ગ્રાન્ડ ટ્રંક રોડ

                                ગ્રાન્ડ ટ્રંક રોડ (Grand Trunk road)

ગ્રાન્ડ ટ્રંક રોડનું નામ તો સાંભળ્યું જ હશે. એશિયાનો આ જૂનો રસ્તો છે. તે ચિત્તાગોંગ, બંગલા દેશથી શરુ થાય છે, અને  ઢાકા, પટના, વારાણસી, અલાહાબાદ, કાનપુર, અલીગઢ, આગ્રા, મથુરા, દિલ્હી, પાણીપત, કુરુક્ષેત્ર, અંબાલા, લુધિયાના, જલંધર, અમૃતસર, લાહોર, રાવલપીંડી, પેશાવર, જલાલાબાદ અને છેલ્લે કાબુલ (અફઘાનિસ્તાન)માં પૂરો થાય છે. જૂના જમાનામાં આ રસ્તે આવતા દેશો વચ્ચે વેપાર ચાલતો, અને અવરજવર માટે એનો ઉપયોગ થતો. આ રસ્તાની લંબાઈ આશરે લંબાઈ ૨૭૦૦ કી.મી. જેટલી છે.

ઈ.સ. પૂર્વે ૩૨૨ના જમાનાથી આજ સુધી આ રસ્તો ચાલુ છે. આ રસ્તે બોધ ગયાનું મહાબોધિ મંદિર, સોનેપતનો કોસ મિનાર વગેરે સ્થળો આવેલાં છે.

તસ્વીરો: (૧) ઝારખંડના બરહી આગળ GT રોડ (૨) પાકિસ્તાનમાં જેલમ નદી પર GT રોડ (૩) લાહોરમાં GT રોડ (૪) જલાલાબાદથી કાબુલ વચ્ચે GT રોડ (૫)  GT રોડ પર બોધ ગયામાં મહાબોધિ મંદિર (૬) GT રોડ પર હરિયાણાના સોનેપતમાં કોસ મિનાર (૭) GT રોડ પર જતા ઘોડેસવાર મુસાફરો, ૧૯૧૦.

1_GTR near Barhi, Jharkhand

2_GT road over Jhelum River in Pakistan

3_GT Road in Lahore

4_Jalalabad to Kabul on GT

5_Mahabodhi temple along GTR in Bodh Gaya

6_Kos minar along GTR at Sonepat, Haryana

7_Travelers on GTR on Ponies 1910

Advertisements

ચોપટા

                                                ચોપટા

ઉત્તરાખંડમાં ચોપટા એ અદ્ભુત કુદરતી સૌન્દર્ય ધરાવતું સ્થળ છે. તે પર્વતાળ વિસ્તારમાં ૨૯૨૬ મીટર ઉંચાઈએ આવેલું હોવાથી, અહીંનું વાતાવરણ અત્યંત ખુશનુમા રહે છે. ચોપટાની આજુબાજુ ગાઢ જંગલો છે. ચોપટા ભારતનું મીની સ્વીત્ઝર્લેન્ડ કહેવાય છે. પ્રકૃતિ પ્રેમીઓ અને ટ્રેકીંગના શોખીનો માટે ચોપટા ઉત્તમ જગા છે. તમારે સ્નો  અનુભવવો હોય તો અહીં શિયાળામાં પણ જઈ શકાય. અહીંથી આજુબાજુ ફરવા જવા માટે ઘણી આકર્ષક જગાઓ આવેલી છે. તમે ગુજરાતી ફિલ્મ ‘ચાલ, જીવી લઈએ’ જોયું હશે, એમાં ચોપટાનું બેજોડ સૌન્દર્ય દર્શાવ્યું છે.

અનુકૂળ સમય: એપ્રિલથી જૂન, જૂનમાં વાદળાં હોય, એટલે આજુબાજુના બરફછાયા પર્વતો સ્પષ્ટ ના દેખાય.

સ્થાન: હરિદ્વારથી છેક ચોપટા સુધી પાકો રસ્તો છે. છેક સુધી બસ, જીપ અને ટેક્સી જઈ શકે છે. હરિદ્વારથી દેવપ્રયાગ, રુદ્રપ્રયાગ, કુંડ, અને ઉખીમઠ થઈને ચોપટા જવાય છે. હરિદ્વારથી ચોપટાની સીધી બસ હોતી નથી. પણ હરિદ્વારથી બદરીનાથ અને કેદારનાથની બસો મળે છે. કેદારનાથની બસમાં બેસો તો કુંડ ઉતરી જવાનું. બદરીનાથની બસમાં બેસો તો રુદ્રપ્રયાગ ઉતરી જવાનું, અને ત્યાંથી જીપમાં કુંડ જતા રહેવાનું. કુંડથી જીપમાં ઉખીમઠ અને ત્યાંથી ચોપટા પહોંચી જવાનું. હરિદ્વારથી સામાન્ય રીતે સવારની બસમાં નીકળવાનું કે જેથી બપોર પછી ૩,૪ વાગતા સુધીમાં ચોપટા પહોંચી જવાય.

અંતરો: હરિદ્વાર – ૧૬૧ –રુદ્રપ્રયાગ -૬૪ – ચોપટા. આમ હરિદ્વારથી ચોપટા ૨૨૫ કી.મી. દૂર છે. દિલ્હીથી હરિદ્વાર ૨૨૫ કી.મી. દૂર છે.

રહેવા માટે: ચોપટામાં તથા આજુબાજુનાં ગામોમાં રહેવા માટે હોટેલો ગેસ્ટ હાઉસની સુવિધા છે.

જોવા જેવાં સ્થળો:

તુંગનાથ મહાદેવ: તુંગનાથનું મંદિર પંચકેદારમાંનું એક છે. દુનિયામાં સૌથીં વધુ ઉંચાઈએ આવેલું શિવજીનું મંદિર તુંગનાથમાં છે. તુંગનાથની ઉંચાઈ ૩૬૮૦ મીટર (૧૨૦૭૩ ફૂટ) છે. ચોપટાથી તુંગનાથ ફક્ત ૪ કી.મી. જ દૂર છે. ચોપટા, તુંગનાથ જવા માટેનો બેઝ કેમ્પ છે. ચોપટાથી તુંગનાથ  જવા માટે ટીકીટ લેવાની હોય છે (વ્યક્તિદીઠ આશરે ૧૫૦ રૂપિયા). આ રસ્તે વાહન જાય એવું નથી. એટલે ચાલીને ટ્રેકીંગ કરીને જવું પડે. જો કે ઘોડા મળે છે. ચાલીને જવા માટે પત્થરો જડીને રસ્તો બનાવેલો છે, તથા થોડા થોડા અંતરે બાંકડા મૂકેલા છે. રસ્તો ક્યારેક અડાબીડ જંગલોમાં તો ક્યારેક ખુલ્લાં મેદાનોમાં તો વળી ક્યારેક પર્વતની ધારે ધારે થઈને જાય છે. એપ્રિલ-મેમાં ફૂલોની ઋતુ બરાબર ખીલી હોય ત્યારે આ રસ્તે રોડોડેડ્રોન તથા અન્ય ફૂલોનો નજારો જોવા મળે છે. ક્યાંક હિમાલયનું મોનાલ પક્ષી જોવા મળી જાય છે. રસ્તા પરથી દૂર દૂર હિમાલયનાં બરફછાયાં શિખરો નજરે પડે છે.  તુંગનાથની ઉંચાઈ ૩૬૮૦ મીટર છે, એટલે રસ્તો ચડાણવાળો છે. ૪ કી.મી. જતાં સહેજે ૩ કલાક લાગી જાય છે. પીવાનું પાણી સાથે રાખવું. સામાન બહુ સાથે ના રાખવો. રેઇનકોટ સાથે રાખવો, વરસાદ ગમે ત્યારે પડી શકે. તુંગનાથ જવા માટે ચોપટાથી સવારે નીકળવું અને સાંજે ચોપટા પાછા  આવી જવું.

તુંગનાથ આવતા પહેલાં, રાવણશીલા નામની જગા આવે છે. રાવણે શિવજીને રીઝવવા અહીં તપ કર્યું હતું. તુંગનાથ પહોંચીને ભગવાન શિવનાં દર્શન કરી મન પ્રસન્ન થઇ જાય છે, પ્રવાસનો થાક ઉતારી જાય છે. અહીંથી દૂર દેખાતાં હિમાલયનાં બરફછાયાં શિખરો નંદાદેવી, ચૌખંબા, કેદારનાથ, નીલકંઠ, બંદરપૂછ, પંચચૂલી વગેરે જોવાની મજા આવી જાય છે. આ શિખરોને નજરે જોવાની તક બીજે ક્યાં મળવાની હતી ! તુંગનાથ મંદિરની આજુબાજુ ભૈરવનાથ અને અન્ય મંદિરો છે. તુંગનાથમાં પણ રહેવાની સગવડ છે, જો કે તે બહુ સારી નથી.

તુંગનાથથી હજુ દોઢેક કી.મી. જેટલું આગળ ચડીને ચંદ્રશીલા નામના શિખર પર પહોંચાય છે. આમ જુઓ તો તુંગનાથ, ચંદ્રશીલા શિખરની તળેટીમાં હોય એવું લાગે. ચંદ્રશીલાની ઉંચાઈ ૪૦૦૦ મીટર છે. ચંદ્રશીલા પર પહોંચો એટલે કોઈ પર્વતની ટોચે આવી ગયા હોઈએ એવું લાગે. આ શિખર પર પણ ગંગા ધામ નામનું એક નાનું મંદિર છે. ચંદ્રશીલા પરથી આજુબાજુનો નજારો કેવો ભવ્ય છે, તે તો ત્યાં જાઓ ત્યારે જ અનુભવવા મળે. અહીંથી પેલાં બધાં જ બરફછાયાં શિખરો અને તુંગનાથ તરફની ખીણો જોવા મળે છે. રામ ભગવાને રાવણને માર્યા પછી ચંદ્રશીલા પર ધ્યાન ધર્યું હતું.

અહીં શિયાળામાં બધે બરફ છવાઈ જાય છે. એટલે શિયાળામાં નવેમ્બરના મધ્યથી એપ્રિલના અંત સુધી તુંગનાથ મંદિર બંધ રહે છે. બરફનો અનુભવ કરવો  હોય તો શિયાળામાં જવું.

દેઓરીયા સરોવર: ઉખીમઠ-ચોપટા રોડ પર,મસ્તુરા અને સારી ગામોથી ૩ કી.મી. દૂર આ સરોવર છે. આ સરોવર ૨૪૩૮ મીટરની ઉંચાઈ પર છે. આજુબાજુ ગાઢ જંગલો છે. સરોવર આગળથી ચૌખંબા, બંદરપૂછ, નીલકંઠ, વગેરે શિખરો દેખાય છે. વળી આ શિખરોનું સરોવરના પાણીમાં પ્રતિબિંબ પડે છે, તે દ્રશ્ય બહુ જ સરસ દેખાય છે. કહે છે કે દેવો આ સરોવરમાં નહાવા આવતા હતા..

દેઓરીયા જવા માટે, ઉખીમઠથી સારી સુધી જીપ મળે, પછીનાં ૩ કી.મી. ચાલીને જવાનું. દેઓરીયા સરોવરથી પણ તુંગનાથ ટ્રેકીંગ કરીને જવાય છે.

કાલીમઠ: કાલીમઠ, એ એક શક્તિપીઠ છે. આ મઠ ઉખીમઠની નજીક સરસ્વતી નદીને કિનારે આવેલો છે. અહીં કાલી માતાનું મંદિર છે. અહીં મંદિરમાં મૂર્તિ નથી, પણ શ્રી યંત્ર છે. ઘણા ભક્તો અહીં દર્શને આવે છે. અહીં રહેવા માટે ધર્મશાળા છે. કહે છે કે કવિ કાલિદાસ અહીંથી નજીકના ગામે જન્મ્યા હતા.

સ્થાન: ઉખીમઠથી તે ૨૧ કી.મી. દૂર છે.

બનિયાકુંડ: આ ગામ, ઉખીમઠથી ચોપટા જતાં વચ્ચે, ચોપટાની નજીક આવે છે. અહીં રહેવા માટે સગવડ છે. જો કે ત્યાં જોવાલાયક કંઈ નથી.

તસ્વીરો: (૧) તુંગનાથ મહાદેવ (૨) ચોપટાથી તુંગનાથ જવાનો રસ્તો (૩) મીની સ્વીત્ઝર્લેન્ડ ચોપટા (૪) દેઓરીયા તળાવ આગળનું મંદિર (૫) દેઓરીયા તળાવ (૬) કાલી મઠ

1a_Tungnath temple

2a_Trek

Chopta

Deoria Taal temple

Deoria Tal Chandrashila Chaukamba reflection

કાલીમઠ

સસોઈ ડેમ

                                                      સસોઈ ડેમ

સસોઈ ડેમ, સસોઈ નદી પર બાંધેલો છે. આ ડેમ ચોમાસામાં જયારે ઓવરફ્લો થતો હોય ત્યારે તે બહુ જ ખૂબસુરત લાગે છે. આ ડેમ, જાણે કે ધોધ પડતો હોય એવો લાગે છે. ઓવરફલો વખતનું દ્રશ્ય જોવા બહુ જ લોકો આવે છે. ડેમના નીચવાસમાં લોકો નહાય છે પણ ખરા. આ ડેમમાં એકઠું થયેલું પાણી ખેતી માટે વપરાય છે. ડેમની નજીક બોટાનીકલ ગાર્ડન છે, એમાં ઘણી ઔષધિય વનસ્પતિનું વાવેતર અને ઉછેર થાય છે. ઘણું સંશોધન પણ થાય છે.

સ્થાન: આ ડેમ જામનગર-લાલપુર રોડ પર, જામનગરથી ૨૪ કી.મી. દૂર આવેલો છે.

કેવી રીતે જવાય?: જામનગર-લાલપુર રોડ પર ૧૫ કી.મી. જેટલું ગયા પછી, વછરાજ મંદિર આગળથી જમણી બાજુ વળી જવાનું. વળ્યા પછી, ૯ કી.મી. જેટલું જતાં, આ ડેમ આગળ પહોંચાશે.

અનુકૂળ સમય: ચોમાસામાં વરસાદ પડ્યા પછી, જામનગરથી એક દિવસની ટ્રીપ ગોઠવી શકાય.

ખાવાપીવા માટે: ચાનાસ્તો અને પાણી લઈને જવું. ત્યાં કદાચ કંઈ મળતું નથી.

રહેવા માટે: રાત રહેવું હોય તો જામનગરમાં રહી શકાય. ત્યાં ઘણી હોટેલો છે.

5a_Sasoi dam

5b_Sasoi dam

આજે વાંચવાનું કોને ગમે છે?

                                     આજે વાંચવાનું કોને ગમે છે?

અત્યારે આપણે નવી પેઢીના ટીનેજર છોકરા છોકરીઓને પૂછીએ કે ‘ગુજરાતી ભાષામાં જાણીતાં મેગેઝીન કયાં કયાં છે?’ તો તેમને ભાગ્યે જ કોઈ મેગેઝીનનું નામ યાદ આવશે. કદાચ કોઈકને ‘ચિત્રલેખા’ કે એવું કોઈ મેગેઝીન યાદ આવે. પણ મોટા ભાગનાને ‘જન  કલ્યાણ, અખંડ આનંદ, નવનીત સમર્પણ, સફારી, અભિયાન, ગૃહશોભા, કુમાર, ચંપક, ચંદન, ફીલિંગ્સ ……’ આવાં કોઈ મેગેઝીન ભાગ્યે જ યાદ આવશે. એનું કારણ શું?

કારણ કે કોઈને ય આવું બધું વાંચવાની આદત જ પડી નથી. અરે ! આજની પેઢી છાપાં પણ ભાગ્યે જ વાંચે છે. આજના છોકરાઓને મોબાઈલ મળી ગયા પછી, બીજા કશામાં રસ નથી પડતો. બસ, આખો દિવસ ચેટીંગ, ગેઈમ્સ અને અર્થ વગરનાં ગપ્પાં….. એમાંથી જ તેઓ ઉંચા નથી આવતા.

અમારા જમાનામાં અમે ઉપર લખ્યાં એવાં બધાં મેગેઝીનમાંથી જે મળે તે બધાં મેગેઝીન વાંચતા. (આશરે પચાસેક વર્ષ પહેલાંની વાત છે.) અમદાવાદમાં એમ જે લાયબ્રેરી કે બીજી લાયબ્રેરીઓમાં પણ જતા. ત્યાં આવાં બધાં મેગેઝીન અને બધાં છાપાં વાંચવા મળતાં. બધું જ રસપૂર્વક વાંચતા. આવું વાંચવાથી દુનિયા વિશેનું ઘણું જ્ઞાન મળતું. ઈતિહાસ, ભૂગોળ, વિજ્ઞાન, રાજકારણ, રમતગમત, વાર્તાઓ, બાળસાહિત્ય, મનોરંજન એમ ઘણી બાબતો વિષે જાણવા મળતું. અમે નવલિકા અને નવલકથાઓ પણ બહુ જ વાંચતા. અમારી પેઢીને આ બધું વાંચવાનો શોખ હજુ પણ જળવાઈ રહ્યો છે. અમે અત્યારે પણ આ બધાં મેગેઝીન વાંચીએ છીએ.

અત્યારની પેઢી લાયબ્રેરીમાં જતી નથી. એને બદલે તેઓ મોબાઈલ લઈને બેસી જાય છે, કે ક્રિકેટ રમવા કે અર્થહીન ફિલ્મો જોવા ઉપડી જાય છે.

આજની પેઢીને વાંચવાનું ગમતું નથી. લખવાનું તો બિલકુલ જ નથી ગમતું. કોલેજમાં પ્રોફેસર ભણાવે અને બોર્ડમાં લખે, તે પણ તેઓ પોતાની નોટમા લખતા નથી. પરીક્ષા વખતે ય દાખલા વગેરેની લખીને પ્રેક્ટીસ કરવાને બદલે, માત્ર વાંચી જાય છે. નોટીસ બોર્ડ પર નોટીસ મૂકેલી હોય તેને ય ઉતારવાને બદલે મોબાઈલથી ફોટો પાડી લે છે. આમ લખવાની પ્રેક્ટીસ બિલકુલ કરતા નથી. મોબાઈલમાં પણ કોઈને લખવાનું નથી ગમતું, બસ, મેસેજ ફોરવર્ડ કરી દેવાના. આજે માબાપ કે શિક્ષકો પણ છોકરાઓને વાંચવાની કે લખવાની ફરજ નથી પાડતા. આજે ઈંગ્લીશ મીડીયમમાં ભણવાનો ક્રેઝ બહુ જ વધી ગયો છે. ઈંગ્લીશ મીડીયમમાં ભણો, એનો વાંધો નથી, પણ સાથે સાથે ગુજરાતી પણ શીખો તો વધુ સારું. ગુજરાતી નહિ શીખો અને નહિ વાંચો તો, ભવિષ્યમાં ગુજરાતી ભાષાના અસ્તિત્વ ઉપર બહુ મોટું જોખમ છે.

અમારા જમાનામાં અમે ઈંગ્લીશ મેગેઝીનો પણ વાંચતા. Times, Reader’s Digest, Illustrated weekly, India today, Outlook, Fimfare, Femina, National Geographic………..આ બધાં મેગેઝીન બહુ જાણીતાં હતાં. અમે આ બધું વાંચતા. ક્યારેક હિન્દી મેગેઝીનો જેવાં કે ‘સરિતા, હિન્દી ગૃહશોભા, મનોહર કહાનિયાં… વગેરે પર પણ નજર ફેરવતા.

આજે મોટીવેશન, આરોગ્ય અને વ્યવહારુ જ્ઞાનને લગતાં ઘણાં મેગેઝીન અને પુસ્તકો ઉપલબ્ધ છે. આજે આ અધૂ જ સાહિત્ય ઓનલાઈન પણ મળે છે. જરૂર છે એના પ્રત્યે રુચિ કેળવવાની. વાંચવું એ તો બહુ જ સારો શોખ છે. જયારે કોઈની કંપની ન હોય, એકલા એકલા ટાઈમ પસાર કરવાનો હોય ત્યારે પુસ્તકો અને મેગેઝીનો બહુ જ મદદરૂપ નીવડે છે. વાંચવાથી ટાઈમ સરસ રીતે પસાર થઇ જાય છે.

વાંચવાથી જ્ઞાન મળે છે. દુનિયાને વધુ ઓળખતા થવાય છે. સારાનરસાનો વિવેક કેળવાય છે. જીવન કેવું જીવવું જોઈએ, એનું જ્ઞાન થાય છે. માટે વાંચવાની ટેવ તો બહુ જ જરૂરી છે. આશા રાખીએ કે માબાપ છોકરાઓને વાંચવાની ટેવ પાડે.

આપણે ત્યાં શું ખૂટે છે?

                                આપણે ત્યાં શું ખૂટે છે?

આપણો દેશ અને આપણી સંસ્કૃતિ મહાન છે, છતાં, આપણો દેશ દુનિયામાં નંબર વન કેમ નથી? એનાં ઘણાં કારણો છે. અહીં તેની વિગતે વાત કરીએ. (અહીં રજૂ કરેલા વિચારો મારા અંગત વિચારો છે. કોઈએ બંધ બેસતી પાઘડી પહેરી લેવી નહિ.)

દુનિયામાં થયેલી બધી જ આધુનિક શોધખોળો જેવી કે રેલ્વે, પેટ્રોલ અને ડીઝલ એન્જીન, વીજળી, બલ્બ, રેડિયો, અવાજનું રેકોર્ડીંગ, વિડીયો, ટેલિફોન, સેટેલાઈટ, કોમ્પ્યુટર, ઈન્ટરનેટ, મોબાઈલ ફોન વગેરે શોધોમાંથી એક પણ શોધ ભારતમાં થઇ નથી. (ઈન્ટરનેટ કદાચ કોઈ NRI ભારતીયે શોધ્યું હતું.). આપણી સંસ્કૃતિનું કોઈ જ્ઞાન આપણને આવી શોધો કરવામાં કામે લાગ્યું નથી. આપણે બધી જ ટેકનોલોજી પરદેશથી લાવવી પડે છે, અને એના ઉંચા દામ ચૂકવવા પડે છે.

આપણે ત્યાં અંગત સ્વાર્થ બહુ છે, એને લીધે સમગ્ર દેશ વિષે બહુ ઓછા લોકો વિચારે છે. પોતાને લાભ મળી જતો હોય તો ‘બીજાનું જે થવું હોય તે થાય’ એવી વિચારસરણી બહુ જ વ્યાપક છે. એટલે જ તો જૂના જમાનામાં દેશી રજવાડાં એક થઇ ના શક્યાં, અને અંગ્રેજી રાજને હંફાવી ના શક્યાં. આજે પણ દરેક જાતની નોકરીઓમાં, પોતાનો લાભ મેળવવા માટે, બીજાને પાડી દેવામાં કોઈ અચકાતું નથી. દેશનું વ્યાપક હિત કોઈ વિચારતું નથી. ટેક્સની ચોરી કરવામાં કોઈને શરમ નથી આવતી.

દેશમાં ઘણા બુદ્ધિશાળી લીકો છે, પણ તેમના જ્ઞાનની યોગ્ય કદર થતી નથી. એટલે આવું યુવા બુદ્ધિધન પરદેશ ઘસડાઈ જાય છે. આથી નવી શોધખોળો આપણે ત્યાં થતી નથી.

પૈસાની જરૂર દરેકને હોય છે, પૈસા જરૂર કમાવા જોઈએ, પણ તે મહેનત કરીને નીતિથી કમાવા જોઈએ. આપણે ત્યાં પૈસા મેળવવામાં બહુ નીતિ જળવાતી નથી. ઘણી વાર ગરજનો લાભ લઇ કાળાબજાર વગેરે થતું હોય છે.

લાંચરુશવત અને ભ્રષ્ટાચારની બદી ખૂબ ફાલીફુલી છે. કામ કરાવવા માટે પૈસા ખવડાવવાની જાણે કે પ્રથા પડી ગઈ છે. સાચું કામ કરાવવામાં પણ પૈસા આપવા પડે છે. ઘણા લોકો પૈસા આપીને ખોટાં કામ પણ કરાવી જાય છે. સત્તા પર બેઠેલાને આવા અનીતિના પૈસા લેવામાં કોઈ શરમ નડતી નથી કે તેના દિલમાં ખોટું કર્યાનો કોઈ વસવસો થતો નથી. બસ, બધાને કોઈ પણ ભોગે પૈસા જ ભેગા કરવા છે. આવી પરિસ્થિતિમાં દેશનો વિકાસ કઈ રીતે થાય?

આપણે ત્યાં શિસ્તનો બહુ જ અભાવ છે. બસમાં ચડવામાં, ટીકીટના કાઉન્ટર આગળ, મંદિરોમાં કે અન્ય સ્થળે લોકો લાઈનમાં જવાનું શીખતા નથી. દરેકને એમ જ થાય છે કે બસ, હું જ પહેલો પહોંચી જાઉં. રોડ પરના ટ્રાફીકમાં તો બહુ જ અશિસ્ત છે. વિદેશોનું જોઇને આ બધું શીખવું જોઈએ.

આપણે ત્યાં ઘણી જગાએ ગંદકીનું સામ્રાજ્ય જોવા મળે છે. ચોખ્ખાઈ રાખીએ તો વાતાવરણ સારું રહે, દેખાય પણ સારું અને રોગ ઓછા થાય. પણ લોકો આ બાબત સમજતા નથી. આપણે ત્યાં રોડ પર કાગળના ડુચા, પ્લાસ્ટીકની બોટલો અને કોથળીઓ, ગાભા, રોડાં – આવું બધું જોવા મળશે. શું, આ બધો કચરો ડસ્ટબિનમાં ના નાખી શકાય? લોકોએ પોતે જ ચોખ્ખાઈ રાખતાં શીખવું પડશે.

આપણા દેશને આગળ લાવવા માટે સરકારમાં કામ કરતા દરેક માણસે પ્રમાણિકતાથી જીવવું પડશે. દેશની સમૃદ્ધિ વધે અને પરદેશમાં આપણું વજન પડે, એ રીતનો વ્યવહાર રાખવો પડશે. પ્રજાએ પણ આ બાબતોમાં સાથસહકાર આપવો જોઈએ. બીજા આગળ પડતા દેશોએ જે પ્રાપ્ત કર્યું છે, તે બધું જ આપણે વિકસાવવું પડશે, તો જ આપણો દેશ નંબર વન તરફ આગળ જઈ શકે.

 ભારતની સારી બાબતો

                                         ભારતની સારી બાબતો

આપણા ભારત દેશ વિષે આપણે ઘણું બધું સાંભળતા આવ્યા છીએ. જેમ કે ‘ભારત બહુ મહાન દેશ છે. ભારતની જૂની સંસ્કૃતિ બહુ મહાન હતી. ભારતના પુરાણા ગ્રંથો, વેદો, ઉપનિષદો, ગીતા વગેરેમાં દુનિયાનું બધું જ્ઞાન સમાયેલું છે, ભારતમાં વિદ્વાન ઋષિમુનિઓ અને મહાન રાજાઓ થઇ ગયા.’ વગેરે વગેરે.

આજે પણ ભારતમાં અમુક બાબતો બહુ સારી છે. ભારતમાં કુટુંબ વ્યવસ્થા અને સામાજિક વ્યવસ્થા બહુ જ સરસ છે. કુટુંબમાં દાદાદાદી, પુત્ર-પુત્રવધુ, બાળકો, ભાઈઓ – બધા એક સાથે એક જ ઘરમાં રહી શકે છે, અને એક જ રસોડે જમે છે. તેઓ વચ્ચે લાગણીનો સેતુ બંધાયેલો હોય છે. ઘરના બધા લોકો ઘરડાઓની અને બાળકોની કાળજી કરે છે. નાનુંમોટું બધું કામ બધા હળીમળીને કરે છે. બધાનાં દિલ વિશાળ છે, સંકુચિતતા નથી. આવી કુટુંબપ્રથા સુધરેલા કહેવાતા બીજા દેશોમાં નથી.

ભારતની સામાજિક પ્રથા પણ બહુ જ સારી છે. ગામડાની વાત કરું તો દરેકને રોજ ઘણા લોકો જોડે હળવામળવાનું થતું હોય છે. એકબીજાના ખબરઅંતર પૂછવાનું થતું હોય છે. ગામમાં કોઈ બીમાર હોય તો આજુબાજુથી બધા લોકો ખબર કાઢવા આવતા હોય છે, જરૂર પડે મદદ કરતા હોય છે. ગામમાં કોઈને ઘેર લગ્ન કે એવો કોઈ પ્રસંગ હોય તો સગાઓ તથા બીજા લોકો મદદ કરતા હોય છે, અને સહકાર આપતા હોય છે. સાંજે લોકો કામધંધેથી નવરા પડે ત્યારે ભેગા મળી વાતોચીતો કરે અને આનંદ માણતા હોય છે. કોઈને ય દોડાદોડી, ઉતાવળ અને રઘવાટ હોતાં નથી. મગજ પર સ્ટ્રેસ હોતો નથી. આથી બીપી જેવો રોગ જવલ્લે જ આવે. વળી, મહેનતનું ઘણું બધું કામ જાતે કરતા હોઈ, શરીર સારું રહે અને ડાયાબીટીસ કે એવા રોગ ભાગ્યે જ થાય. ગામમાં કોઈને ત્યાં કોઈ ઘટના બને ત્યારે બધા લોકો દોડીને ભેગા થઇ જાય અને શક્ય તેટલી મદદ કરે. આવી સમાજ વ્યવસ્થા બીજા દેશોમાં જોવા નથી મળતી.

આજે આપણા ઘણા યુવાનો અમેરીકામાં સ્થાયી થયા છે, તેમનાં માબાપો તેમને ત્યાં ભારતથી આવે છે ખરાં, પણ તેમને અમેરીકામાં ગમતું નથી હોતું, એનું કારણ એ છે કે તેમને ભારત જેવું સામાજિક વાતાવરણ અમેરીકામાં મળતું નથી હોતું. ભારતના સામાજિક માળખાની આ ખૂબી છે.

ભારતમાં બીજી ઘણી સારી સગવડો છે. દરેક જગાએ ઘરની બહાર નીકળો કે જીવનજરૂરિયાતની ચીજોની દુકાનો સાવ નજીકમાં હોય છે. દૂધ, શાક, કરિયાણું વગેરે ચીજો ચાલતા જઈને ખરીદી શકાય. અમેરીકામાં આવું નથી હોતું. ખરીદી માટે મોટા સ્ટોર કે મોલમાં જ જવું પડે, અને એ પણ ગાડી લઈને. કારણ કે કશું નજીકમાં નથી હોતું.

આપણે ત્યાં સામાન્ય રોગ માટેના ડોકટરો બહુ જલ્દી અને નજીકમાં જ મળી રહે. મોટે ભાગે તો તેમનાથી રોગ મટી જ જાય. મોટા રોગો માટે પણ ડોકટરો સહેલાઈથી મળી રહે. અમેરીકામાં એપોઇન્ટમેન્ટ વગર ડોક્ટર મળે નહિ, વળી ઘણી વાર તો એપોઇન્ટમેન્ટ બહુ જ મોડી મળે. અમેરીકામાં ડોક્ટર રોગનું જલ્દી નિદાન કરવામાં અને દવા આપવામાં વિલંબ કરે, કેમ કે કદાચ ખોટું થઇ જાય તો,  તેમના પર લો શૂટ થવાનો તેમને ડર રહે છે. વળી, અમેરીકામાં રોગની ટ્રીટમેન્ટ એટલી બધી મોંઘી છે કે ના પૂછો વાત. અમેરીકામાં રહેતા ઘણા લોકો ક્યારેક ભારત જઈને ટ્રીટમેન્ટ કરાવતા હોય છે. ભારતમાં આ બાબતે બહુ શાંતિ છે.

ભારતનાં શહેરોમાં લોકલ ટ્રાન્સપોર્ટ માટે સીટી બસની સગવડ બધે છે. રીક્ષાઓ બધે જ મળી રહે. અન્ય દેશોમાં એવું નથી. એટલે તમારે ફરજીયાત ગાડી વસાવવી જ પડે.

ભારતમાં શિક્ષણ અમેરીકાની સરખામણીમાં સાવ સસ્તું છે.

બીજી થોડીક બાબતો. ઘરકામ માટે કામવાળી સાવ સહેલાઈથી મળે. રસોઈ કરનાર પણ મળી રહે. દૂધવાળો દૂધ ઘેર આપી જાય, છાપાંવાળો છાપું નાખી જાય, ઈસ્ત્રીવાળો ઘેર આવીને કપડાં લઇ જાય અને આપી જાય, પસ્તીવાળો પસ્તી લેવા ઘેર આવે, ગાડી સાફ કરનાર પણ મળી રહે, અને આ બધી જ સેવા ખૂબ સસ્તી. આમાં દરેકનું કામ થાય અને આ કામો કરનારાને રોજગારી મળે.

રીપેરીંગ વિષે થોડી વાત. ભારતમાં બધી જાતનું રીપેરીંગ કરનારા સહેલાઈથી અને સસ્તામાં મળી રહે, કપડાં રીપેર, બુટચંપલ રીપેર, પ્લમ્બર, એસી સર્વિસ અને રીપેર, ટીવી, મોબાઈલ, વોટર પ્યુરીફાયર, વોશીંગ મશીન, મોબાઈલ – એમ બધાના રીપેર કરનારા મળી રહે. અમેરીકામાં આ બધું સહેલું નથી, અને બહુ જ મોંઘુ છે.

ભારતમાં દરજીની દુકાન હોય, મોચીની દુકાન હોય, લોટ દળવાની ઘંટી હોય, અન્ય દેશોમાં આવું બધું નથી. કપડાં, બુટચંપલ અને લોટ તૈયાર જ લાવવાનાં.

હજુ બીજી ઘણી સગવડો ભારતમાં છે, તમને યાદ આવે તો જણાવજો.

છેલ્લે, એક ખાસ બાબત નોંધવી છે કે ભારતમાં આટલી બધી સગવડો હોવા છતાં, ભારત દેશ દુનિયાનો નંબર ૧ દેશ કેમ નથી? શું ખૂટે છે ભારતમાં? શું ખામી છે આપણા દેશમાં? છે, ખામીઓ ઘણી છે. એ માટે તો આખો જુદો લેખ થાય. એ લેખ હવે પછી લખીશ.

  એક કિસ્સો – જેસ્પરમાં પંક્ચર

                                            એક કિસ્સો – જેસ્પરમાં પંક્ચર

યુ.એસ.એ.ના આર્કાન્સા રાજ્યના બેન્ટનવીલે નામના ગામમાં અમે થોડો સમય રહ્યા હતા. ત્યારે અહીંની સુંદરતા નીરખવા માટે અમે એક વાર જેસ્પર નામના ગામની મુલાકાતે ગયા હતા. બેન્ટનવીલેથી જેસ્પર આશરે ૮૫ માઈલ દૂર છે. અમે બે ગાડીમાં કુલ ૧૩ જણ હતા. જેસ્પરમાં અમે, અગાઉથી બુક કરાવેલી કેબિનમાં પહોંચ્યા. કેબીન એટલે બધી સગવડોથી સુસજ્જ એવો બંગલો.

જેસ્પર ગામથી ૭ માઈલ દૂર ટ્રીપલ ફોલ નામનો ધોધ છે. તે ત્રણ મોટી ધારારૂપે પડે છે, એટલે એને ટ્રીપલ ધોધ કહે છે. અમે સાંજના છએક વાગે આ ધોધ જોવા નીકળી પડ્યા. મુખ્ય રોડ પર પાંચેક માઈલ ગયા પછી, સાઈડના કાચા રોડ પર છેલ્લા ૨ માઈલ જવાનું છે. માટી અને કાંકરાવાળા આ રસ્તે ગાડી બહુ સાચવીને ચલાવવી પડે. વળી, આ રસ્તો ઉતરાણવાળો છે. એટલે કે મુખ્ય હાઈવેથી ધોધ ખૂબ જ નીચાણમાં છે. વળાંકો અને ખાડાટેકરા પણ આવે. અમે આ રસ્તે થઈને નીચે પહોંચ્યા ત્યાં સુધીમાં તો અંધારું થઇ ગયું. અહીં ‘ટ્વીન ફોલ’નું બોર્ડ મારેલું છે. ટ્રીપલ ફોલને જ ટ્વીન ફોલ કહે છે. બોર્ડ પર બતાવેલી દિશામાં ચાલીને ગયા, અને ધોધ જોઈને પાછા આવ્યા. જો કે ધોધમાં પાણી ખાસ હતું નહિ.

પેલા ચડાણવાળા અને કાચા રસ્તે જ પાછા ફરવાનું હતું. ખરી તકલીફ અહીં શરુ થઇ. શરૂઆતમાં તો એક જગાએ ગાડી આગળ વધે જ નહિ, રેતી અને કાંકરામાં વીલ ગોળ ગોળ ફર્યા જ કરે. પછી બધાને ઉતારી દઈ, વજન ઓછું કરીને ગાડી માંડ ચડાવી. એટલામાં આગળવાળી ગાડીનું એક ટાયર ફાટી ગયું. ફાટેલા ટાયરે પણ ગાડી ચાલુ રાખી. બીજો કોઈ રસ્તો હતો જ નહિ. અહીં કોઈ રીપેર કરનાર મળે નહિ, રસ્તો કાચો અને ચડાણવાળો અને રાતનું અંધારું, છેવટે તૂટલા ટાયરે મુખ્ય રોડ પર આવ્યા. અને બીજી ગાડી આવે એની રાહ જોતા ઉભા રહ્યા. કેટલી બધી વારે બીજી ગાડી આવી. તેઓને પણ ગાડી ચડતી ન હતી, માંડ ચડાવી હતી. અમે તેમની ગાડી ઉભી રાખવી, અમારી આપવીતી કહી, પછી બધાએ ભેગા મળી, અમારું તૂટેલું ટાયર કાઢી, સ્પેર વિલ ચડાવ્યું અને મોડેથી કેબીન પર પહોંચ્યા. ધોધ તરફનો જે કાચો રસ્તો છે, એને પાકો કરવો જોઈએ, એવું લાગ્યું.

Previous Older Entries