ્યા પછી, આ ગુફા ટુરીસ્ટોમાં જાણીતી થઇ છે. ટુરીસ્ટોનું અહીં આકર્ષણ વધ્યું છે. ટ્રાવેલ કંપનીઓવાળા પણ હવે રુદ્ર ગુફાની ટુર્સ ગોઠવી રહ્યા છે.

તમારે અહીં જવું હોય તો બુકીંગ કરાવીને જવાય છે. બુકીંગ GMVNની વેબસાઈટ પરથી થાય છે. અહીં ૨૪ કલાક રહેવાનો ચાર્જ ૧૫૦૦/- રૂપિયા છે. ચેકઆઉટ ટાઈમ બપોરના બારનો છે. રાત ના રોકાવું હોય અને માત્ર સવારથી સાંજ સુધી જ રહેવું હોય તો ભાડું  ૯૯૦/- રૂપિયા છે. ગુફામાં એક સાથે એક જ મુસાફર માટેની વ્યવસ્થા છે.

અહીં ગુફામાં વીજળી અને પાણીની સગવડ છે. સુવા માટે એક બેડ છે, ગુફામાં ટોઇલેટ છે. હીટર પણ છે. અહીં પ્રવાસીને ચા, નાસ્તો, લંચ અને ડીનર મળી રહે છે. એક એટેન્ડન્ટ ૨૪ કલાક હાજર રહે છે. તેને બોલાવવા માટે બેલ છે. ઈમરજન્સી કેસમાં વાપરવા માટે ફોન પણ છે.

બુકીંગના બે દિવસ પહેલાં, ગુપ્તકાશીમાં GMVNની ઓફિસે પહોંચવાનું, અહીં તથા કેદારનાથ એમ બંને જગાએ મેડીકલ ચેકીંગ થાય છે, એમાં ફીટ થવું જરૂરી છે. ફોટો ID સાથે રાખવું. ગુપ્તકાશી, ઋષિકેશથી ગૌરીકુંડના માર્ગમાં વચ્ચે આવે છે.

રુદ્ર ગુફાની સાથે સાથે કેદારનાથ મંદિરના દર્શનનો લાભ પણ લેવો જોઈએ. કેદારનાથ, શિવજીનાં બાર જ્યોતિર્લીંગોમાંનું એક છે.

રુદ્ર ગુફા કેવી રીતે પહોંચવું?

રોડ માર્ગ : દિલ્હીથી ઋષિકેશ ૨૪૦ કી.મી. અને ઋષિકેશથી કેદારનાથ ૨૨૩ કી.મી. દૂર છે. ઋષિકેશથી ગૌરીકુંડ સુધી પાકો રોડ છે. ગૌરીકુંડથી કેદારનાથ મંદિર સુધીના ૧૪ કી.મી.ના પહાડી રસ્તે  ચાલીને, ડોળી કે ઘોડા પર જવું પડે. કેદારનાથ મંદિરથી રુદ્ર ગુફા માત્ર ૧ કી.મી. દૂર છે. હેલીકોપ્ટર સર્વિસ ઉપલબ્ધ છે.

રેલ્વે માર્ગ : નજીકનું રેલ્વે સ્ટેશન ઋષિકેશ છે. ત્યાંથી કેદારનાથ ૨૧૬ કી.મી. દૂર છે.

હવાઈ માર્ગ : નજીકનું એરપોર્ટ દહેરાદુનનું જોલી ગ્રાન્ટ એરપોર્ટ છે. અહીંથી કેદારનાથ ૨૪૦ કી.મી. દૂર છે.

GMVN વેબ સાઈટ : www.gmvnl.in

આ ગુફામાં રહેવું ના હોય અને માત્ર જોવા જવું હોય તો પણ જઈ શકાય છે. કેદારનાથ ફરવા જાવ ત્યારે આ ગુફા જોતા આવવાની. મેં કેદારનાથ જોયું છે, રુદ્ર ગુફા નથી જોઈ.

1

3

4

  હાઉડી મોદી

                                                      હાઉડી મોદી

એક અદ્ભુત ઉત્સવ ઉજવાઈ ગયો ! એ ઉત્સવનું નામ ‘હાઉડી મોદી’. અમેરીકાના હ્યુસ્ટન શહેરને આંગણે તારીખ ૨૨ સપ્ટેમ્બર ૨૦૧૯ના રોજ ભારતના વડાપ્રધાન શ્રી નરેન્દ્રભાઈ મોદી અને અમેરીકાના પ્રમુખ શ્રી ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે, પચાસ હજારથી વધુ ભારતીયોની હાજરીમાં પોતાની અને બંને દેશોની દોસ્તીની વાત કરી. ભારતના અને દુનિયાના લાખોકરોડો લોકોએ આ પ્રોગ્રામ ટીવી પર ‘લાઈવ’ નિહાળ્યો, એનાથી રૂડું બીજું શું હોઈ શકે? મોદીની લોકપ્રિયતા અને દેશનો વિકાસ કરવાની પ્રતિબધ્ધતા જોઇને એકેએક ભારતીયનું હૈયું આનંદથી નાચી ઉઠ્યું હશે. પ્રોગ્રામમાં મોદીજી અને ટ્રમ્પ હાથમાં હાથ ભીડાવી, લોકોની વચ્ચે સ્ટેડીયમમાં ફર્યા, એ દ્રશ્ય તો ભલભલા માનવીના મનને ભીંજવી ગયું હશે.

છેલ્લા બેએક મહિનાથી ‘મોદી હ્યુસ્ટનમાં આવવાના છે’ એનો નાદ મનમાં ગુંજતો હતો. અહીં હ્યુસ્ટનના NRG સ્ટેડીયમમાં તેઓ ભારતીયોને સંબોધન કરવાના હતા. આ સ્ટેડીયમની કેપેસીટી લગભગ ૬૦,૦૦૦ માણસોને બેસાડી શકે એટલી છે. મોદીજીને સાંભળવા જવા માટે કોઈ ટીકીટ રાખેલી ન હતી. ફક્ત અગાઉથી ઓનલાઈન રજીટ્રેશન કરાવવાનું એટલું જ. અહીં હ્યુસ્ટનના લોકોએ તો રજીટ્રેશન કરાવ્યું , એટલું જ નહિ, અમેરીકાનાં ઘણાં શહેરો ડલાસ, ન્યૂયોર્ક, વોશીંગટન અને બીજાં નાનાંમોટાં અનેક સ્થળોએથી લોકોએ નોંધણી કરાવી. દૂરનાં શહેરોના લોકો તો વિમાનનાં ભાડાં ખર્ચી, અહીં હોટેલમાં રૂમ રાખી, મોદીજીને સાંભળવા માટે આવ્યા. નોંધણી કરાવનાર દરેકને સીટ નંબર આપેલ હતો.

પ્રોગ્રામનું પ્લાનિંગ એટલું પરફેક્ટ હતું કે ના પૂછો વાત. પચાસ હજાર લોકો માટે તો કાર પાર્કીંગ સ્ટેડીયમમાં ના થઇ શકે. એટલે પ્રોગ્રામના દિવસે, હ્યુસ્ટનમાં ઘણી જગાઓ જેવી કે હિંદુ મંદિરો અને અન્ય જાહેર જગાઓએથી બસોની વ્યવસ્થા રાખી હતી. લોકોએ આવી જગાએ પોતાની ગાડી મૂકી દઈ, બસોમાં સ્ટેડીયમ જવાનું. બધા જ લોકો આ રીતે સ્ટેડીયમ પહોંચીને પોતપોતાની સીટો પર ગોઠવાઈ ગયા. ક્યાંય કોઈ દોડાદોડી કે બૂમાબૂમ નહિ, કોઈ કન્ફયુઝન નહિ. કોઈ ગિરદી કે ધક્કામુક્કી નહિ. સંપર્કમાં આવતા માણસો વચ્ચે, સ્માઈલ સાથે ‘થેંક્યુ’ અને ‘સોરી’ જેવા શબ્દો સાંભળવા મળે.

વાતાવરણ એવું લગતું હતું કે હ્યુસ્ટન જાણે કે ભારતનું જ એક શહેર હોય. મોદીજીના આવતા પહેલાં, દોઢ કલાક જેટલો સાંસ્કૃતિક કાર્યક્રમ હતો. એમાં ભારતના વિવિધ પ્રદેશોના કલાકારોએ તેમની ભાષામાં નૃત્ય, સંગીત અને ગીતો રજૂ કર્યાં. મોદીજી બિલકુલ સમયસર આવી પહોંચ્યા, ત્યારે સ્ટેડીયમમાં લોકોએ ‘મોદી, મોદી’ના નારા લગાવી તેમનું જોરદાર સ્વાગત કર્યું. પછી, ટ્રમ્પ આવ્યા, એટલે બંને મિત્રો એકબીજાને ભેટ્યા, હસ્તધૂનન કર્યું, અને સાથે જ સ્ટેજ પર પધાર્યા. સ્કુલમાં ભણતા બે મિત્રો એકબીજાને મળીને કેવા ખુશ થાય, એવો એ સીન હતો. કોઈ જ ઔપચારિકતા નહિ. અમેરીકા જેવા દુનિયાના નંબર વન શક્તિશાળી દેશનો વડો, ભારતના વડાપ્રધાનને મળવા સામેથી આવે અને આટલું માન આપે, એ મોદીજીની સફળતા, પ્રેમ અને વિશ્વાસ ઉભો કરવાની તાકાત છે.

અમેરીકા અને ભારતનાં રાષ્ટ્રગીતો ઉપરાંત, ગાંધીજીને પ્રિય ભજન ‘વૈષ્ણવજન તો તેને રે કહીએ’ સુંદર સ્વરોમાં રજૂ થયું. મોદીજીએ ટ્રમ્પનું સ્વાગત કરતાં, પોતાની મિત્રતા દોહરાવી અને ટ્રમ્પની શક્તિઓ તથા તેમના ભારત સાથેના હુંફાળા સંબંધોની વાત કરી. ત્યાર બાદ, ટ્રમ્પે પોતાના ભાષણમાં ભારત સાથે સહકાર અને આતંકવાદ સામે લડવાની વાત રજૂ કરી.

પછી મોદીજીએ સતત એક કલાક સુધી, પોતાની અસલી અદામાં વાતો કરીને લોકોને ખુશ ખુશ કરી દીધા. ‘હાઉડી મોદી’ એટલે કે How do you do, Modi?‘ ‘મોદીજી, તમે કેમ છો?’ મોદીએ એનો ભારતની બધી ભાષાઓમાં જવાબ આપ્યો, ‘અમે મજામાં છીએ.’ મોદીજી કેટલી બધી ભાષાઓમાં આ જવાબ તૈયાર કરીને આવ્યા !  કોઈ કાગળમાં જોયા વગર તે બોલ્યા. ભારતના વિકાસને લગતાં જે કામો કર્યાં છે, તેનું આંકડાઓ સાથે બયાન કર્યું. ખરેખર, મોદીજીને સરસ્વતી દેવી પ્રસન્ન છે. મોદીજીએ દેશ માટે કામ કરવાની અને દરેક નાનામાં નાના માણસને બધી સગવડો મળે તે માટે કામ કરવાની મક્કમતાપૂર્વક વાત કરી. ખાસ તો મોદીએ ટ્રમ્પને પરિવાર સહિત ભારત પધારવાનું આમંત્રણ આપ્યું, એ બહુ ગમતી વાત હતી.

છેલ્લે તો, અગાઉ કહ્યું તેમ, મોદી અને ટ્રમ્પ હાથમાં હાથ ભીડી, બીજા હાથે લોકોનું અભિવાદન કરતા લોકોની સીટો આગળથી પસાર થયા, ત્યારે બધાને તેમની દોસ્તીનો પાક્કો અહેસાસ થઇ ગયો. દુનિયાની બે સહુથી મોટી લોકશાહીના નેતાઓ આ રીતે આટલા બધા લોકો સમક્ષ, કોલેજની લોબીમાં ફરતા મિત્રોની જેમ ફરે, એ અજોડ ઘટના છે. આવું દ્રશ્ય પહેલાં ક્યાંય જોયું નથી. આ મિત્રતા ભારત અને દુનિયાને ચોક્કસ એક નવી પ્રગતિશીલ દુનિયામાં લઇ જશે, એ વિષે બેમત નથી. મિત્રો, તમને શું લાગે છે?

પ્લાસ્ટીકને બદલે પતરાળાં અને માટીનાં વાસણોનો ઉપયોગ

                     પ્લાસ્ટીકને બદલે પતરાળાં અને માટીનાં વાસણોનો ઉપયોગ

અમે ડાયનીંગ ટેબલ પર જમવા કે ચાનાસ્તો કરવા બેઠા હોઈએ ત્યારે જાતજાતની ચર્ચા નીકળે. એમાં ઘરગથ્થું વાતો ઉપરાંત ઘણા કરન્ટ ટોપિક પર ચર્ચા થાય. ચંદ્રયાન-૨, વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ કરેલાં કામ, કાશ્મીર…. જેવા વિષયોની વાતો પણ નીકળે. આજનો વિષય હતો પ્લાસ્ટીકના ઉપયોગ વિષે. એની વાત અહીં લખું છું.

અત્યારે પ્લાસ્ટીકનો ઉપયોગ બંધ કરવા વિષે બહુ જ વાતો ચાલે છે. આપણી રોજિંદી જીંદગીમાં પ્લાસ્ટીકનો ઉપયોગ ખૂબ વધી ગયો છે. પીવાના પાણીની બોટલો, જમવાની ડીશો, ચમચીઓ, બાઉલ, ચાના કપ, પાણી પીવાના ગ્લાસ, ડોલ, ટમ્બલર, સાબુનું બોક્ષ, પાટલી, બજારમાં ખરીદેલી વસ્તુઓ ભરવા માટે વપરાતી કોથળીઓ…..લીસ્ટ બહુ જ લાંબુ છે. આવી ચીજોનો વપરાશ વધવાનાં ઘણાં કારણો છે. પ્લાસ્ટીકની ચીજો કારખાનાંમાં સહેલાઇથી અને સસ્તામાં બને છે. પ્લાસ્ટીકનાં વાસણો દેખાવમાં સરસ હોય છે, ખાધા પછી ધોવાનું સહેલું છે. મોટા ભાગની ચીજો, ચમચી, ગ્લાસ વગેરે તો વાપરીને ફેંકી જ દેવાનાં હોય છે, તેમને ધોવાનાં પણ નથી હોતાં.

આમ છતાં, પ્લાસ્ટીકની ચીજો વાપરવાનાં નુકશાન પણ ઘણાં છે. આપણે પ્લાસ્ટીકની ચીજો જેવી કે પાણીની બોટલો, કોથળીઓ, ચમચીઓ, ગ્લાસ વગેરે વાપર્યા પછી કચરા તરીકે જે ફેંકી દઈએ છીએ, તે બધું સેંકડો વર્ષો સુધી નાશ નથી પામતું. તે પૃથ્વી પર જમીનમાં સચવાઈ રહે છે, તેનાથી જમીનનો કસ ઓછો થઇ જાય છે. તેને બાળી કે દાટી દઈએ તો પણ તેના અવશેષો નાશ નથી પામતા. આમ, તે પર્યાવરણને ખૂબ જ નુકશાન કરે છે. વળી, આપણે ત્યાં તો રખડતી ગાયો પ્લાસ્ટીકની કોથળીઓ ખાઈને શરીરને નુકશાન કરે છે. આપણે પણ પ્લાસ્ટીકનાં વાસણોમાં રાંધીએ, પ્લાસ્ટીકની ડીશોમાં ખાઈએ કે પ્લાસ્ટીકની બોટલ અને ગ્લાસમાં પાણી પીએ તે નુકશાનકારક છે. શાક, દાળભાત જેવું ગરમ ખાવાનું તો પ્લાસ્ટીકની ડીશોમાં ના જ ખાવું જોઈએ. એનાથી કેન્સર જેવા રોગો થવાની શક્યતા રહે છે.

આ બધામાંથી બચવાનો ઉપાય એ છે કે ખાવાનાં સાધનોમાં પ્લાસ્ટીકની ચીજો વાપરવાનું બંધ કરવું. અને બાકીની જગાએ જ્યાં પ્લાસ્ટીક વપરાય છે, ત્યાંથી નીકળતો પ્લાસ્ટીકનો કચરો રીસાઈકલ કરવો અથવા તેને કોઈ અવાવરું જગાએ ઊંડે દાટી દેવાની વ્યવસ્થા કરવી. તો માનવજાત, ગાયો અને પર્યાવરણ બધું બચી શકશે.

હવે ખાવાની બાબતમાં, રસોડામાં પ્લાસ્ટીક ન વાપરવું હોય તો શું કરવું? તેની વિગતે વાત કરીએ. થોડાં વર્ષો પહેલાં, આશરે ચાલીસ વર્ષો અને તેનાથી યે જૂના વખતમાં આપણાં ગામડાંઓમાં ક્યાંય પ્લાસ્ટીક વપરાતું ન હતું. રસોઈ કરવા માટે પિત્તળ અને સ્ટીલનાં વાસણો વપરાતાં હતાં, જમવા માટે થાળી, વાટકા, ચમચી, ગ્લાસ બધું પિત્તળ કે સ્ટીલનું વપરાતું હતું. ચા પીવા માટે કાચનાં કપરકાબી હતાં. મોટા જમણવારમાં આજે પણ પિત્તળ કે સ્ટીલની બુફે ડીશો વાપરી શકાય. જમ્યા પછી આ ડીશોને ધોવાની વ્યવસ્થા કરવી પડે.

પહેલાં લગ્ન કે બીજા પ્રસંગે જમણવારોમાં પતરાળાં-પડિયા વપરાતા હતા. આજની પેઢીને તો આ પતરાળાં-પડિયા વિષે કશો જ ખ્યાલ નહિ હોય, કદાચ જોયાં પણ નહિ હોય. પણ જો આપણે આ પતરાળાં-પડિયા તરફ પાછા વળીએ, તો પ્લાસ્ટીકનાં વાસણોનો જમવામાં ઉપયોગ બંધ કરી શકાય. પતરાળાંમાં જમ્યા પછી, તેને ફેંકી દેવાનાં હોય છે, એટલે ધોવાની તકલીફ પણ નથી. આરોગ્યને કોઈ જ નુકશાન નથી. પર્યાવરણ પણ બગડતું નથી.

પહેલાંનાં જમાનામાં પતરાળાં-પડિયા એક ગૃહ ઉદ્યોગ હતો. પતરાળાં-પડિયા ખાખરાનાં પાનમાંથી બનાવાય છે. બનાવવાનું ખૂબ જ સહેલું છે. ઘરની દરેક વ્યક્તિ તે આસાનીથી બનાવી શકે છે. આશરે ચાલીસ વર્ષ પહેલાંની ગામડામાં રહેતી દરેક વ્યક્તિને આ કામ આવડતું હશે. અત્યારે જો આ ગૃહ ઉદ્યોગ ફરી શરુ કરાય તો પૂરતા પ્રમાણમાં પતરાળાં-પડિયાનો જથ્થો મળી રહે. અને કેટલા બધા લોકોને રોજીરોટી મળી રહે ! એક વસ્તુ કે પતરાળાં-પડિયાથી બુફે જમવાનું ના થઇ શકે, કેમ કે પતરાળું હાથમાં લઇ તમે ઉભા ઉભા ખાઈ ન શકો. એનો પણ વાંધો નહિ. લાઈનમાં ટેબલખુરસી ગોઠવી દઈ, તેના પર બેસી, પીરસવાની પદ્ધતિથી જમવાનું થઇ શકે. એક જમાનામાં આવી પ્રથા પણ હતી જ ને !

તમિલનાડુમાં ઘણા લોકો હજુ યે કેળનાં પાનમાં જમે છે. સોપારીના ઝાડનાં પાન મોટાં હોય છે, તેમાં પણ જમી શકાય. સોપારીનાં પાનમાંથી થાળી, વાટકા બનાવવાનો ઉદ્યોગ પણ વિકસ્યો છે.

વળી, ઘણી જગાએ માટીનાં વાસણ પણ વાપરી શકાય. પહેલાં રોટલા બનાવવા માટે માટીના કલેડાનો ઉપયોગ થતો હતો. પીવાનું પાણી ભરવા માટે માટલાં હજુયે વપરાય છે. નાથદ્વારા અને ઘણી જગાએ ચા પીવા માટે માટીની કુલડીનો ઉપયોગ થાય છે.

આપણા રોજીંદા જીવનમાં આવા ફેરફાર લાવીશું  તો પ્લાસ્ટીકની તકલીફોમાંથી બચી જઈશું. તમે શું માનો છો?

આપણો રોજનો સાત્વિક આહાર અને કસરતો કેવાં હોવાં જોઈએ?

                      આપણો રોજનો સાત્વિક આહાર અને કસરતો કેવાં હોવાં જોઈએ?

અત્યારે આપણા સમાજમાં, તંદુરસ્ત રહેવા અંગે ઘણી જાગૃતિ આવી ગઈ છે. આપણે બધા આ અંગે ઘણું વાંચીએ છીએ, જાણીએ છીએ અને અમલમાં પણ મૂકીએ છીએ. આવી બધી માહિતીમાંથી, નિરોગી અને તંદુરસ્ત રહેવા માટે, આપણો રોજનો ખોરાક અને કસરતો કેવાં હોવાં જોઈએ, એ અંગે મેં જે તારણો કાઢ્યાં છે, તે અહીં લખું છું. આમાં ફેરફાર હોઈ શકે, તમારા અભિપ્રાયો જણાવજો.

સવારે ઉઠીને આંખો પર પાણી છાંટવું.

રોજ સવારે ખુલ્લી હવામાં અડધો કલાક ચાલવા જવું. અઠવાડિયામાં એક રજા રાખી શકાય.

સવારે સૂર્યના તાપમાં આશરે પંદર મિનીટ બેસવું. (ઉનાળામાં ના બેસો તો ચાલે.)

જયારે યાદ આવે ત્યારે ઉંડા શ્વાસ લેવા.

જયારે યાદ આવે ત્યારે ભગવાનનું નામ લેવું.

આખા દિવસ દરમ્યાન આશરે ૧૨ ગ્લાસ પાણી પીવું. (પાણી ઉભા ઉભા ના પીવું, પણ બેસીને પીવું.)

રોજ સવારે દૂધીનો રસ પીવો, તેમાં તુલસી, મરી વગેરે નાખવું. (દૂધીનો રસ તૂરો હોવો જોઈએ. કડવો ના હોવો જોઈએ.)

રોજ આદુનો રસ, લીંબુ, મધ લેવું.

રોજની એક ટાઈમ ચા (સવારમાં) પૂરતી છે. ચામાં આદુ, ફુદીનો નાખવાં.

સવારે હળવો નાસ્તો કરવો. (મમરા, પૌઆ, ખાખરા વગેરે). સીરીયલ ન લો.

નહાતી વખતે શરીરનાં અંગોને ગરમ પાણીનો શેક થાય એવું કરવું.

રોજ નાહીને દસેક મિનીટ ભગવાનનું નામ લેવું.

રોજ એક કેળું ખાવું.

સૂકો મેવો લેવો : રોજ એક અખરોટ, બે બદામ, એક ખજૂર, એક અંજીર, સૂકી દ્રાક્ષ લેવાં.

રોજ એક કપ દૂધ પીવું. (દૂધ ગાય-ભેંસનું તાજું મળે તો વધુ સારું.)

બપોરે જમણમાં સામાન્ય રીતે દાળભાત, રોટલી, લીલું શાક ખાવું. સાથે તાજું દહીં કે છાશ, સલાડ વગેરે લેવું. દાળમાં આદુ નાખવું. દાળમાં લીંબુ પણ લેવું. રોટલી પર ઘી પ્રમાણસર. જમવા સાથે લીલી હળદર, આંબામોર, ધાણાની ચટણી, લસણ, કાચી કેરીનો છૂંદો, લઇ શકાય. છૂંદો, અથાણું, પાપડ-પાપડી ક્યારેક લેવાં, રોજ નહિ. શાકમાં બટાકા ઓછા ખાવા. ક્યારેક કઢી બનાવી શકાય.

લીલાં શાકનું લીસ્ટ : ભીંડા, પરવળ, ટીન્ડોરાં, કંકોડાં, દૂધી, રીંગણ, પાલક, મેથી, તાંદળજા, વાલોળ, ચોળી, ગવાર, ફણસી, સરગવો, શક્કરિયાં, કોબીજ, ફ્લાવર

સલાડ : કાકડી, ટામેટા, મૂળા, ગાજર, બીટ, ડુંગળી

મુખવાસ : તલ

જમીને હાથ ધોઈને કોગળા કરવા.

ખાતી વખતે પાણી ન પીવું. જમ્યા પછી એકથી દોઢ કલાક પછી પીવું.

બપોર પછી નાસ્તામાં ફ્રુટ લઇ શકાય. અથવા શેકેલા ચણા, થોડી સીંગ, બાફેલા ચણા વગેરે.

ફ્રુટનું લીસ્ટ : ચીકુ, દાડમ, પપૈયું, સફરજન, સંતરાં, નારંગી, મોસંબી, દ્રાક્ષ, અનેનાસ, નાસપતી, પેરુ, કેરી, જામફળ, તડબૂચ, બોર, જાંબુ, આમળાં, નાળિયેર વગેરે. ફળોના રસને બદલે ફળ સીધાં લો.

સાંજનું જમવાનું : સામાન્ય રીતે ભાખરી, શાક અથવા કઠોળ, ગોળ, ખીચડી અને દૂધ લેવું. એ ઉપરાંત, અલગ અલગ ફરતી આઇટેમ બનાવી શકાય. જેવી કે પરોઠા, ઢોકળાં, મૂઠીયાં, ઇદડાં, થેપલાં, હાંડવો, દાળઢોકળી, પૂડા, ખમણ, ખાંડવી, ઈડલી, ઢોંસા, ભાજીપાઉં, ઉત્તપા, દાળબાટી, બટાટાપૌઆ, ઉપમા, દાબેલી, વડા પાઉં, સબવેનો સબ વગેરે.

કઠોળનું લીસ્ટ : મગ, ચોળી, તુવેર, ચણા, વાલ

ક્યારેક શેરડીનો રસ પીવાય. નાળિયેરની ચટણી સારી. તેલ મગફળી, તલ કે નાળિયેરનું વાપરવું. લોકલ ખોરાક ખાવ, એટલે કે જે પ્રદેશમાં જે પાકતું હોય તે ખાવું. દરેક વસ્તુ પ્રમાણસર ખાવી. ઓવરડોઝ ન કરવો.

રોજ અનુકૂળ ટાઈમે અડધો કલાક હળવી કસરત કરવી. (હાથ-પગની કસરતો, એરોબીક્સ, પ્રાણાયામ, ધ્યાન, ઉંડા શ્વાસ, ઓમકાર વગેરે). અવારનવાર સાઈકલ ચલાવવી.

રોજ સૂતા પહેલાં દાંત પર મીઠું ઘસીને કોગળા કરવા.

શું ન ખાવું, અથવા બને એટલું ઓછું ખાવું? : બટાકા, ખાંડ-મીઠું, બ્રેડ, પાઉં, મેંદો, બિસ્કીટ, ચોકલેટ, કેક, પેક્ડ ફૂડ, ચીઝ, આઈસક્રીમ, બરફનો ગોળો, ઠંડાં પીણાં (કોકા કોલા, પેપ્સી વગેરે), તળેલી વાનગીઓ, મીઠાઈઓ

ન ખાવા જેવી અથવા ઓછું ખાવા જેવી તળેલી વાનગીઓનું લીસ્ટ : પૂરી, ભજીયાં, બટાકાવડાં, સેવ, પાપડી, ગાંઠિયા, ચેવડો, તળેલી ચણા દાળ, દાળવડાં, સમોસા, ફાફડા, કચોરી, પાણી પૂરી, ભાખરવડી, મઠિયાં વગેરે.

ન ખાવા જેવી અથવા ઓછું ખાવા જેવી મીઠાઈઓનું લીસ્ટ : લાડુ, મોહનથાળ, બુંદી, શીરો, જલેબી, ગુલાબજાંબુ, બાસુદી, પેંડા, હલવો, કાજુ કતરી, મગશ વગેરે.

ક્યારેક આવી મીઠાઈઓ ખાવામાં બહુ વાંધો નહિ : દૂધીનો હલવો, ગાજરનો હલવો, કોપરાપાક, દૂધપાક, શ્રીખંડ, અંજીરનો હલવો, રસગુલ્લાં, સુખડી

ન ખાવા જેવા આધુનિક ફૂડ : પીઝા, પાસ્તા, મેગી, હક્કા નુડલ, કસાડિયા, ફ્રેંચ ફ્રાઈઝ, ચીપ્સ, બ્રેડ સ્ટીક્સ

વિરુદ્ધ આહાર ન ખાવો, જેમ કે દૂધ સાથે ડુંગળી, ફ્રુટસલાડ વગેરે.

મૂળા, દહીં, છાસ સાંજે ન લેવાં.

ફ્રીઝનું પાણી ન પીવું.

બહાર હોટેલો, રેસ્ટોરન્ટ, લારી, ખૂમચા વગેરેમાં બને ત્યાં સુધી ના ખાવું.

ગુજરાતમાં ફરવા ક્યાં જશો? – ૨

                                   ગુજરાતમાં ફરવા ક્યાં જશો? – ૨

ગયા લેખમાં ગુજરાતમાં ફરવા જવાનાં સ્થળોનું લીસ્ટ જીલ્લા વાઈઝ લખ્યું હતું, તે અધૂરું હતું. હવે બાકીના જીલ્લાઓમાં ફરવાનાં સ્થળોનું લીસ્ટ અહીં જુઓ.

(૧૮) ડાંગ જીલ્લો : સાપુતારા, ગીરા ધોધ, વઘઈ બોટાનીકલ ગાર્ડન, કિલાડ કેમ્પ સાઈટ, ગૌમુખ ધોધ, ચીમેર ધોધ, ગીરામલ ધોધ, શબરીધામ, પંપા સરોવર, મહલ કેમ્પ સાઈટ, મહલ ધોધ, પૂર્ણા ધોધ, માયાદેવી, ડોન હીલ સ્ટેશન, અંજનીકુંડ

(૧૯) નવસારી અને વલસાડ જીલ્લા : ઉભરાટ બીચ, દાંડી, વાંસદા નેશનલ પાર્ક, અજમલગઢ, તીથલ, પારનેરા ડુંગર, દેવકા બીચ, દુધની, વિલ્સન હીલ, ફલધરા, બરૂમાળ, શંકર ધોધ

(૨૦) સુરેન્દ્રનગર જીલ્લો : તરણેતરનો મેળો અને ત્રિનેત્રેશ્વર મહાદેવ, જાખણનું રાજરાજેશ્વર ધામ, પાટડીમાં વર્ણીન્દ્ર ધામ

(૨૧) રાજકોટ શહેર : વોટસન મ્યુઝીયમ, કબા ગાંધીનો ડેલો, મોહનદાસ ગાંધી હાઈસ્કુલ, કોમ્યુનીટી સાયંસ સેન્ટર અને પ્લેનેટોરીયમ, રામકૃષ્ણ આશ્રમ અને જગત મંદિર, આજી ડેમ અને ગાર્ડન, ઇસ્કોન, પ્રદ્યુમ્ન પ્રાણીસંગ્રહાલય, ઈશ્વરીયા મંદિર

(૨૨) રાજકોટ અને મોરબી જીલ્લા : ઘેલા સોમનાથ, હિંગોળગઢ કિલ્લો, ગોંડલમાં ઓર્ચાર્ડ પેલેસ, નવલખા પેલેસ અને સ્વામીનારાયણ મંદિર, વીરપુરમાં જલારામ મંદિર, ખંભાલીડાની શૈલ બુદ્ધ ગુફાઓ, કાગવડમાં ખોડલધામ, વાંકાનેરમાં રણજીતવિલાસ પેલેસ, મોરબીમાં દરબારગઢ, ઝૂલતો પૂલ અને મણીમંદિર, રફાળેશ્વર મહાદેવ, રાજસમઢીયાળા

(૨૩) ભાવનગર શહેર : તખ્તેશ્વર મહાદેવ, નીલમબાગ પેલેસ, ગૌરીશંકર સરોવર, ભાવવિલાસ પેલેસ, બાર્ટન મ્યુઝીયમ અને ગાંધીસ્મૃતિ, લોક ગેટ, શામળદાસ કોલેજ, દરબારગઢ

(૨૪) ભાવનગર અને બોટાદ જીલ્લા : અયોધ્યાપુરમ, પાલીતણા, હસ્તગિરિ તીર્થ, રાજપરાનું ખોડિયાર મંદિર, ઘોઘા બીચ, કોડિયાકમાં નિષ્કલંક મહાદેવ, અલંગ શીપ બ્રેકીંગ યાર્ડ, ગોપનાથ મહાદેવ અને બીચ, બગદાણામાં બાપા સીતારામ આશ્રમ, ગઢડાનું સ્વામીનારાયણ મંદિર, ત્રમ્બક ધોધ, સણોસરામાં લોકભારતી

(૨૫) અમરેલી જીલ્લો : નાગનાથ મહાદેવ, લાઠીમાં ભુરખીયા હનુમાન, પીપાવાવ પોર્ટ

(૨૬) જૂનાગઢ શહેર : ઉપરકોટનો કિલ્લો, દામોદર કુંડ, ભવનાથ મહાદેવ, અશોક શિલાલેખ, નરસિંહ મહેતાનો ચોરો, સક્કરબાગ ઝૂ, સાયન્સ મ્યુઝીયમ, વિલિંગટન ડેમ, દરબાર હોલ મ્યુઝીયમ, મહાબતખાનનો મકબરો, દાતાર હીલ

(૨૭) જૂનાગઢ અને ગીર સોમનાથ જીલ્લા : ગીરનાર પર્વત, સાસણગીર, સોમનાથ મહાદેવ, ભાલકા તીર્થ, અહમદપુર માંડવી, દીવ, ગુપ્ત પ્રયાગ, તુલસીશ્યામમાં ગરમ પાણીના કુંડ, સતાધાર, કનકાઈ માતા મંદિર, જમજીર ધોધ, પ્રાચી તીર્થ, બીલખા

(૨૮) જામનગર શહેર : દરબારગઢ, લાખોટા તળાવ, કોઠા બેસ્ટન, બાલા હનુમાન સંકીર્તન મંદિર, વિલિંગડન ક્રીસન્ટ, સોલારીયમ, પ્રતાપ વિલાસ પેલેસ, રણજીતસાગર ડેમ અને પાર્ક, ભુજીયો કોઠો, સ્વામીનારાયણ મંદિર

(૨૯) જામનગર અને દ્વારકા જીલ્લા: દ્વારકા, બેટ દ્વારકા, ગોપી તળાવ, નાગેશ્વર જ્યોતિર્લિંગ, હર્ષદ માતા, નરારામાં દરિયાઈ રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાન, ખીજડીયા પક્ષી અભયારણ્ય, સસોઈ ડેમ, પીરોટન ટાપુ, ઘુમલીનાં સ્થાપત્યો

(૩૦) પોરબંદર શહેર અને જીલ્લો : કીર્તિ મંદિર, સુદામા મંદિર, પોરબંદર બીચ, હુઝુર પેલેસ, પ્લેનેટોરીયમ, ભારત મંદિર, દરબારગઢ પોરબંદર બર્ડ સેન્કચ્યુરી

(૩૧) ભુજ શહેર : પ્રાગ મહેલ, આયના મહેલ, સ્વામીનારાયણ મંદિર, હમીરસર તળાવ, કચ્છ મ્યુઝીયમ, હીલ ગાર્ડન, શરદબાગ પેલેસ, છાત્તરડી, ભુજીયો ડુંગર

(૩૨) કચ્છ જીલ્લો : આશાપુરા માતાનો મઢ, નારાયણ સરોવર, કોટેશ્વર, પુંઅરેશ્વર મંદિર, કક્કડભીટ યક્ષ, સીયોટ ગુફાઓ, લખપત, રૂદ્રમાતા ડેમ અને મંદિર, મેકરણદાદા સમાધિ, ઘોરડોમાં કચ્છ રણોત્સવ અને સફેદ રણ, કાળો ડુંગર, ઇંડિયા બ્રીજ, સર ક્રીક, વીઘાકોટ બોર્ડર, હાજીપીર દરગાહ, ફોસિલ પાર્ક, ધોળાવીરા, વ્રજવાણી મંદિર, રવેચી માતા મંદિર, કંથકોટનો કિલ્લો, રોહા કિલ્લો, કોઠારા જૈન તીર્થ, પીંગલેશ્વર બીચ, માંડવીમાં વિજયવિલાસ પેલેસ અને બીચ, ક્રાંતિ તીર્થ, ગોધરામાં અંબે ધામ, કોડાયમાં ૭૨ જીનાલય, ભદ્રેસરમાં વસઈ જૈન તીર્થ, કેરા શિવ મંદિર, સુરલભીટ્ટમાં જડેશ્વર મહાદેવ, ટપકેશ્વરી માતા, ભુજોડીમાં વન્દેમાતરમ સ્મારક અને હીરાલક્ષ્મી પાર્ક, સૂરજબારી પૂલ, અંજારમાં જેસલતોરલની સમાધિ, આંતરજાલના પાતળિયા હનુમાન

ગુજરાતમાં ફરવા ક્યાં જશો? – ૧

                           ગુજરાતમાં ફરવા ક્યાં જશો? – ૧

ઘણા મિત્રો કહે છે કે ફરવા જવું તો ક્યાં જવું? આજે અહીં ગુજરાતના દરેક જીલ્લામાં ફરવા જેવાં જાણીતાં સ્થળોનું એક નાનું લીસ્ટ આપું છું. તમે એમાંથી ક્યાં ક્યાં ગયેલા છો? ના ગયા હો તો જજો.

(૧) અમદાવાદ શહેર : ગાંધી આશ્રમ, ભદ્રનો કિલ્લો, કાંકરિયા, રીવર ફ્રન્ટ, ઇસ્કોન, સાયંસ સીટી, જામા મસ્જીદ, બાદશાહ અને રાણીના હજીરા, રાણી સિપ્રીની મસ્જીદ, હઠીસીંગનાં દહેરાં, સોલા મંદિર, સરદાર પટેલ મેમોરીયલ, સીદી સૈયદની જાળી, ગાયકવાડની હવેલી, સરખેજ રોજા, કોમ્યુનીટી સાયંસ સેન્ટર, અમદાવાદની ગુફા, કેમ્પ હનુમાન, દાદા હરિની વાવ, ગુરુદ્વારા ગોવીન્દધામ, તિરુપતિ બાલાજી મંદિર, સ્વામીનારાયણ મ્યુઝીયમ, ઓટો વર્લ્ડ મ્યુઝીયમ, અડાલજની વાવ, વૈષ્ણોદેવી મંદિર, ત્રિમંદિર, ભાડજનું રાધા માધવ મંદિર

(૨) અમદાવાદ જીલ્લો : નળ સરોવર, ગણપતપુરા, લોથલ, કુંડળ, સાળંગપુર

(૩) ગાંધીનગર જીલ્લો : અક્ષરધામ, ચિલ્ડ્રન પાર્ક, ઇન્દ્રોડા ઉદ્યાન, પુનિત વન, મહુડીમાં કોટયર્ક અને જૈન મંદિર, મીની અમરનાથ, મીની પાવાગઢ, વાસનીયા મહાદેવ, રૂપાલની પલ્લી, કંથારપુરાનો વડ, ઉત્કંઠેશ્વર મહાદેવ

(૪) મહેસાણા જીલ્લો : મોઢેરામાં સૂર્યમંદિર અને મોઢેશ્વરી માતાનું મંદિર, બહુચરાજી, વડનગરનું હાટકેશ્વર મહાદેવ અને કીર્તિતોરણ, તારંગા, થોળ સરોવર, ઉંઝામાં ઉમિયામાતા

(૫) સાબરકાંઠા અને અરવલ્લી જીલ્લો : પ્રાંતિજમાં ગળતેશ્વર મહાદેવ, બેરણા, સપ્તેશ્વર, ઈડરિયો ગઢ, વીરેશ્વર મહાદેવ, પોળોનાં મંદિરો, વીરાંજલિવન, શામળાજી, તિરુપતિ ઋષિવન, ઝાંઝરી ધોધ

(૬) પાટણ જીલ્લો : રાણકી વાવ અને સહસ્ત્રલિંગ તળાવ, શંખેશ્વર પાર્શ્વનાથ તીર્થ

(૭) બનાસકાંઠા જીલ્લો : અંબાજી મંદિર, કુંભારિયા, હાથીધરા, બાલારામ, નડાબેટ બોર્ડર

(૮) ખેડા અને મહીસાગર જીલ્લો : ડાકોર, ગળતેશ્વર મહાદેવ, નડિયાદનું સંતરામ મંદિર, મહેમદાવાદમાં ભમ્મરિયો કૂવો અને સિદ્ધિવિનાયક મંદિર, લસુન્દ્રાના ગરમ-ઠંડા પાણીના કુંડ, બાલાસિનોરનો ડાયનોસોર પાર્ક

(૯) પંચમહાલ જીલ્લો : સામલીમાં નૈસર્ગિક વિહાર, ટુવાના કુંડ, ઘૂસરમાં ગુપ્તેશ્વર મહાદેવ, ધાબાડુંગરી, વિરાસતવન, ચાંપાનેર, પાવાગઢ, ઝંડ હનુમાન, હાથણીમાતા ધોધ, મલાવનો કૃપાળુ આશ્રમ, શહેરામાં મરડેશ્વર મહાદેવ, ચાંદણગઢ, માનગઢ હીલ

(૧૦) દાહોદ જીલ્લો : રતનમહાલ, નલધા કેમ્પ સાઈટ, ચોસાલાનું કેદારેશ્વર મહાદેવ, બાવકા

(૧૧) આણંદ જીલ્લો : અમૂલ ડેરી, વડતાલનું સ્વામીનારાયણ મંદિર, વલેટવાનું પારદેશ્વર મહાદેવ, બોરસદનું સૂર્યમંદિર, અગાસનો રાજચંદ્ર આશ્રમ, માણેજમાં મણીલક્ષ્મી તીર્થ, રાલેજમાં શિકોતર માતા, વહેરાખાડી, મહીસાગર વન

(૧૨) વડોદરા શહેર : મ્યુઝીયમ, પ્લેનેટોરીયમ, કીર્તિ મંદિર, લક્ષ્મીવિલાસ મહેલ, સુરસાગર તળાવ અને શિવનું સ્ટેચ્યુ, બસ સ્ટેન્ડ, ઈએમઈ મંદિર, ઇસ્કોન, વ્રજધામ, હજીરા મકબરો, આજવા-નિમેટા ગાર્ડન

(૧૩) વડોદરા અને છોટાઉદેપુર જીલ્લા : કાયાવરોહણ, માલસર, નારેશ્વર, વઢવાણા સરોવર, કરનાળી, પ્રકૃતિ ઉદ્યાન

(૧૪) ભરૂચ જીલ્લો : કબીરવડ, કાવીનું સ્તંભેશ્વર મહાદેવ, કડિયા ડુંગર અને પાંડવ ગુફા, ટકાઉ ધોધ

(૧૫) નર્મદા જીલ્લો : સ્ટેચ્યુ ઓફ યુનિટી, નર્મદા ડેમ, ગરુડેશ્વર, શૂલપાણેશ્વર, ઝરવાણી ધોધ, જૂનારાજ કેમ્પ સાઈટ, વિસલખાડી, પોઈચાનું સ્વામીનારાયણ મંદિર, નિનાઈ ધોધ

(૧૬) સુરત શહેર : એક્વેરિયમ, સરથાણા નેચર પાર્ક, ગોપી તળાવ, ડુમસ, ઇસ્કોન, સાંઈ મંદિર, સ્નો પાર્ક, ડચ મકબરા

(૧૭) સુરત અને તાપી જીલ્લો : ઉકાઈ ડેમ, ઉનાઈ કુંડ, જાનકીવન, પદમડુંગરી કેમ્પ સાઈટ, દેવઘાટ

હવે બાકીના જીલ્લા વિષે next time.

Previous Older Entries