હેરીટેજ નગર માંડુંના પ્રવાસે

                   હેરીટેજ નગર માંડુંના પ્રવાસે

આપણા ઈતિહાસની વારસાસમી માંડું નગરી મધ્ય પ્રદેશમાં ઇન્દોર અને ધારની નજીક આવેલી છે. માંડુંને માંડવ કે માંડવગઢ પણ કહે છે. ઇન્દોરથી તે ૯૭ કી.મી. અને ધારથી ૩૯ કી.મી. દૂર છે. અહીં મધ્ય યુગના રાજાઓના મહેલો, મસ્જીદ, મકબરા વગેરે સ્થાપત્યો જોવા જેવાં છે. ભારતીય પુરાતત્વ ખાતાએ આ સ્થાપત્યોનું સારું જતન કર્યું છે. આ બધું જોવા માટે ઘણા પ્રવાસીઓ અહીં આવે છે. વળી, ઓમકારેશ્વર જ્યોતિર્લીંગ અને માહેશ્વર, માંડુંથી નજીક છે. એટલે આ ત્રણ સ્થળો જોવાનો પ્રોગ્રામ બનાવી, ભરૂચથી એક સવારે અમે નીકળી પડ્યા. માંડુંમાં MTDCની હોટેલ માલવા રીટ્રીટમાં બે રાત રહેવાનું બુકીંગ કરાવી લીધું હતું. અમે બે ફેમીલી હતાં, એટલે જવા માટે અહીંથી ઈનોવા ગાડી ભાડે કરી લીધી. ભરૂચથી કરજણ, ડભોઇ, બોડેલી, છોટાઉદેપુર, અલીરાજપુર, કુક્ષી અને મનાવર થઈને છએક કલાકે અમે માંડું પહોંચ્યા.

ભરૂચથી માંડુંનું અંતર ૩૩૦ કી.મી. છે. છોટાઉદેપુર પછી મધ્ય પ્રદેશની હદ શરુ થાય છે. મનાવરથી માંડુંનો ૫૦ કી.મી.નો રસ્તો ખરાબ છે. માંડું ઉંચી ટેકરી પર વસેલું છે. એટલે છેલ્લા નવેક કી.મી.નો રસ્તો ચડાણવાળો છે. મનાવરથી ધરમપુરી અને ધામનોદ થઈને પણ માંડું જવાય. એ રસ્તો લાંબો થાય અને એમાય ધામનોદ પછીનો ૧૮ કી.મી.નો રસ્તો ખરાબ જ છે. દાહોદથી ધાર થઈને પણ માંડું જવાય  એ રસ્તો ય લાંબો છે.

માંડુંની ટેકરી ચારે બાજુ જંગલોથી છવાયેલી છે. ચોમાસામાં માંડુંનો નઝારો બહુ જ ખૂબસૂરત હોય છે. માંડું ગામ શરુ થતા પહેલાં નીલકંઠ પોઈન્ટ નામની એક જગા આવે છે. અહીં નીલકંઠ મંદિર છે, અહીંથી ખીણનો વ્યૂ બહુ જ સરસ દેખાય છે. અહીં ઝૂંપડી જેવી ચાની દુકાનમાં ચા પીતાં પીતાં, ખીણમાં દોડતાં વાદળો જોવાની બહુ જ મજા આવે છે.

માંડુંમાં એક જ મુખ્ય રસ્તો છે. એની બંને બાજુ માંડુંની વસ્તી રહે છે. આશરે ૩૫૦૦૦ની વસ્તી ધરાવતા માંડુંની પ્રજા બહુ જ ગરીબ છે. કોઈ મોટાં ભવ્ય મકાનો અહીં જોવા નથી મળતાં. પ્રવાસીઓને રહેવા માટે દસેક જેટલી હોટેલો અને ખાણીપીણી માટે દસેક જેટલાં રેસ્ટોરન્ટ છે, તે પણ મુખ્ય રસ્તા પર જ આવેલાં છે. અહીં તમને કોઈ ટ્રાફિક દેખાય નહિ. નગરની મધ્યમાં જે ચોક છે, એમાં વાહનો પાર્ક થયેલાં દેખાય.

અમે સીધા પહોંચ્યા અમારી હોટેલ પર. તે ગામને એક છેડે આવેલી છે. હોટેલ બહુ જ સરસ હતી. પેસતામાં જ ઓફિસ અને તેની બાજુમાં રેસ્ટોરન્ટ અને તેની પાછળ રૂમો છે. બાજુમાં પાર્કીંગ છે. માંડુંમાં બધું જોવા માટે ગાઈડ મળી રહે છે. ઓફિસમાં ગાઈડનાં નામ અને તેમના ફોન નંબરનું એક લીસ્ટ લટકાવેલું છે. રૂમોમાં જઇ અમે ફ્રેશ થયા. આજનું જમવાનું તો અમે ઘેરથી લઈને જ આવ્યા હતા, તે જમી લીધું. પૂરી, સૂકી ભાજી, અથાણું, મસાલો અને એવું બધું. થોડોક આરામ કરી એકબે ગાઈડને ફોન કર્યા.

માંડુંની ફરતે જૂના વખતની દિવાલ બાંધેલી છે. એમાં ૧૨ દરવાજા છે. જયારે જયારે યુદ્ધમાં વિજય મળે ત્યારે તેના માનમાં રાજા એક એક દરવાજો બનાવી દેતા. માંડું ૧૦મી અને ૧૧મી સદીમાં પરમારોના સમયમાં બહુ જાહોજલાલીવાળું નગર હતું. પંદરમી સદીમાં હોશંગશાહ પહેલો મુસ્લિમ રાજા થયો. તે સારો અને ઉદાર રાજા હતો. તેણે માંડુંમાં ઘણાં બાંધકામ કરાવ્યાં.

માંડુંના ચોકની આજુબાજુ જામા મસ્જીદ, અશરફી મહેલ, રામ મંદિર અને હોશંગશાહનો મકબરો છે. મસ્જીદથી થોડે દૂર જૈન મંદિર છે. જામા મસ્જીદની બાજુના રસ્તે ૧ કી.મી. દૂર જહાજ મહલ અને હિંડોળા મહલ છે. જામા મસ્જીદથી પાંચેક કી.મી. દૂર રાની રૂપમતીનો પેવેલિયન, રાજા બાજ બહાદુરનો મહલ અને રેવા કુંડ છે.

અમે હોટેલ પરથી નીકળી ચોકમાં થઈને પહેલાં તો જહાજ મહલ પહોંચ્યા. ફોન પર વાત થયેલ ગાઈડ ભાઈ અહીં મળી ગયા. વ્યક્તિ દીઠ ૧૫ રૂપિયાની ટીકીટ લઇ અમે ગેટમાં અંદર દાખલ થયા. સામે જ જહાજ મહલ દેખાયો. મહલ આગળ તેના નામની મોટી તકતી મુકેલી છે અને તેનો ટૂંકો ઈતિહાસ લખેલો છે. પુરાતત્વ ખાતાએ દરેક હેરીટેજ બિલ્ડીંગ આગળ આવું નામ અને લખાણ મૂક્યું છે. આ મહલ ગીયાસુદ્દીન ખીલજીએ પોતાના જનાના માટે બંધાવેલો. મહેલ બે માળનો છે, તેની પહોળાઈ ઓછી અને લંબાઈ વધુ છે, તેની બંને બાજુ એક એક તળાવ છે, એટલે આ મહલ જાણે કે પાણીમાં જહાજ તરતું હોય એવો લાગે છે. આથી તો એને જહાજ મહલ કહે છે. મહલમાં અંદરના હોલ અને કમાનો સરસ છે. મહલનું મજબૂત બાંધકામ આશ્ચર્ય પમાડે એવું છે. નહાવા માટેના હોજ અને તેમાં પાણીના આવનજાવનની સારી વ્યવસ્થા કરેલી છે. બે તળાવોનાં નામ કપૂર અને મુંજ છે. કપૂર તળાવને કિનારે સુંદર બગીચો બનાવેલો છે.

મહલનો સામેથી ઘણો સરસ દેખાય છે. તેના એક છેડે છત પર જવા માટે પગથિયાં છે. મહલની અંદર પણ ઉપર જવા માટે સીડી છે. છત પરથી આજુબાજુનાં તળાવો અને બીજાં બાંધકામોનો નઝારો બહુ જ સરસ લાગે છે. ફોટા પાડવા માટે આ સરસ જગા છે.

જહાજ મહલની સામે પ્રાચીન હિંદુ બાવડી છે. બાવડી એટલે વાવ. આ વાવ ચંપા વાવ તરીકે જાણીતી છે. જહાજ મહલની એક બાજુ તવેલી મહલ છે, હાલ એમાં મ્યુઝીયમ છે. જહાજ મહલની બીજી બાજુ હિંડોળા મહલ છે. આ મહલ પણ ગીયાસુદ્દીનના વખતમાં જ બંધાયેલો. તેની બંને બાજુની દિવાલો બહારથી ત્રાંસી છે, એટલે મહલનો દેખાવ હિંડોળા જેવો લાગે છે, આથી એને હિંડોળા મહલ કહે છે. આ મહલનો ઉપયોગ રાજદરબાર ભરવા માટે થતો હતો. એની આજુબાજુ ઘણાં બાંધકામ છે. પાછળ દિલાવરખાનની મસ્જીદ છે. બીજી બાજુ ઉપરથી ખુલ્લું એક થીયેટર છે. એની રચના એવી છે કે સ્ટેજ ઉપર ગાયક ગાય, તેનો અવાજ આખા હોલમાં બધે સંભળાય. અહીં મહેમાનો માટે ચાંદની રાતમાં મુજરા થતા. બીજો એક હોલ એવો છે કે એમાં એસી જેવી ઠંડક રહે છે. નહાવા માટેના બાથરૂમની રચના ખાસ પ્રકારની છે. રાની રૂપમતી પહેલાં આ મહલમાં રહેતી હતી. મુંજ તળાવની વચ્ચે જલમહલ છે. આ બધી જગાઓએ ‘આ લૌટકે આ જા મેરે મીત’ (રાની રૂપમતી), ‘નામ ગુમ જાયેગા’ (કિનારા). ‘દિલરુબા મૈને તેરે પ્યાર મેં’ (દિલ દિયા દર્દ દિયા) વગેરે ગીતોનાં શુટીંગ થયેલાં છે.

આ મહેલો જોઇને અમે પાછા વળ્યા, ત્યારે બરાબરના થાક્યા હતા. બજારમાં એક હોટેલમાં જમ્યા. અહીં દાલપાણીયા અને દાલબાફલો ખાસ જાણીતી વાનગીઓ છે. દાલબાફલો એ દાલબાટી જ છે. ખાવાની મજા આવી ગઈ. હોટેલ પર પહોંચીને સુઈ ગયા, તે વહેલી પડે સવાર.

બીજે દિવસે નાહીધોઈ પરવારી, હોટેલના રેસ્ટોરન્ટમાં નાસ્તો કરી ચોકમાં આવ્યા. નાસ્તો સરસ હતો, પૂરી, શાક, બ્રેડબટર, બટાકાપૌંઆ, પપૈયું અને ચા. આજે બાકીનાં સ્થળો જોવાનાં હતાં. ચોકમાં વર્મા નામનો એક ગાઈડ મળી ગયો. તેના માર્ગદર્શન પ્રમાણે, પહેલાં તો રાની રૂપમતીના પેવેલિયન (મંડપ) તરફ ચાલ્યા. પેવેલિયન ટેકરી પર છે. તે મહલ જેવો જ છે. બાજ બહાદુરનો મહલ પેવેલિયનની બાજુમાં નીચે છે. પેવેલિયનમાં જવા માટે લગભગ ૭૫ પગથિયાં ચડવાનાં છે. અમે ચડીને ઉપર ગયા. પેવેલિયન ૨ માળનો છે. નર્મદા નદી આ સ્થળેથી આશરે ૪૦ કી.મી. દૂર છે. કહે છે કે રાની રૂપમતી રોજ નર્મદા મૈયાનાં દર્શન કરવાની ઈચ્છા ધરાવતી હતી. આથી, બાજ બહાદુરે આ પેવેલિયન બાંધ્યો હતો કે જેથી આટલે ઉંચેથી નર્મદાનાં દર્શન કરી શકાય. પણ અમે જોયું કે અહીંથી નર્મદા નદી દેખાતી ન હતી. સ્વાભાવિક છે કે આટલે દૂરથી તે ન જ દેખાય. પેવેલિયનના ઉપલા માળે જવા માટે સીડી છે, આ સીડી ખાસ રાની રૂપમતી માટે જ બનાવાઈ હતી. ઉપલા માળે હોલ છે, રાની રૂપમતી હિંદુ હતી, તેને ગાવાનો શોખ હતો. તે સારી ગાયિકા હતી. ઉપરના હોલમાં ગાવાનો પ્રોગ્રામ યોજાતો. રાની અને રાજા સામસામે બેસીને ગાતા, વચ્ચેની જગામાં વાદકો બેસતા. કલ્પના કરો કે હોલમાં જયારે ગાયનવાદન ચાલતું હશે, ત્યારનો માહોલ કેવો ભવ્ય લાગતો હશે ! અમે તો એ દ્રશ્યની કલ્પનામાં ખોવાઈ ગયા. એ દ્રશ્ય પાંચસો વર્ષ જૂનો ભૂતકાળ બની ચૂક્યું હતું. અત્યારે આ જગા ખાલીખમ હતી. છેવટે, અમે નીચે ઉતરી બાજ બહાદુરના મહેલે ગયા.

મહલના રૂમો જોયા. ગાઈડ પાસે જૂના જમાનાના સિક્કા જોયા. બાજ બહાદુરના મહલની સામે જ રેવાકુંડ છે. એવું કહેવાય છે કે એ કુંડમાં નર્મદા નદીનું પાણી લાવીને ભરવામાં આવતું. રાનીને નર્મદા નદીનાં દર્શન ન થાય ત્યારે આ કુંડના પાણીનાં દર્શન કરીને તે સંતોષ માનતી.

અહીંથી પાછા અમે ચોક તરફ આવવા નીકળ્યા. વચ્ચે ઇકો પોઈન્ટ આવ્યો. ઇકો એટલે પડઘા. આ પોઈન્ટ આગળ ઉભા રહી બૂમો પાડો, તો દૂરથી તેનો પડઘો સ્પષ્ટ સંભળાય છે. આથી આ જગાને ઇકો પોઈન્ટ કહે છે. અમે ‘કેમ છો?’, ‘I love you’ એવી બૂમો પાડી, અને સામેથી એના પડઘા સંભળાયા ! અહીં દૂર બે મકાનો દેખાય છે. ગાઈડે કહ્યું કે એમાં એક મકાનમાં હોસ્પિટલ હતી, અને બીજા મકાનમાં નર્સો રહેતી હતી. હોસ્પિટલમાં કોઈ દર્દીને આપત્તિ આવી પડે, તો બૂમ પાડતા, તે બૂમ બીજા મકાનમાં નર્સને પડઘારૂપે સંભળાતી, અને નર્સ દોડીને દર્દી પાસે આવી જતી.

અહીંથી અમે ચોકમાં પાછા આવ્યા. પહેલાં તો ટીકીટ લઈને જામા મસ્જીદમાં દાખલ થયા. આ મસ્જીદ અમદાવાદની જામા મસ્જીદ જેવી જ છે. અંદરથી વિશાળ છે. મૌલવીને બેસવા માટે સ્ટેજ છે. સ્ત્રીઓને પણ આ મસ્જીદમાં આવવાની છૂટ હતી. તેમની બેઠક વ્યવસ્થા પહેલા માળે હતી.

મસ્જીદની પાછળ હોશંગશાહનો મકબરો છે. મસ્જીદમાંથી નીકળીને અમે આ મકબરા આગળ ગયા. મકબરો આરસનો બનેલો છે. શાહજહાંએ તાજમહાલ બાંધતા પહેલાં કારીગરોને આ મકબરો જોવા મોકલ્યા હતા. મકબરાનો દેખાવ સરસ છે. બાજુમાં એક ધર્મશાળા છે. બહારગામથી આવતા મુસાફરો અહીં રોકાતા હશે, એવું અનુમાન છે.

આ બધું જોઈ અમે મસ્જીદની બહાર આવ્યા. ચોકમાં મસ્જીદની સામે અશરફી મહલ છે. તેનાં પગથિયાં ચડીને અંદરનો માહોલ જોવા જઇ શકાય છે. એક જમાનામાં રાજઘરાનાની જાડી વ્યક્તિઓને આ પગથિયાં પરથી ચડઉતર કરવાની ફરજ પડાતી હતી, કે જેથી શરીરની ચરબી ઉતરે. આ પગથિયાં પર અશરફીઓ રાખવામાં આવતી. ચડઉતર કર્યા પછી અશરફીઓ ગરીબોને વહેંચી દેવાતી. આથી આ મહલનું નામ અશરફી મહલ પડ્યું.

અશરફી મહલની બાજુમાં શ્રીરામ મંદિર છે. મંદિરનો વિસ્તાર અંદરથી મોટો છે. રહેવાજમવાની સગવડ છે. ચોકમાંની આ બધી જગાઓ જોઈ, જમીને અમે હોટેલ પર પાછા પહોંચ્યા. બપોરે આરામ ફરમાવ્યો. અને સાંજના ગડાશાની દુકાન તરફ નીકળ્યા. આ જગા અમારી હોટેલની સાવ નજીક હતી. આ દુકાન એક ખંડેર મકાન છે. એ જમાનામાં અહીં લાઈનબંધ દુકાનો હશે એવું લાગે છે. ધાબા પરથી જહાજ મહલ દેખાય છે. અહીંથી આગળ અમે દિલ્હી દરવાજા ગયા. આ, માંડુંનું જૂના જમાનાનું એક પ્રવેશદ્વાર છે. અહીંથી રસ્તો આગળ ધાર અને ઇન્દોર તરફ જાય છે. આ રસ્તે પાંચેક કી.મી. પછી કાકડા ખોહ નામનું પોઈન્ટ છે, ત્યાં આગળ એક ધોધ દેખાય છે. પણ અમે ત્યાં ગયા નહિ. અહીંથી પાછા વળીને, નીલકંઠ પોઈન્ટ પર થોડું બેસીને હોટેલ પર પાછા વળ્યા. માંડું જોવાનું હવે પૂરું થયું હતું. અમારા ગાઈડ રામ વર્માનો ફોન નંબર અહીં જણાવી દઉં. ૦૯૯૯૩૫૩૦૨૨૯. ‘પેડમેન’ નામની એક ફિલ્મ બની છે, એમાં એ થોડી વાર દેખા દે છે, એમ એનું કહેવું છે. માંડુંમાં હજુ બીજાં ઘણાં સ્ટ્રક્ચર છે, જેવાં કે રૂઠી મહલ, રોઝાકા મકબરા, સાગર લેક, જાલી મહલ, હાથી મહલ વગેરે.

બીજે દિવસે સવારે અમે માંડુંથી નીકળ્યા. ઉપરથી ઉતરીને નીચે સમતલ રસ્તા પર આવ્યા. આજે અમે ઓમકારેશ્વર અને માહેશ્વર જવાના હતા. માંડુંથી ધામનોદ આવ્યા. ધામનોદથી માહેશ્વર ૨૨ કી.મી. અને ત્યાંથી ઓમકારેશ્વર ૬૦ કી.મી. છે. માહેશ્વર વળતાં જોવાનું રાખી, પહેલાં અમે ઓમકારેશ્વર પહોંચ્યા.

ઓમકારેશ્વર, શિવજીનાં ૧૨ જ્યોતિર્લીંગોમાંનું એક છે. એ દ્રષ્ટિએ એનું મહત્વ ઘણું છે. અહીં નર્મદા નદી બે ફાંટામાં વહેંચાય છે, અને વચ્ચે માંધાતા નામનો ટાપુ બને છે. આ ટાપુ પર ઓમકારેશ્વર મહાદેવનું મંદિર છે. ઓમકારેશ્વર ગામમાંથી, બોટમાં બેસીને કે પૂલ પર ચાલીને મંદિર પહોંચાય છે.

અમે ગામમાં ગાડી પાર્ક કરી. પાર્કીંગની વ્યવસ્થા બહુ જ ખરાબ છે. આશરે ૧૧૫ પગથિયાં ઉતરી, અમે બોટ આગળ પહોંચ્યા. પગથિયાં પણ બહુ સારાં નથી. નર્મદાનું પાણી ઓઈલ કે બીજા કોઈ કારણસર કાળું પડી ગયેલું છે. બોટવાળા પોતાની મનમાની કરે છે. છેવટે અમે બોટમાં સામે કિનારે પહોંચ્યા. અહીં આશરે ૧૫૦ પગથિયાં ચડીને મંદિરે પહોંચ્યા. પગથિયાં પર લોકો પૂજાપો અને બીજી જાતજાતની વસ્તુઓ વેચવા બેઠેલા હોય છે. ઉપર પહોચીને અમે લાઈનમાં ઉભા રહી, જ્યોતિર્લીંગનાં દર્શન કર્યા. આટલું પ્રખ્યાત જ્યોતિર્લીંગ, પણ બે મિનીટ શાંતિથી દર્શન કરી શકાતાં નથી. બે મિનીટ બેસવા માટે પણ જગા નથી. શિવજી પરની અપાર શ્રદ્ધાને લીધે, દર્શન કર્યાનો બહુ જ આનંદ થયો. ગરમી પુષ્કળ હતી. અમે બધા પરસેવે રેબઝેબ હતા. પછી, અમે એ જ બોટમાં પાછા આવ્યા. બોટવાળાએ નદીમાં થોડું આજુબાજુ ફેરવ્યા, અને દૂરથી કિનારા પરનાં બીજાં મંદિરો બતાવ્યાં. નદીના ઉપરવાસ તરફ, નદીમાં બંધ બાંધેલો દેખાય છે. ઓમકારેશ્વર ગામમાં રહેવા માટે ઘણી હોટેલો છે.

અમે પાછા માહેશ્વર તરફ ચાલ્યા. આ જ નર્મદા નદી માહેશ્વર આગળ થઈને વહે છે. અહીં નદી કિનારે રાણી અહલ્યાબાઈ હોળકરના વખતનો કિલ્લો અને મહેલ છે. કિલ્લાને અડીને નદી કિનારે વિશાળ પ્લેટફોર્મ બનાવ્યું છે. એ રીવરફ્રન્ટ જેવું લાગે. પહેલાં તો અમે અહલ્યાબાઈના રહેઠાણની જગા જોઈ. અહીં તેમનું એક સરસ સ્ટેચ્યુ બનાવેલું છે. તેમની દેવપૂજાનો ખંડ, સભામંડપ વગેરે જોયું. થોડાં પગથિયાં ઉતર્યા પછી, બે શિવમંદિરો છે. મંદિરની આજુબાજુની લોબીઓમાં સુંદર શિલ્પકામ કરેલું છે. થોડાં વધુ પગથિયાં ઉતરી, નદી કિનારે પ્લેટફોર્મની ખુલ્લી જગામાં ગયા. અહીં કિલ્લાની બહારની દિવાલ અને ઝરૂખા નજરે પડે છે. નર્મદામાં પુષ્કળ પાણી વહેતું હોય, ત્યારે રાણીને ઝરૂખામાં બેસીને નર્મદા જોવાની કેટલી મજા આવતી હશે ! ઘણા લોકો અહીં પ્લેટફોર્મ પર લટાર મારે છે.

આ બધા વિસ્તારોમાં ફિલ્મ ‘અશોકા’, બાજીરાવ મસ્તાની’ તથા અન્ય ફિલ્મોનાં શુટીંગ થયેલાં છે. અહીં બધે ફરી, ઉપર ચડી અમારી ગાડી સુધી પહોંચ્યા. ખૂબ થાક લાગ્યો હતો. છેવટે, શિવજીને મનોમન યાદ કરી, આ શિવમય ભૂમિ છોડીને અમે પાછા આવવા નીકળ્યા, અને એ જ રૂટ પર થઈને રાતે દસેક વાગે ભરૂચ પહોંચ્યા. બોલો, હરિ ઓમ, હર હર મહાદેવ, ઓમ નમઃ શિવાય I

9_DSC_0146.JPG

4_IMG_9143.JPG

7_IMG_9186.JPG

2_IMG_9145.JPG

8_DSC_0215.JPG

8d_IMG_20170826_161555.jpg

17c_DSC_0235.JPG

7_DSC_0431.JPG

17_IMG_9204

7_DSC_0579.JPG

 

 

15_Ahalyadevi temple, Maheshvar

 

 

 

Advertisements

મધુર ગીતોના ગાયક શ્રી નીતિન મૂકેશ સાથે મુલાકાત

મધુર ગીતોના ગાયક શ્રી નીતિન મૂકેશ સાથે મુલાકાત

સુરીલા સ્વરના માલિક શ્રી નીતિન મૂકેશને કોણ નહિ જાણતું હોય? એમણે ગાયેલાં ગીતો એક વાર સાંભળો, તો તમે એમના આશિક બની જાવ, એવો એમના કંઠમાં જાદુ છે. તેમનું નામ લેતાં જ, અનેક ગીતો યાદ આવી જાય છે. ‘આ જા રે, આ જા રે ઓ મેરે…….’(ફિલ્મ નૂરી), ‘જીન્દગીકી ના તૂટે લડી…..’(ક્રાંતિ), ‘તેરી ઝીલ સી ગહરી આંખોમેં…….’(ધુએ કી લકીર) જેવાં અમર ગીતો કાનોમાં ગુંજ્યા કરે છે. મને તો એમના સ્વરમાં ગવાયેલાં ગીતો ખૂબ જ ગમે છે. આમે ય મને ગાયકો માટે બહુ જ આદર છે. આવી વ્યક્તિ અચાનક જ અણધારી ક્યાંક મળી જાય તો કેટલો બધો આનંદ થાય !

અને એક વખત અચાનક જ નીતિન મૂકેશને મળવાનું થઇ ગયું. કઈ રીતે મળવાનું થયું, એની અહીં વિગતે વાત કરું.

હું અને મારી પત્ની મીના એક વાર નાથદ્વારા, શ્રીનાથજીનાં દર્શને ગયેલા. બપોરે અગિયાર વાગે રાજભોગનાં દર્શન કરી, અમે મંદિરના ચોકમાં ઉભા હતા. મીના કહે, ‘મને ધજાજીનાં દર્શન કરવાની ઈચ્છા છે, તો હું ઉપર જઇ ધજાજીનાં દર્શન કરી આવું.’

મેં કહ્યું, ‘ભલે, તું જઇ આવ. મારે ઉપર નથી આવવું. હું અહીં જ ઉભો છું.’

મીના સીડી ચડીને ઉપર ધજાજીનાં દર્શન કરવા ગઈ. દર્શન કરીને ઝડપથી પાછી આવી અને મને કહે, ‘ઉપર ધજાજી પાસે નીતિન મૂકેશ ઉભા છે. તમારે તેમને જોવા હોય અને મળવું હોય તો જલ્દી ઉપર જાવ.’ અમે નીતિન મૂકેશનો ફોટો તો અવારનવાર જોયેલો હતો. એટલે મીના તેમને તરત ઓળખી ગઈ હતી. આમે ય મીના એક વાર કોઈનો ચહેરો જુએ કે ફોટો જુએ, પછી તે ચહેરો તેને કાયમ યાદ રહી જાય. મારું આ બાબતમાં બહુ કાચું.

જેવું મીનાએ મને કહ્યું કે તરત જ હું ઉપર દોડ્યો. ધજાજી આગળ દસેકથી વધુ માણસો ન હતા, એટલે એમાંથી મને નીતિનજીને ઓળખવામાં બહુ વાર ના લાગી. હું તેમની બાજુમાં જઈને ઉભો રહ્યો. બે પળ તો હું તેમને જોઈ જ રહ્યો, અને ખુશ થતો રહ્યો કે એક મહાન ગાયકની બાજુમાં ઉભા રહેવાની મને તક મળી છે. પણ મારે તો તેમની સાથે વાત પણ કરવી હતી. એટલે મેં શરૂઆત કરી, ‘સર, આપ નીતિન મૂકેશ જ છો ને?’

તેઓએ સસ્મિત જવાબ આપ્યો, ‘હા’

મેં કહ્યું, ‘આપને જોઇને મને બહુ જ આનંદ થયો. આપ અહીં છો, એવી ખબર પડતાં જ હું આપને જોવા અહીં દોડી આવ્યો. આપનાં ગીતો મને બહુ જ ગમે છે.’ તેઓ હસતા, મલકાતા રહ્યા. ચહેરા પર ખૂબ જ નમ્રતા, ગાયકના ઉંચા હોદ્દાનું કોઈ જ ગુમાન નહિ, મારા જેવા નાના માણસ સાથે વાત કરવામાં પણ હળીમળી જવાની ભાવના.

તેઓ અહીં ધજાજીની પૂજા કરવા આવ્યા હશે, એટલે એમના હાથમાં ધજાજીની પૂજા માટેની પોથી હતી. તેઓ મને કહે, ‘લો, ધજાજીની પૂજા માટેની આ પોથી, તમે પણ થોડી વાર તમારા હાથમાં રાખો અને પૂજાનું પુણ્ય કમાઓ.’ એમ કહી તેમણે પોથી મારા હાથમાં મૂકી. હું તો ખુશીના ઉન્માદમાં હતો. થોડી વાર હું, આંખો બંધ કરી, પ્રભુસ્મરણ કરતો રહ્યો, પછી નીતિનજીને પોથી પાછી આપી, તેમનો આભાર માન્યો. તેમનો ચહેરો તો સતત સ્મિતસભર જ હતો. તેઓ બોલ્યા, ‘ચાલો, જઈએ, પૂજા પૂરી થઇ.’ અમે બંને તથા બીજા લોકો પણ ધજાજી આગળથી પાછા વળ્યા. ફરીથી તેમને મળ્યાની ખુશી વ્યક્ત કરી અમે છૂટા પડ્યા. મંદિરમાં મોબાઈલ લઇ જવાની છૂટ નથી, એટલે હું ફોટા ના પાડી શક્યો. ગુગલ પરથી નીતિનજીના ફોટા લઈને અહીં મૂક્યા છે.

તેમની આ અનાયાસે થયેલી મુલાકાત એક અદભૂત ક્ષણ હતી. એ ઘટના મને હજુ એવી ને એવી તાજી છે. આવી મહાન વ્યક્તિની નમ્રતા અને ઉદારતા મને ખૂબ સ્પર્શી ગઈ. એમનાં ગીતો સાંભળુ ત્યારે નાથદ્વારાની આ મુલાકાત મનમાં યાદ આવી જાય છે.

Nitin

nitin mukesh

બાકોર ધોધ અને ચાંદણગઢની મુલાકાતે

બાકોર ધોધ અને ચાંદણગઢની મુલાકાતે

આજે હું તમને બે સરસ જગાઓની મુલાકાત કરાવું. એમાંની એક છે લુણાવાડાની નજીક બાકોર પાસે ભાદર નદી પર આવેલો ધોધ અને બીજી જગા છે શહેરા પાસે ચાંદણગઢમાં ડુંગરની ગુફામાં આવેલું ખોડિયાર માતાનું મંદિર. ગોધરાથી આ બંને જગાઓ એક જ રૂટ પર આવેલી છે. સવારે નીકળી બંને સ્થળ જોઇને સાંજે ગોધરા પાછા આવી જવાય. અમે ગોધરા ગયા ત્યારે એક દિવસ આ જગાઓએ જવાનો કાર્યક્રમ ઘડી કાઢ્યો.

અમે પાંચ જણ ગોધરાથી સવારે ગાડી લઈને નીકળ્યા. ભાદરવા મહિનાનો સખત તાપ હતો. ગોધરાથી મોડાસાના રસ્તે ૨૨ કી.મી. પછી શહેરા, ત્યાંથી ૨૦ કી.મી. પછી લુણાવાડા અને ત્યાંથી ૨૪ કી.મી. પછી બાબલીયા આવ્યું. અહીંથી જમણી બાજુના ફાંટામાં ૫ કી.મી. પછી બાકોર ગામ આવ્યું. દોઢેક કી.મી. પછી, જમણી બાજુ ખાનપુર જવાના રસ્તે વળ્યા. આ રસ્તે બેએક કી.મી. પછી, અમેઠી ગામનું બોર્ડ આવતા પહેલાં, ડાબી બાજુ વળ્યા. હવે રસ્તો સાંકડો હતો. આ રસ્તે પાંચેક કી.મી. પછી વાવકૂવા પહોંચ્યા. રસ્તામાં વચ્ચે જેઠોલા ગામમાંથી અહીંની એક જાણકાર વ્યક્તિ નામે રણછોડને અમારી જોડે લઇ લીધો. વાવકૂવા આગળ ચોક જેવી જગા છે. અહીં પાકો રસ્તો પૂરો થઇ જાય છે. અહીંથી જંગલમાં સાંકડો, ઉંચોનીચો કપચીવાળો કાચો રસ્તો બનાવ્યો છે. એ રસ્તે માંડ ગાડી લીધી. દોઢેક કી.મી. પછી તો એ રસ્તો પણ પૂરો. અહીં ગાડી મૂકી દીધી. પછી અડધો કી.મી. ચાલ્યા. નદી આવી. આડાઅવળા ખડકો પર પગ ગોઠવતા સોએક મીટર જેટલું ગયા પછી ધોધ દેખાયો ! ખડકોના ખાંચામાંથી નદી આશરે પાંચેક મીટર ઉંચેથી ધોધરૂપે પડતી હતી. ધોધની પહોળાઈ પણ પાંચેક મીટર જેટલી જ હતી. આમાં જરાય ઉતરાય એવું ન હતું. એટલે ખડકો પર ઉભા રહીને જ ધોધનાં દર્શન કર્યા. સખત મહેનતે અહીં સુધી આવ્યા હતા. ધોધ એવો ભવ્ય નથી. પાણી આગળ વહીને ફરીથી ધોધરૂપે પડતું હોય એવું દેખાય છે, ત્યાં નાહી શકાય એવું છે. જો કે અમે એ બાજુ ગયા નહિ.

અમે ફોટા પાડ્યા, અને ખડકો પર થોડું બેસીને પાછા વળ્યા. ચહેરા અને શરીર પરથી પરસેવો નીતરતો હતો. છેવટે એ જ રસ્તે પેલા જેઠોલા ગામ સુધી પાછા આવ્યા. રણછોડનું ઘર રોડની બાજુમાં જ હતું. એટલે ત્યાં સહેજ આરામ કરવાનો વિચાર કર્યો. તેના ઘરે ગયા. તેના પિતા, કાકા વગેરે લોકો ત્યાં હતા. તેઓએ અમને મહેમાનની જેમ પ્રેમથી આવકાર્યા. આંગણામાં ખાટલા ઢાળ્યા, ગોદડીઓ પાથરી, પાણી પીવડાવ્યું, આજુબાજુ તેમનાં ખેતરો હતાં તેમાંથી તાજી મકાઈ તોડી લાવી, ચૂલા પર શેકીને અમને ખવડાવી. અમે તેમનું ઘર, ખેતર, ઢોર, દૂધી-સીતાફળના છોડ – એ બધું જોયું. તેઓ ખીચડી-રોટલા બનાવવાનું કહેતા હતા, પણ અમે ના પાડી. તેમની ભરપૂર આગતાસ્વાગતા માણી, તેમને બક્ષિસ આપીને અમે પાછા વળ્યા. આપણાં ગામડાંના લોકોમાં હજુ જે આત્મીયતા જળવાઈ રહી છે, એનો સરસ અનુભવ કર્યો.

પાછા વળી અમે લુણાવાડા સુધી આવ્યા. અહીં એક હોટેલમાં જમ્યા. પછી શહેરા આવ્યા. હવે અમારે ચાંદણગઢ જવું હતું. શહેરામાં અણીયાદ ચોકડીથી જમણી બાજુ વળવાનું. આ રસ્તે ૧૨ કી.મી. પછી ચાંદણગઢ આવે છે. રસ્તો ખૂબ જ સરસ છે. અણીયાદ ચોકડીથી ૧૦ કી.મી. પછી ચાંદણગઢનું બોર્ડ છે, અહીંથી ડાબે ૨ કી.મી. જવાનું છે.

અમે જતા હતા, અને વાતાવરણમાં એકાએક પલટો આવ્યો. આકાશમાં વાદળાં ચડી આવ્યાં, પવન ફૂંકાવા લાગ્યો, અને વરસાદ પણ વરસી પડ્યો. થોડી ઠંડક થઇ ગઈ. આવો તોફાની વરસાદ સવારે વાવકૂવા બાજુ પડ્યો હોત તો ત્યાં ગાડી ચલાવવાનું મુશ્કેલ બની જાત.

ચાંદણગઢમાં વિશાળ ખુલ્લા મેદાનમાં ગાડી મૂકી દીધી. અહીં મોટા મોટા પત્થરો એકબીજા પર ગોઠવાઈને નાનો ડુંગર બન્યો છે. પત્થરોની ગોઠવણી વચ્ચેની જગામાં કુદરતી ગુફા બની છે. આ ગુફામાં પગથિયાં બનાવ્યાં છે. ગુફાના પ્રવેશદ્વાર આગળ ખુલ્લો ચોક છે. અહીં ‘આઈ શ્રી ખોડિયાર માતાજીનું મંદિર’ નું બોર્ડ છે. ગુફા સાંકડી છે. માથું નમાવી, વાંકા વળીને, પગથિયાં ચડી માતાજીના મંદિર સુધી પહોંચાય છે. માતાજીનાં દર્શન કરી મન આનંદ અનુભવે છે. ડુંગરના પત્થરો પર બહારથી પણ ચડી શકાય છે. આ પત્થરો પરથી દૂર દૂર સુધીનો નજારો નજરે પડે છે.

ગુફાના પ્રવેશદ્વારની નજીક રસોડું અને હોલ છે. અહીં દર રવિવારે ભક્તોને જમવાની વ્યવસ્થા છે. મંદિરનું આંગણ ખૂબ વિશાળ છે. બેસવા માટે બાંકડા છે. બાજુમાં બગીચો છે. એમાં બાળકોને રમવાની સરસ સુવિધા છે.

એકંદરે જગા સારી છે. ઘણા ભક્તો અહીં દર્શને આવે છે. પીકનીક મનાવવા માટે આ સારું સ્થળ છે. અમે આ બધું ફરીને સાંજે ગોધરા આવી ગયા. મજા આવી ગઈ.

1

4

9

12

13

1

2

3

4

10

IMG_9758

કામરેજના ગળતેશ્વર મહાદેવ

કામરેજના ગળતેશ્વર મહાદેવ

ગુજરાતમાં બે ગળતેશ્વર મહાદેવ બહુ જાણીતાં છે, એક પ્રાંતિજની નજીક અને બીજું ઠાસરા પાસે. આ ઉપરાંત, ઓછું જાણીતું એવું એક ત્રીજું ગળતેશ્વર મહાદેવ સૂરત જીલ્લાના કામરેજ તાલુકામાં ટીંબા ગામમાં તાપી નદીના કિનારે આવેલું છે. સૂરતથી તે ૩૯ કી.મી. અને ભરૂચથી ૭૬ કી.મી. દૂર છે. આ મહાદેવ બોધાન ગામની નજીક છે. આવો, આજે આપણે આજે આ મહાદેવની મુલાકાત લઈએ.

અમે આ સ્થળે જવા માટે ભરૂચથી નીકળ્યા. ભરૂચથી સૂરતના હાઈવે પર આશરે ૬૦ કી.મી. જેટલું ગયા પછી, ડાબા હાથે નાનો રસ્તો પડે છે. ત્યાં, ‘ગૌતમેશ્વર મહાદેવ, બોધાન’ એવું બોર્ડ છે. આ રસ્તે ૧૫ કી.મી. જેટલું ગયા પછી તાપી નદીના કિનારે બોધાન ગામ આવે છે. અહીંથી તાપી નદી પરનો પૂલ ઓળંગી સામે કિનારે જઈએ કે તરત જ જમણી બાજુ ગળતેશ્વર મહાદેવ છે. ગળતેશ્વર મહાદેવમાં શિવજીની ૬૨ ફૂટ ઉંચી મૂર્તિ છે, તે મૂર્તિ રોડ પરથી જ દેખાય છે. અમે ગાડી એ બાજુ લઈને મંદિરના પાર્કીંગમાં મૂકી દીધી. ટીંબા ગામ અહીંથી નજીક જ છે.

મંદિરના પ્રવેશદ્વારની કમાન ભવ્ય છે. તેના પર મોટા અક્ષરે ‘ઓમ નમઃ શિવાય’ લખેલુ છે. પ્રવેશ લીધા પછીના વિશાળ પ્રાંગણમાં ડાબી બાજુ ભોજનાલય છે, એના પર ‘માતાપિતા સ્મૃતિભવન ભોજનાલય’ એવું લખેલું છે. જમણી બાજુ વિશ્રામ કરવા માટે, લાઈનબંધ મંડપો બાંધેલા છે, જે ગજીબો કહેવાય છે. એમાં બેસવા માટે બાંકડા અને હીંચકા છે. આગળ જતાં, સામે જ શિવજીની ૬૨ ફૂટ ઉંચી મૂર્તિ છે. આટલી ભવ્ય મૂર્તિ જોઇને મન આનંદવિભોર બની જાય છે. એમ થાય કે મૂર્તિને જોયા જ કરીએ. મૂર્તિની સામે મોટો નંદી છે. મૂર્તિની નીચેના વિશાળ ખંડમાં બાર જ્યોતિર્લીંગનાં દર્શન થાય છે. વધુમાં, એક સ્ફટિકનું લીંગ પણ છે. શિવજીની આ મૂર્તિની સામે મેદાનમાં ઉભા રહેવાનું ગમે એવું છે.

મૂર્તિની સામે જમણી બાજુ ગળતેશ્વર મહાદેવનું મંદિર છે. એમાં પંદરેક પગથિયાં ચડીએ એટલે શિવજીનાં દર્શન થાય છે. ડાબી બાજુ રામ, સીતા અને લક્ષમણનું મંદિર છે.

શિવજીની મૂર્તિની જમણી બાજુ તાપી નદી વહે છે. મંદિર આગળથી તે દેખાય છે. આટલે ઉંચેથી દૂર દૂર સુધી દેખાતી નદીનું દ્રશ્ય જોવાની મજા આવે છે.

બીજી એક ખાસ બાબત એ છે કે મંદિરની પાછળ નારદીગંગા નદી વહે છે અને તે તાપીને મળે છે. ત્રીજી એક ગુપ્તગંગા નદી પણ અહીં તાપીને મળે છે. આમ, મંદિરની પાછળ ત્રિવેણી સંગમ થાય છે. આ સંગમમાં નહાવાનું પવિત્ર ગણાય છે તથા તેમાં નહાવાની ખૂબ મજા આવે એવું છે.

શિવજીની મૂર્તિની બાજુમાં ‘ગંગોત્રી ત્રિવેણી સંગમ સ્નાનાગાર’ નું બોર્ડ છે, અહીંથી ટીકીટ લઈને, ૧૧૧ પગથિયાં ઉતરીને નીચે સંગમ આગળ પહોંચાય છે. નારદીગંગા તાપીને મળે એ પહેલાં તેમાં ચેકડેમ જેવું બનાવી એક પછી એક એમ બે મોટા હોજ બનાવ્યા છે. નદીનું પાણી પહેલાં એક હોજમાં અને પછી બીજામાં પડે છે. આ પાણી ધોધરૂપે, કાણાંમાં થઈને કે પગથિયાં પર વહીને એમ વિવિધ રીતે પડે છે. એમાં ઉભા રહીને નહાવાની બહુ મજા આવે છે. હોજ, ધોધ તેમ જ વહેતા પાણીનો દેખાવ બહુ જ સરસ છે.

લોકો અહીં નહાવાનો આણંદ માણે છે, અને આનંદની ચિચિયારીઓ પાડે છે. હોજ વિસ્તારમાં ચોખ્ખાઈ સારી છે, ડૂબી જવાનો કે તાપીમાં તણાઈ જવાનો ભય નથી. અમે પણ અહીં બે કલાક જેટલું નાહ્યા, પછી પગથિયાં ચડીને ઉપર આવ્યા. સ્ત્રીઓ માટે કપડાં બદલવા રૂમની સગવડ છે.

ઉપર આવી ગજીબોમાં બેસી થોડો આરામ કર્યો. અહીં રાત રોકાવુ હોય તો રહેવાની સગવડ છે. પ્રવેશદ્વાર સામે ચાનાસ્તાની દુકાનો પણ છે. અમે એનો લાભ લીધો, અને શિવજીને મનોમન પ્રણામ કરી પાછા ભરૂચ જવા નીકળ્યા. અડધા દિવસની આ ટ્રીપ બહુ જ આનંદદાયક રહી.

બોધાનનું ગૌતમેશ્વર મહાદેવ પણ જાણીતું સ્થળ છે. દર બાર વર્ષે આવતા કુંભમેળા વખતે અહીં મહાદેવને ધજા ચડાવવામાં આવે છે.

1_IMG_9097

2_IMG_9098

7_IMG_9101

10_IMG_9103

14_IMG_9115.JPG

 

19_IMG_9318

1_IMG_20170825_161945.jpg

3_IMG_20170825_155102.jpg

23_IMG_9126.JPG

24_IMG_9127.JPG

 

 

 

 

 

આણંદથી મંદિરોનાં દર્શને

                                        આણંદથી મંદિરોનાં દર્શને

આપણા ગુજરાતમાં મંદિરો કેટલાં? એનો જવાબ છે ગણ્યાં ગણાય નહિ એટલાં. દરેક ગામમાં અને શહેરમાં મંદિરો હોય જ. અમે એક વાર આણંદની આજુબાજુ આવેલાં પાંચેક જાણીતાં મંદિરોએ જવાનો પ્લાન બનાવ્યો અને સવારમાં આઠ વાગે આણંદથી ગાડી લઈને નીકળી પડ્યા.

સૌથી પહેલાં અમે કરમસદ અને સંદેસર થઈને અગાસ પહોંચ્યા. અગાસ આણંદથી પંદરેક કી.મી. દૂર છે. અહીં જૈન મુનિ શ્રીમદ રાજચંદ્રનો આશ્રમ આવેલો છે. જૈનોનું આ પ્રખ્યાત તીર્થ છે. આશ્રમમાં રોજ સવારે તથા સાંજે જૈન ધર્મના ઉપદેશનું પઠન થાય છે. ઘણા લોકો તેનું શ્રવણ કરે છે. આશ્રમમાં રહેવાની તથા ચાનાસ્તા અને જમવાની સરસ સુવિધા છે. બગીચા અને ઝાડપાન પુષ્કળ છે. આવા વાતાવરણમાં બેચાર દિવસ રહી પડવાનું મન થઇ જાય એવું છે.

અમે લોકોની ભક્તિભાવના જોઇને ખુશ થઇ ગયા અને આશ્રમના હોલમાં પ્રભુસ્મરણમાં જોડાઈ ગયા. અડધા કલાકમાં અહીંથી નીકળી અમે ખંભાત તરફ ચાલ્યા. સિહોલ, ભટીયોલ, ફાગણી, દંતાલી, પેટલાદ અને ધર્મજ ચોકડી થઇ ખંભાત પહોંચ્યા. દંતાલીમાં સ્વામી સચ્ચિદાનંદનો આશ્રમ છે. અગાસથી ખંભાત ૪૦ કી.મી. દૂર છે. ખંભાતમાં તળાવને કિનારે શ્રીગુસાંઈજી પ્રભુની બેઠક છે. આશરે પાંચસો વર્ષ પહેલાં શ્રીગુસાંઈજી અહીં બિરાજેલા અને લોકોને ઉપદેશ આપેલો. બેઠક મંદિર ઘણું જ સરસ છે. પાછળ ગિરિરાજજી છે. રહેવાની અને પ્રસાદ લેવાની સગવડ છે. શાંત અને પ્રભુમય વાતાવરણમાં અહીં બેસવાનું ગમે એવું છે.

અમે જમવાનું તો સાથે લઈને જ આવેલા. એ અહીં બેઠકજીના ઓટલે બેસી જમી લીધું. અમારા એક સંબંધી ખંભાતમાં રહે છે, તેમને ત્યાં જઇ થોડો આરામ કર્યો. ભૂખ ન હતી છતાં ય તેમણે આગ્રહ કરીને અમને સમોસા અને ભજીયાં ખવડાવ્યાં.

બપોર પછી અમે ચાલ્યા રાલેજ. ખંભાતથી રાલેજ ૭ કી.મી. દૂર છે. રાલેજમાં દરિયાની નજીક શિકોતર માતાનું પ્રખ્યાત મંદિર છે. તે વહાણવટી માતા તરીકે પણ જાણીતાં છે. મંદિરનું આંગણ વિશાળ છે, ચોખ્ખાઈ પણ ઉડીને આંખે વળગે એવી છે. કહે છે કે દરિયામાં કોઈ વહાણ માર્ગ ભૂલી ગયું હોય તો તેનો ખલાસી વહાણવટી માતાને શ્રદ્ધાપૂર્વક યાદ કરે છે, અને તેને સાચો રસ્તો જડી જાય છે.

શિકોતર માતાના મંદિરની સામે ઘુશ્મેશ્વર મહાદેવનું મંદિર છે. માતાજીના મંદિર પરથી પગથિયાં ઉતરીને આ શિવમંદિરમાં જવાય છે. આ મંદિરનો બહારનો દેખાવ દિલ્હીના પાર્લામેન્ટના મકાન જેવો નળાકાર છે. એની ઉપર ખૂબ જ મોટું શિવલીંગ બનાવ્યું છે. આખો દેખાવ બહુ જ સરસ લાગે છે. મંદિરની અંદર વચ્ચેના ભાગમાં શિવજીનાં બાર જ્યોતિર્લીંગ સ્થાપિત કરેલાં છે, તથા વર્તુળાકાર દિવાલ પર બધા જ દેવીદેવતાનાં નાનાંનાનાં મંદિર બનાવ્યાં છે. મંદિરનું વાતાવરણ બહુ જ શાંત અને ભક્તિમય છે. બેઘડી બેસીને શિવજીનું સ્મરણ કરવાનું ગમે એવું છે. બહાર વિશાળ નંદી છે. અહીં બગીચો બની રહ્યો છે. દૂર અરબી સમુદ્ર નજરે પડે છે.

આ બધું જોઈ અમે રાલેજથી પાછા વળ્યા. ગરમી પુષ્કળ હતી. રાલેજથી ઉંદેલ, જલુંધ અને કનીસા ચોકડી થઈને અમે ધર્મજ તરફ જતા મૂળ રસ્તે આવ્યા. ધર્મજ ચોકડી પહોંચી અમે ત્યાંથી તારાપુરના રસ્તે વળ્યા. આ રસ્તે ધર્મજ ચોકડીથી માત્ર ૪ કી.મી. દૂર માણેજ ગામ આગળ મણીલક્ષ્મી જૈન તીર્થ આવેલું છે. મંદિર બિલકુલ રોડ સાઈડે જ છે. આ તીર્થ હમણાં જ બનીને તૈયાર થયું છે. અંદર દાખલ થતામાં સામે ઉંચા શિખરવાળું મંદિર દેખાય છે. એની પહેલાં બગીચા વચ્ચે, હાથથી ઉંચકાયેલા એક ગોળા પર ‘મણીલક્ષ્મી તીર્થ’ લખેલું નજરે પડે છે. આ ગોળો તરત જ આપણું ધ્યાન ખેંચે છે. એની એક બાજુ ભોજનગૃહ છે. ભોજનગૃહનું મકાન ખૂબ જ ભવ્ય અને કલાત્મક છે.

ગોળાથી સીધા આગળ જતાં, મણીલક્ષ્મી તીર્થનું સફેદ આરસમાં કંડારેલું મંદિર આવે છે. વિશાળ મંદિરનાં બહારથી જ દર્શન કરીને એમ લાગે છે કે આટલું મોટું જૈન તીર્થ કદાચ બીજે ક્યાંય નથી જોયું. મંદિરમાં દાખલ થયા પછી, મન આરસના થાંભલાઓ અને છત પરની અદભૂત કોતરણી જોવામાં પરોવાઈ જાય છે. એમાં કલાકારોએ દેવીદેવતાઓની વિવિધ મુદ્રાઓને આબાદ રીતે પ્રગટ કરી છે. ધારીને જોઈશું તો લાગશે કે કોઈ એક મુદ્રા બીજે ક્યાંય રીપીટ નથી થતી. આટલું સુંદર ઝીણવટભર્યું કામ કરીને કારીગરોએ પ્રભુભક્તિ માટે પ્રાણ રેડી દીધા છે. મંદિરના સભામંડપને પણ એટલો જ સુંદર રીતે સજાવ્યો છે. ગર્ભગૃહમાં તીર્થંકરની મૂર્તિ તો અતિ સુંદર છે. એમનાં દર્શન કરીને મનમાં ખૂબ જ આનંદ થાય છે.

મંદિરની બધી બાજુ સરસ બગીચા બનાવ્યા છે. ફુવારા પણ છે. મંદિરની એક બાજુ ઉપાશ્રય અને બીજી બાજુ ધર્મશાળા છે. રાતના સુંદર રોશની થાય છે. રાતનો નઝારો જોવા જેવો છે. અમે મંદિરના સંકુલમાં ફરીને બહાર આવ્યા, અને ધર્મજ ચોકડી, પેટલાદ, ફાગણી, ભવાનીપુર સંદેસર થઈને આણંદ પાછા આવ્યા.

આણંદથી બોરસદના રસ્તે ૪ કી.મી. દૂર જીટોડિયા ગામ છે. એવું વાંચ્યું હતું કે જીટોડિયાના વૈજનાથ મંદિરમાં શિવલીંગ પરનાં કાણાંમાંથી સતત પાણી ઝરે છે. અમને થયું કે આ શિવલીંગનાં પણ દર્શન કરી આવીએ. જીટોડિયામાં અમારા એક સંબંધી રહે છે .અમે તેમને ત્યાં પહોંચ્યા અને તેમને લઈને વૈજનાથ મહાદેવ ગયા. આવું શિવલીંગ જોવાની તેમને પણ ઈંતેજારી હતી.

મંદિરમાં સાંજની આરતી ચાલુ હતી. અમે આરતીમાં જોડાઈ ગયા. અંદર શિવલીંગ પર નજર કરી. તાંબાના શિવલીંગ પરથી પાણી ઝરતું દેખાતું ન હતું. આરતી પૂરી થયા પછી, અમે પૂજારીજીને વિનમ્રતાથી આ બાબત અંગે પૂછ્યું. તેમણે કહ્યું કે, ‘અસલી શિવલીંગ, આ તાંબાના શિવલીંગની અંદર છે, અને એમાંથી પાણી ઝરે છે. આશરે આઠસો વર્ષ પહેલાં અહીં વિધર્મી લોકોએ ચડાઈ કરી અને શિવલીંગ તોડી નાખ્યું હતું. એ શિવલીંગ વધુ ખરાબ ના થાય એટલા માટે એના પર આ તાંબાનું શિવલીંગ ઢાંકી રાખીએ છીએ. રોજ બપોરે બાર વાગે એ શિવલીંગ સાફ કરવા માટે ખોલીએ છીએ. તમારે એ અસલી શિવલીંગ જોવું હોય તો બપોરે બાર વાગે આવજો. એમાંથી પાણી ઝરતું જોવા મળશે. એ પાણી ગંગા નદીના પાણી જેવું ચોખ્ખું છે. એ ક્યારેય ખરાબ થતું નથી. નિષ્ણાતોએ અહીં આવીને એ પાણીનો લેબોરેટરી ટેસ્ટ કરીને આ વાતને અનુમોદન આપેલું છે.’

પૂજારીજીની વાત સાંભળીને અમને આનંદ થયો. અસલી શિવલીંગનો ફોટો અહીં મૂકેલો છે, તે જોઇને હાલ તો સંતોષ માન્યો. અહીં વિધર્મીઓના હુમલા દરમ્યાન, આ શિવલીંગનું રક્ષણ કરવા ૧૨૫ જવાનોએ પોતાનાં બલિદાન આપેલાં. આ ૧૨૫ વીરોની સમાધિરૂપે અહીં મંદિરની બાજુમાં ૧૨૫ નાનાંનાનાં મંદિર બનાવેલાં છે. આ હુમલા પછી સિદ્ધરાજ જયસિંહે આજથી ૮૧૪ વર્ષ પહેલાં, આ મંદિર ફરીથી બંધાવ્યું, એ જ મંદિર અત્યારે છે.

મંદિરનો ઈતિહાસ જાણવાનું ગમ્યું. વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી આ મંદિરની મુલાકાતે આવી ગયેલા છે. પૂજારીજીની દિકરી લજ્જા તિલકપુરી ગોસ્વામી, દિલ્હીમાં રાઈફલ શુટીંગ ક્લબની ચેમ્પીયન છે, એ ગૌરવની વાત છે. અસલી શિવલીંગ જોવું હોય તો, પૂજારીજીના સંપર્ક માટેનો ફોન નંબર ૯૮૨૪૪૬૭૩૦૫ છે.

જીટોડિયાના અમારા સંબંધીએ અમને પ્રેમપૂર્વક જમાડ્યા, અંતે અમે આણંદમાં અમારા મુકામે પહોંચ્યા.

તસ્વીરો (૧) રાજચંદ્ર આશ્રમ, અગાસ (૨) ખંભાતની બેઠક (૩) રાલેજમાં શિકોતર માતાનું મંદિર (૪) અને (૫) રાલેજનું ઘુશ્મેશ્વર મહાદેવ (૬) અને (૭) મણીલક્ષ્મી તીર્થ, માણેજ (૮) જીટોડિયાના વૈજનાથ મહાદેવ

1_IMG_9001

3_IMG_9015

4_IMG_9019

9_IMG_9028

15_IMG_9036

3_IMG_9055

Manilaxmi

2_IMG_9066

 

 

આપેશ્વર મહાદેવ

આપેશ્વર મહાદેવ

ગોધરાથી વેજલપુર થઈને મલાવ જવાના રસ્તે, મલાવ આવતા પહેલાં વચ્ચે આપેશ્વર મહાદેવ આવે છે. અહીં ડુંગરાઓની મધ્યમાં એક ડુંગર પર શીવજીનું આ મંદિર બનાવ્યું છે. પગથિયાં ચડીને ઉપર જવાય છે. ચારે બાજુ વિશાળ પથ્થરો અને જંગલ છે. નીચે બેસવા માટે બાંકડા વિગેરે છે. અહીંના શાંત વાતાવરણમાં રખડવાની અને ટ્રેકીંગની મજા આવે એવું છે. શીવરાત્રિએ અહીં મેળો ભરાય છે, ત્યારે અહીં ઘણા લોકો આવે છે. આજુબાજુના વિસ્તારમાં અવારનવાર ગુજરાતી ફિલ્મોનું શુટીંગ થાય છે. થોડે દૂર ચાબીડીવાળાની એક નાનીસરખી દુકાન છે.

IMG_9900

IMG_9897

IMG_9884

IMG_9883.JPG

IMG_9898

IMG_9892

IMG_9889

IMG_9882

 

 આપણી વાત – દિવાળી, ત્યારે અને આજે

                                           દિવાળી, ત્યારે અને આજે

કહે છે કે પરિવર્તન એ સંસારનો નિયમ છે. આપણી રોજબરોજની જિંદગી જીવવાની પદ્ધતિમાં પણ ફેરફારો થયા જ કરે છે. દિવાળીના તહેવારનું પણ એમ જ છે. પહેલાં દિવાળી કેવી રીતે ઉજવતા હતા, અને આજે દિવાળીના દિવસોમાં શું કરીએ છીએ, એ તમે સહેજ વિચારશો તો ખ્યાલ આવી જશે.

હું અમારી જ વાત કરું. ઈ.સ. ૧૯૫૦થી ૧૯૬૦ના અરસામાં અમે જયારે ગામડામાં સ્કુલમાં ભણતા હતા, એ દિવસો અમને બરાબર યાદ છે. ત્યારે, દિવાળી આવવાના થોડા દિવસો બાકી હોય ત્યારથી જ મનમાં દિવાળીનો ઉમંગ છવાઈ જતો. દિવાળીના ચાર દિવસો ધનતેરસ, કાળીચૌદસ, દિવાળી અને બેસતું વર્ષ – દરમ્યાન કયાં નવાં કપડાં પહેરીશું, તે અગાઉથી નક્કી કરી નાખતા. દિવાળીના અઠવાડિયા અગાઉથી ઘરમાં દિવાળીના નાસ્તા બનવાનું શરુ થઇ જતું. એમાં મોહનથાળ, મેસુર, ઘુઘરા, સુંવાળી, સક્કરપારા, મઠિયાં, સેવ, ચેવડો, ચણાની તળેલી દાળ, પાપડી વગેરે નાસ્તા બનતા હતા. પિતાજી જરૂર પૂરતું દારૂખાનું ખરીદી લાવતા. દિવાળી પહેલાં ઘર એકદમ સાફસુથરું કરી નાખતા.

……અને પછી દિવાળીના દિવસો શરુ થતા. અમને નવાં કપડાં, નાસ્તા ખાવાનું અને દારૂખાનું ફોડવાનું ખૂબ જ ગમતું. દારૂખાનાની વાત કરું તો, – પીળા કલરનો પાવડર જેને અમે ‘પોટાશ’ કહેતા, તેની નાની નાની ગોળીઓ બનાવી, ‘U’ આકારના ચીપિયાની ખાંડણીમાં ગોઠવી, પત્થર પર ચીપીયો જોરથી અફાળતાં, મોટો અવાજ થતો. સ્ત્રીઓના કપાળમાં લગાડવાના લાલ ચાંલ્લા જેવા આકારની ટીકડીઓ ચીપિયા કે પત્થરથી ફોડતા. સાંજે કોડિયા કે મીણબત્તીથી નાનામોટા ટેટા, તારામંડળ, ભોંયચકરી, બલુન અને હવાઈનો આનંદ માણતા.

બહેન, ઘરના આંગણામાં રોજ રંગોળી પૂરતી. સાથીયો બનાવી તેમાં જાતજાતના રંગ પૂરતી. ઘરમાં એક ટાઈમના જમવામાં પેલો નાસ્તો જ હોય. એની ખૂબ મજા આવતી. સાંજ પડે ઘરના આંગણામાં દિવેલથી સળગતાં કોડિયાં કે મીણબત્તીઓની હારમાળા ગોઠવતા. દિવાળી દરમ્યાન રોજ મંદિરમાં દર્શન કરવા અચૂક જતા. દિવાળીના તહેવારોને અનુલક્ષીને મંદિરમાં પણ ખાસ ઉજવણી થતી.

ધનતેરસના દિવસે દરેક કુટુંબ, પોતાને ત્યાં લક્ષ્મીજીનું પૂજન કરતા, અને આજુબાજુમાં દૂધ કે અન્ય પ્રસાદ વહેંચતા. કાલીચૌદસના દિવસે ગામની બહાર આવેલા માતાજીના સ્થાનકે જવાનો રીવાજ હતો. બેસતા વર્ષને દિવસે, સરસ્વતી દેવીનું અને નવા ચોપડાનું પૂજન થતું. ગોળધાણાનો પ્રસાદ વહેંચાતો. સહુથી વધુ અગત્યની વાત તો એ હતી કે બેસતા વર્ષને દિવસે સાંજે, વડિલો ગામના દરેક જણને ત્યાં જઇ, તેમને મળતા, ભેટતા અને નવા વર્ષની શુભેચ્છા પાઠવતા. અમે છોકરાઓ પણ તેમની સાથે સાથે દરેકના ઘેર જતા. ગામમાં આ માહોલ બહુ ભવ્ય લાગતો, અને ભાઈચારાની ભાવના જોવા મળતી. ઘરમાં વડિલોને પગે લાગવાનું તો ખરું જ.

દિવાળીના દિવસોમાં બહારગામનાં સગાંવહાલાં અને મિત્રોને ‘નૂતન વર્ષાભિનંદન’નાં દિવાળી કાર્ડ ટપાલથી લખવાની પ્રથા હતી. અમે આ કાર્ડ લખવામાં ખાસ રસ લેતા. ટપાલમાં અમારાં કાર્ડ આવે એની રાહ પણ જોતા. ટપાલખાતામાં દિવાળી પછીના થોડા દિવસો સુધી ટપાલનો જથ્થો ખૂબ રહેતો. મારી ઉંમરના દરેકે આવી દિવાળીઓ માણી હશે.

……અને આજે? આજે દિવાળીના તહેવારોની શું પરિસ્થિતિ છે? કદાચ ગામડાંમાં, આમાંથી થોડીઘણી બાબતો બચી હશે. પણ અમે મોટા ભાગના લોકો તો શહેરોમાં વસી ગયા છીએ. અહીં સાદા દિવસો અને દિવાળીના દિવસો વચ્ચે કોઈ ભેદ દેખાતો નથી. દિવાળીમાં ચારેક રજાઓ મળે એટલે, ઘણા લોકો તો ઘર બંધ કરીને ક્યાંક ફરવા કે રીસોર્ટમાં રહેવા ઉપડી જાય છે. એકબીજાને ત્યાં મળવા જવાનું તો સદંતર બંધ થઇ ગયું છે. દિવાળી કાર્ડ લખવાની પ્રથા સાવ ભુલાઈ ગઈ છે. મોબાઈલથી શુભેચ્છાઓ પાઠવી દેવાય છે. અને બીજી એક બાબત એ જોવા મળે છે કે લોકો દિવાળી કરતાં નાતાલને વધુ રંગેચંગે ઉજવે છે. અમદાવાદમાં નાતાલને દિવસે બધા લોકો બહાર કોઈ મોટા રોડ પર ભેગા થઇ નાતાલ મનાવે છે. શું આપણે જ આપણી દિવાળી ભૂલી જવાની? આપણો ભાઈચારો ક્યાં ખોવાઈ ગયો?

IMG_2209

DSCF1158

DSCF1116

DSCF1161

Previous Older Entries