ભંડારદારા અને આજુબાજુનાં સ્થળો

વિલ્સન ડેમ, આર્થર લેક અને અમ્બ્રેલા ધોધ: મુંબઈથી આશરે ૧૮૫ કી.મી. દૂર પશ્ચિમઘાટમાં આવેલું ભંડારદારા એક જોવાલાયક જગા છે. ચોમાસામાં અહીં વરસાદ અને ભીનાશને લીધે આ જગા બહુ જ રમ્ય લાગે છે. બહુ જ લોકો અહીંનો માહોલ જોવા આવે છે. નાશિકથી તે ૭૦ કી.મી. દૂર છે. વાપીથી ભંડારદારા સીધું અવાય છે. અહીં ૧૯૧૦માં પ્રવરા નદી પર વિલ્સન ડેમ બાંધેલો છે. તે ૧૫૦ મીટર ઉંચો છે. તેનાથી ભરાયેલા સરોવરને આર્થર સરોવર કે ભંડારદારા લેક કહે છે. તેમાંથી ઉભરાતું પાણી, બાજુમાં થઈને ધોધરૂપે પડે છે, તેનો દેખાવ છત્રી જેવો હોવાથી તે અમ્બ્રેલા ધોધ કહેવાય છે, આ ધોધ મોટે ભાગે ચોમાસામાં જ હોય છે. ડેમની નીચે બગીચો છે.

ભંડારદારામાં અગત્સ્ય ઋષિનો આશ્રમ છે. અગત્સ્ય ઋષિએ અહીં વર્ષો સુધી તપ કર્યું હતું. ભગવાન પ્રસન્ન થયા, અને ઋષિને ગંગા નદીનો પ્રવાહ આપ્યો., જે પ્રવરા નદી બની.

ભંડારદારાથી ઇગતપુરી સીધું જવાય છે, આશરે ૪૫ કી.મી. દૂર છે.

ભંડારદારાની આજુબાજુનાં સ્થળો:

(૧) રંધા ધોધ: ભંડારદારાની જોડે શેન્ડી નામનું ગામ આવેલું છે. રંધા ધોધ શેન્ડીથી ૧૦ કી.મી. દૂર છે. ભંડારદારાથી આવતી પ્રવરા નદી પોતે જ અહીં ૧૭૦ ફૂટ ઉંચાઇએથી ધોધરૂપે પડે છે. ગાડી પાર્કીંગમાં મૂકી ૫ મિનીટ ચાલવાનું છે. નજીકમાં ઘોરપડા દેવીનું મંદિર છે. વ્યૂ પોઈન્ટ બનાવ્યું છે. સરસ ટુરિસ્ટ સ્થળ છે.

(૨) રતનવાડી અને અમૃતેશ્વર મંદિર: આર્થર લેકમાં ૮ કી.મી.નું બોટીંગ કરીને અથવા રોડ રસ્તે રતનવાડી જવાય છે. અહીં અમૃતેશ્વર મંદિર આવેલું છે. આ મંદિર ૧૧મી સદીમાં બનેલું છે.

(૩) રતનગઢ: રતનગઢનો કિલ્લો, રતનવાડીની નજીક આવેલો છે. જમીન રસ્તે કે આર્થર લેકમાં બોટમાં બેસીને ત્યાં જવાય છે. કિલ્લા પર ચડવામાં વચ્ચે બે સીડીઓ, ગુફા, દરવાજો વગેરે છે. ઉંચાઈ ૧૨૯૦ મીટર છે. રતનવાડી બાજુથી ચડવાનું વધુ અનુકુળ છે. અહીં ફૂલના છોડ ખૂબ થાય છે. રતનગઢનું શીખર ખૂંટા જેવું છે, એને ખૂંટા જ કહે છે. શીખર પર સોયના નાકા જેવું કાણું છે, તેને નેધે કહે છે. કિલ્લાને ચાર ગેટ છે, ગણેશ, હનુમાન, કોંકણ અને ત્ર્યંબક. આ ગઢ પ્રવરા નદીનું મૂળ છે. કિલ્લાની ટોચ પરથી આજુબાજુના ગઢ અલંગ, કુલંગ, મદનગઢ, હરિશ્ચંદ્રગઢ અને પટ્ટા દેખાય છે. કિલ્લામાં બે ગુફાઓ છે.

(૪) રીવર્સ ધોધ અને કોંકણ કડા: રતનવાડીની નજીક અને પશ્ચિમે છે. અહીં ધોધનું પાણી ઉંધી દિશામાં નથી વહેતું, પણ ધોધ ખીણમાં પડે ત્યારે સખત પવનને કારણે ધોધનાં ફોરાં ઉપરથી ઉંધી દિશામાં ઉડતાં હોય છે, એટલે એને રીવર્સ ધોધ કહે છે.

(૫) સંધાન વેલી: કોંકણકડા અને સમરાદ ગામની વચ્ચે આવેલી છે. તે સહ્યાદ્રી પર્વતમાળામાં ૩૦૦ ફૂટ ઉંચી બે ઉંચી દિવાલોવાળા પર્વતોની વચ્ચે છે.

(૬) હરિશ્ચંદ્રગડ કિલ્લો: ૧૪૨૨ મીટર. ભંડારદારા નજીક હરિશ્ચંદ્રગડ કિલ્લો જોવા જેવો છે, તેની ટોચે મંદિર છે.

(૭) કલસુબાઈ: ભંડારદારા વિસ્તારમાં કલસુબાઈ શીખર છે. તે ૧૬૪૬ મીટર ઉંચું છે, મહારાષ્ટ્રનું તે સૌથી ઉંચું શીખર છે. ભંડારદારાનો વિલ્સન ડેમ અહીંથી ૬ કી.મી. દૂર છે.

(૮) માલસેજ ઘાટ: માલસેજ ઘાટ એ પશ્ચિમ ઘાટમાંથી પસાર થતો રસ્તો છે. આ રસ્તો ટેકરીઓમાંથી પસાર થાય છે. તેની સરેરાશ ઉંચાઈ ૭૦૦ મીટર છે. ચોમાસામાં આ રસ્તે આજુબાજુની ટેકરીઓ પરથી કેટલાય ધોધ પડે છે, એ દ્રશ્ય બહુ જ મનોહર લાગે છે. કોઈક ધોધ આગળ ઉભા રહી તેને નીરખવાની કે તેમાં નહાવાની મજા લઇ શકાય છે. આ ઘાટ મુંબઈથી ૧૫૪ કી.મી. અને પૂનાથી `ઉત્તરમાં ૧૩૦ કી.મી. દૂર છે. તેની નજીકનું રે.સ્ટે. કલ્યાણ છે. કલ્યાણથી અહમદનગરની બસો માલસેજ થઈને જાય છે. કલ્યાણથી માલસેજ દોઢેક કલાક લાગે. નાશિકથી આવો તો નાશિક-પૂના રોડ પર આડેફાટાથી જમણી બાજુ વળી જવાનું. આડાફાટાથી માલસેજ ૩૯ કી.મી. છે. માલસેજથી ખીરેશ્વર થઈને હરિશ્ચન્દ્રગડ જવાય છે.

(૯) શીવનેરી: જુન્નર પાસે આવેલો લશ્કરી કિલ્લો છે. માલસેજથી તે ૨૮ કી.મી. દૂર છે. શીવાજીનું આ જન્મસ્થળ છે. કિલ્લામાં જીજીબાઈ અને શીવાજીનાં સ્ટેચ્યુ છે. કિલ્લાની વચ્ચે ‘બદામી તળાવ’ નામનું તળાવ છે. કિલ્લામાં બે ઝરા છે, જે ગંગા અને યમુના કહેવાય છે. ઇસ્ટ ઇંડિયા કંપનીના ડો. જોહન ફ્રાયર અહી ૧૬૭૩માં આવ્યા હતા. તેમણે લખ્યું છે કે આ કિલ્લામાં ૧૦૦૦ કુટુંબને ૭ વર્ષ ચાલે એટલો ખોરાક સંગ્રહી શકાય એમ છે. કિલ્લાથી ૨ કી.મી. દૂર લેન્યાદ્રી ગુફાઓ છે, તે આરક્ષિત સ્મારક છે.

0_Umbrella fall

1_Randha falls

2_Amruteshwar Temple Ratanwadi

3_ Ratangadh

6_Harishchandra gad

7_Kalsubai

8_Malsej ghat

9_Shivneri Main Gate

દેલોલનો ફરતો પત્થર

                             દેલોલનો ફરતો પત્થર

આપણે ત્યાં ઘણાં ધાર્મિક સ્થળોએ જાતજાતની માન્યતાઓ જોવાસાંભળવા મળે છે. બેચાર ઉદાહરણ આપું. જેમ કે (૧) ફલાણા મંદિરમાં નાળીયેર વધેરવાથી અમુક રોગ મટી જાય છે. (૨) કોઈક ભગવાનને દૂધ ચડાવવાથી માનતાઓ પૂરી થાય છે. (૩) કોઈ મંદિરમાં શ્રીફળનું તોરણ બાંધવાથી, ભગવાન સફળતા અપાવે છે. વગેરે વગેરે. આવી જ કોઈ માન્યતાવાળા એક મંદિરની વિગતે વાત કરું.

પંચમહાલ જીલ્લાનું દેલોલ ગામ. ગોધરાથી વડોદરા જવાના રસ્તે વેજલપુર પછી આ ગામ આવે છે. ગોધરાથી તે ૧૯ કી.મી. દૂર છે. ગોધરાથી આ રસ્તે નીકળીએ ત્યારે આ ગામ આવતા પહેલાં ટોલ બૂથ આવે છે. ટોલ બૂથની સહેજ જ પહેલાં જમણી બાજુ રોડને અડીને સંકટમોચન હનુમાનજીદાદાનું મંદિર છે. કેસરી રંગે રંગેલું, ધજાવાળું મંદિર તરત જ દેખાઈ આવે છે. ગાડીને છેક મંદિરના આંગણ સુધી લઇ જઇ શકાય છે.

ઘણા લોકો અહીં હનુમાનજીનાં દર્શને આવે છે. હનુમાનજીની મૂર્તિ આગળ, બે લંબગોળ પત્થર પડેલા છે. પત્થર આશરે ૮ ઇંચ લાંબો, ૪ ઇંચ પહોળો અને ત્રણેક ઇંચ જાડો છે. પત્થર, ઈંટ જેવા આકારનો કહી શકાય, પણ ઈંટની ધારો અને ખૂણાઓ ધારદાર હોય, જયારે આ પત્થરને ધારો અને ખૂણાઓ ઘસીને સુંવાળા બનાવ્યા હોય એવું લાગે. વળી, પત્થરનો તળિયાનો ભાગ પણ ઘસીને જાણે કે તપેલીના તળિયા જેવો બનાવેલો છે. એટલે પત્થરના તળિયાનો લગભગ વચલો ભાગ જ જમીનને અડકે. પત્થરને બે હાથે ઘુમાવો તો તે તળિયાના વચ્ચેના પોઈન્ટ પર ટેકવાઇને ગોળ ગોળ ફરી શકે. તમને થશે કે આ પત્થરનું આટલું બધું વર્ણન શું કામ કરતા હશે? પણ અહીં આ પત્થર વિષેની જ એક માન્યતાની વાત કરવી છે, એટલે એનું વર્ણન કર્યું. તો આગળ વાંચો.

આ પત્થર વિષે એવી માન્યતા છે કે હનુમાનજીની મૂર્તિની સામેની જગામાં, આ પત્થર પર ઉભા પગે બેસી, તમારે જિંદગીમાં જે કંઇ પ્રાપ્ત કરવું હોય તેની ઈચ્છા મનમાં કરવાની, પત્થર પર બેઠા પછી, આ પત્થર જો ગોળ ફરવા માંડે તો સમજવું કે તમે કરેલી બધી ઈચ્છાઓ પૂર્ણ થશે. પત્થર ગોળ ફરવા માંડે, ત્યારે સાથે સાથે તમે પણ ગોળ ફરશો, તે વખતે તેના પરથી પડી ના જવાય તેનું ધ્યાન રાખવાનું. પત્થર પર બેઠા પછી જો પત્થર ગોળ ના ફરે તો માનવાનું કે તમે કરેલી ઈચ્છાઓ પૂરી નહિ થાય.

દેલોલની આસપાસના વિસ્તારમાં આ પત્થર જાણીતો છે. ઘણા લોકો તો અહીં આ પત્થર જોવા અને પોતાની ઈચ્છાઓ પૂરી થશે કે નહિ, તેની ખાતરી કરવા જ અહીં આવે છે, અને પત્થર પર બેસી, પોતાની આશાઓ ફળશે કે નહિ, તેની ખાતરી કરી લ્યે છે. જેને પત્થર ગોળ ફરે તે ખુશ થાય છે, અને જેને ના ફરે તે જરા નિરાશ થાય છે.

આ તો એક માન્યતા છે. એ કેટલે અંશે સાચી, તે વિષે કંઇ જ કહી શકાય નહિ. કદાચ એવું બને કે પત્થર પર બેસતી વખતે, પત્થરને જાણેઅજાણ્યે સહેજ ધક્કો લાગી જાય તો પત્થર ફરવા માંડે, અને કોઈનાથી આવો ધક્કો ના લાગ્યો હોય, તેના કિસ્સામાં પત્થર ના ફરે. પણ આ એક શ્રદ્ધાનો વિષય છે. જેની જેવી શ્રદ્ધા. બાકી, મારું તો મંતવ્ય છે કે તમે જિંદગીમાં સારાં કામ કરો, મહેનત કરો અને કોઈનું દિલ ના દુભવો તો મહદઅંશે તમારી ઈચ્છાઓ ફળીભૂત થતી હોય છે., પત્થર ફરે કે ના ફરે.

છેલ્લે, એક ખાનગી વાત કહું? અમે દેલોલના આ પત્થર પર બેસી આવ્યા છીએ. ઈચ્છાઓ ફળવાની આશા માટે નહિ, પણ ફક્ત કુતૂહલ ખાતર. મારે પત્થર ગોળ ફર્યો હતો, મારી સાથે આવનાર વ્યક્તિને નહોતો ફર્યો!! મારી કોઈ ઈચ્છા ફળી કે નહિ, તે મને યાદ નથી.

બોલો, તમે તમારી ઈચ્છાઓની પૂર્તિ વિષે જાણવા આ હનુમાન મંદિરે જવાના છો?

તસ્વીરો (૧) ટોલ બૂથ આગળ મંદિર (૨) રોડ પરથી દેખાતું મંદિર (૩) પ્રવેશ (૪) મંદિર (૫) દર્શન (૬) મૂર્તિ અને પત્થર (૭) પત્થર પર બેઠેલ (૮) ફરતો પત્થર

1_Mandir near toll booth

2_Mandir seen from road

3_entrance

4_Mandir

5_Darshan

6_Murti and patthar

7_Lady on stone

8_stone rvolving

કેરીઓ, ત્યારે અને આજે

                                                          કેરીઓ, ત્યારે અને આજે

કેરી ખાવાની કોને ના ગમે? અમે નાના હતા ત્યારે કેરી ખૂબ ગમતી હતી, આજે સાઈઠ વર્ષ પછી પણ એટલી જ ગમે છે. કેરી તો પૃથ્વી પરનું અમૃતફળ છે, આપણા દેશમાં તો ખાસ.

સાઈઠ વર્ષ પહેલાં, હું જયારે દસેક વર્ષનો હતો, એ જમાનાની વાત કરું. હું મારા વતનમાં, પંચમહાલ જીલ્લાના એક ગામડામાં રહેતો હતો. ગામની આજુબાજુ ખેતરોમાં આંબા હતા. હોળી આવે ત્યારથી જ કાચી કેરીની શરૂઆત થઇ જાય. પિતાજી ક્યારેક કેરી ખરીદીને લાવે, પણ જાતે કોઈકના આંબેથી મફતમાં કેરી પાડી લાવવાનો આનંદ અદભૂત હતો. અમે કોઈકના ખેતરમાં ઘૂસી જતા, અને આંબા પર પથરા મારી કેરીઓ પાડતા. (કેરીવાળાને નુકશાન થતું.) ક્યારેક આંબાનો ચોકીદાર ત્યાં બેઠેલો હોય, તો તે આંબેથી કેરીઓ નહિ પાડવાની. એક વાર, એક આંબાએ ચોકીદાર નહોતો, મેં આંબા પર પથરા મારવાના શરુ કર્યા, અને ચોકીદાર ક્યાંકથી ફૂટી નીકળ્યો. એણે મને ઝાલ્યો. હું તો ગભરાઈ ગયો, એવું લાગ્યું કે આજે ચોક્કસ માર પડવાનો. પણ ચોકીદારે મને પૂછ્યું, ‘અલ્યા, કોનો દિકરો છું?’ મેં મારા બાપાનું નામ દીધું. અને એણે મને જવા દીધો. એ મારા બાપાની શાખ હતી.

અમે નાના છોકરા ઘણી વાર સાંજના નદીએ ફરવા જતા. ત્યારે કાચી કેરી, ચપ્પુ અને મીઠુંમરચું સાથે લઈને જતા. ત્યાં બેસી, કેરીઓ કાપી, તેના પર મીઠુંમરચું ભભરાવીને ખાવાનો આનંદ માણતા. ત્યારે કાચી કેરીથી દાંત ખટાઈ નહોતા જતા.

પછી કેરીઓ મોટી થાય. એટલે એ કાચી કેરીઓ થેલીમાં ભરીને ગામડાના લોકો વેચવા આવે. ઉચ્ચક થેલીના ભાવે જ તે ખરીદવાની. થેલીમાં ચારપાંચ કિલોગ્રામ જેટલી કેરી હોય, તે ચાર આનાથી આઠ આનાના ભાવમાં મળી જાય. (ત્યારે ૧ રૂપિયો બરાબર ૧૬ આના). એ કેરીના ટુકડા કરી, એને મીઠું દઈ, સૂકવી, તેનાં અંબોળીયાં બનાવવાનાં અને આખું વર્ષ વાપરવાનાં.

થોડા દિવસ પછી પાકી રસની કેરીઓ આવવાની શરુ થાય. જેને આંબા હોય તેઓ કેરીઓ પકવી, ગામમાં વેચવા આવે. કેરીઓ મોટા ટોપલા કે ગાડામાં લઈને આવે. ભાવની રકઝક પછી, જે ભાવ નક્કી થાય તે ભાવે બધા લોકો કેરી ખરીદે. મોટે ભાગે પાંચ આનાથી માંડી એક રૂપિયાની પાંચ શેર એવો ભાવ હોય. પાચ શેર એટલે આશરે અઢી કિલો. વિચારો કે કેટલી સસ્તાઈ હતી એ જમાનામાં !! આમ જુઓ તો બિચારા કેરી પકવનારનું શોષણ પણ થતું હતું. પણ અમને બચ્ચાંઓને એવી ગતાગમ ત્યારે ન હતી. વળી, કેરી તોલવામાં ‘ધડા’ની એક કેરી કાટલાંના પલ્લામાં મૂકાતી, આમ એક કેરી વધારે પડાવી લેવાની વ્યવસ્થા હતી !!

પાકી કેરી ચૂસીને ખાવાની તો શું મજા આવતી હતી ! માંચી પર ટાટીયુ (કોથળા જેવું) બાંધી, પાકી કેરીનો રસ કાઢવામાં આવતો. જમતી વખતે એ રસ ખાવાનો. આ ઉપરાંત, સાખ પડેલી કાચી કેરી ખરીદી, તેને ઘેર પકવતા. આ માટે કાચી કેરીને ઘરના એક ખૂણામાં લીમડા કે ખાખરાનાં પાન પાથરી તેના પર મૂકીને ઢાંકી દેવાની. ધીરે ધીરે તે કેરી પાકતી જાય, પછી એ કેરીઓનો રસ ખાવાનો. આમ, સીઝનમાં ક્યાંય સુધી રસ ખાવા મળતો. કેરીની સીઝન વખતે જ સ્કુલમાં ઉનાળાનું વેકેશન હોય, એટલે મામાને ત્યાં ગયા હોઈએ તો ત્યાં પણ રસની મજા માણવા મળતી.

અમે આ બધી જે કેરીઓ ખાતા, તે બધી દેશી કેરીઓ જ હતી, અને આજુબાજુના વિસ્તારમાં જ પાકતી હતી. કેસર, હાફૂસ, લંગડો એવી કેરીઓનાં નામ સાંભળ્યાં હતાં, પણ એ બધી અમને જોવા મળતી ન હતી. કદાચ કોઈક પૈસાદાર લોકો એવી કેરીઓ શહેરમાંથી લાવીને ખાતા હોય એવું બને.

ક્યારેક ઘરમાં રસના પાપડ પણ બનતા.રસને થાળી કે પાટલા પર પાથરી, તેને તડકામાં સૂકવતા થોડા દિવસમાં રસનો પાપડ તૈયાર. એકાદશી કે વારતહેવારે ખાવા માટે તેને રાખી મૂકતા. પાકી કેરીના ગાળા દરમ્યાન સાખ પડેલી કાચી કેરીઓ ખરીદી, તેનો છૂંદો, કટકી, અથાણું અને તાપનો છૂંદો બનાવાતો. પછી આખું વર્ષ તેનો ખાવામાં ઉપયોગ કરતા.

બોલો, બાળપણની કેરીઓ યાદ આવી ગઈ ને? આજે આ ચિત્ર કેવું છે? અમે ગામડામાંથી શહેરમાં આવીને વસી ગયા છીએ. કેસર, આલ્ફાન્ઝો, લંગડો, રત્નાગીરી એવી બધી કેરીનાં બોક્સ બહુ મોંઘા ભાવે ખરીદીને ખાઈએ છીએ. ટેસ્ટ સરસ છે. પણ ગામડામાં કુદરતી રીતે પકવેલી કેરી ખાવામાં જે આનંદ આવતો હતો, તે નથી. અને બીજું કે ઝાડ પરથી કાચી કેરીઓ પાડી લાવવામાં જે મજા હતી, તે આજે નથી. ગામડામાં હજુ આ બધું છે કે નહિ, તેની ખબર નથી.

1

2

3

4

અર્ધજાગ્રત મન, માણસને મળેલી આશ્ચર્યજનક ભેટ

મિત્રો, તમારે તમારી જિંદગીમાં, તમે ધારો એ બધું મેળવવું છે? તો આ લેખ ધ્યાનથી વાંચો. તમે અહીં લખેલી રીતનો પ્રયોગ કરવાની ટેવ પાડશો તો, જિંદગીમાં તમે ધારો તે બધું જ મેળવી શકશો. લેખ બને એટલો ટૂંકો લખવા પ્રયત્ન કર્યો છે, ભાષા શક્ય એટલી સાદી રાખી છે.

                                        અર્ધજાગ્રત મન, માણસને મળેલી આશ્ચર્યજનક ભેટ

તમને રાજા અલ્લાઉદીનના જાદુઈ ચિરાગની ખબર છે? અલ્લાઉદીન પાસે એક જાદુઈ ચિરાગ હતો, એના પર તે આંગળી ઘસે, એટલે એમાંથી જીન પ્રગટ થાય, અને પૂછે, “બોલ, માગ, માગે તે આપું.” પછી રાજાને જે જોઈતું હોય તે માંગે, અને જીન તરત જ એ વસ્તુ હાજર કરી દે. આવો જાદુઈ ચિરાગ આપણને મળી જાય તો, કેવી મજા આવી જાય ! હું તમને જણાવું કે આવો જાદુઈ ચિરાગ આપણી પાસે છે જ. ક્યાં છે, કહું? ભગવાને દરેક માણસને અર્ધજાગ્રત મન (Subconscious mind) આપ્યું છે, અને આ અર્ધજાગૃત મન એ આપણો જાદુઈ ચિરાગ છે. એની પાસેથી તમે ઈચ્છો તે બધું જ મેળવી શકો છો. બોલો, હવે જાણવાની ઉતાવળ આવી ગઈ ને? કે કઈ રીતે આ થઇ શકે? તો ચાલો, વાંચવા માંડો.

આપણી પાસે બે મન હોય છે, એક જાગ્રત મન અને બીજું અર્ધજાગ્રત મન. આપણે જાગતા હોઈએ ત્યારે આપણે બુદ્ધિથી સમજી વિચારીને જે કાર્યો કરીએ છીએ, જે નિર્ણયો લઈએ છીએ, સારુંનરસું સમજી શકીએ છીએ, એ બધું જ જાગ્રત મન દ્વારા કરીએ છીએ. એટલે કે જાગ્રત મન વિચાર કરી શકે છે, નિર્ણયો લઇ શકે છે, સારુંખોટું સમજી શકે છે. તકને ઓળખી શકે છે. જાગ્રત મન આપણે જાગતા હોઈએ ત્યારે જ કામ કરે છે. જાગ્રત મનની શક્તિ ફક્ત ૧૦ ટકા જ છે.

અર્ધજાગ્રત મન, ચોવીસે કલાક કામ કરે છે. તેની તાકાત ૯૦ ટકા છે. એક બે ઉદાહરણ આપું. શરીરમાં ખોરાક પચવાની, હૃદયને ધબકતું રાખવાની, ઘા પડ્યો હોય તો રૂઝાવાની, ઉંઘમાં પડખું ફેરવવાની, યાદશક્તિ, શરીરની વૃદ્ધિ, ત્રિકાળજ્ઞાન, ટેલીપથી  – આવી બધી જે ક્રિયાઓ છે, તે અર્ધજાગ્રત મન દ્વારા થાય છે. આ ઉપરાંત, તેને જે કામ સોંપો, તે બધું જ તે કરી આપે છે. અર્ધજાગ્રત મન પાસે  નિર્ણય લેવાની શક્તિ નથી. પણ તેને જે સૂચનો કરવામાં આવે તેનો તે એક વફાદાર સેવકની જેમ અમલ કર્યા જ કરે છે. તમે એને સારું કે ખરાબ, જે કામ સોંપશો તે એ અચૂક કરશે જ.

પહેલાં તો આપણે શું મેળવવા ઈચ્છીએ છીએ, આપણું ધ્યેય (Goal) શું છે, તે નક્કી કરવું જોઈએ. હવે, અર્ધજાગ્રત મનને આ કામ કઈ રીતે સોંપવું? એની એક રીત અહીં લખું છું. તમે રાત્રે સૂવા પડો ત્યારે, ઉંઘ આવી જતા પહેલાંની પાંચેક મિનીટ એવી હોય છે કે જેમાં તમે પૂરા જાગતા ન હો કે પૂરા ઉંઘી પણ ન ગયા હો. આ સમયે અર્ધજાગ્રત મનને જે સૂચન કરીએ, તે અર્ધજાગ્રત મનમાં બરાબર પહોંચી જાય છે. એટલે આ સમયે, જે વસ્તુ પ્રાપ્ત કરવી છે, તેનું મનમાં રટણ કરતાં કરતાં ઉંઘી જવું. દા.ત. મારે પરીક્ષામાં ૯૦ ટકા, લાવવા છે, ૯૦ ટકા લાવવા છે, એવી ઈચ્છા કરતાં કરતાં ઉંઘી જવું. પછી અર્ધજાગ્રત મન તમે સોંપેલું કામ કરવા માંડશે. મેં એવું ઘણી વાર અનુભવ્યું છે કે રાતે કોઈ દાખલો ના આવડ્યો હોય અને પછી સૂવા પડું અને એ દાખલો યાદ કરતાં કરતાં ઉંઘી જાઉં, સવારે જાગું ત્યારે એ દાખલો ગણવાની રીત જડી ગઈ હોય.

અર્ધજાગ્રત મનને આપણું ધ્યેય સોંપવાની બીજી રીત. અર્ધજાગ્રત મન ફક્ત ચિત્રોની ભાષા સમજે છે. તમે શાંત ચિત્તે એક રૂમમાં આંખો બંધ કરીને બેસો. અને તમારા ધ્યેયને લગતાં ચિત્રો કપાળ આગળ એક કાલ્પનિક પડદા પર જુઓ. આ ચિત્રો અર્ધજાગ્રત મનમાં અંકિત થઇ જશે, અને તમારા ધ્યેયને સાચું બનાવવા માટે તે કામે લાગી જશે. અર્ધજાગ્રત મનને આ રીતે કામ સોંપવાનું થોડા દિવસો સુધી રોજ કરવું જોઈએ.

અર્ધજાગ્રત મનને કામ સોંપ્યા પછી, તે આપણને ધ્યેય સિદ્ધ થયાનો સંદેશો કઈ રીતે મોકલે? (૧) આપણે રાબેતા મૂજબ જીવતા હોઈએ અને કોઈ દિવસ એકાએક આપણને સ્ફૂરણા થાય કે ઓહો ! ફલાણું કામ તો આ રીતે કરી શકાય. આ સ્ફૂરણા અર્ધજાગ્રત મને મોકલી હોય છે. (૨) દા.ત. પરીક્ષામાં ૯૦ ટકા લાવવાનું કામ અર્ધજાગ્રત મનને સોંપ્યું હોય તો તે આપણને પ્રેરણા કરે કે અમુક રીતે વાંચો, આપણે એ પ્રમાણે વાંચીએ, અને ૯૦ ટકા આવી જાય.

અર્ધજાગ્રત મન તમારાં કામ કરી આપે એ માટે અમુક જરૂરિયાતો છે. (૧) હમેશાં હકારાત્મક (Positive) બનવું. (૨) ગુસ્સો ના કરવો. (૩) બીજાઓને તેમની ભૂલો માટે માફી આપવી. (૪) જે મેળવવું છે, તેની તીવ્ર ઈચ્છા (Burning desire) હોવી જોઈએ.(૫) અર્ધજાગ્રત મનની શક્તિઓ પર પૂરો વિશ્વાસ હોવો જોઈએ.

અર્ધજાગ્રત મન એ કદાચ શરીરમાં રહેલો આત્મા કે ભગવાનનો અંશ છે. તમે તમારા અર્ધજાગ્રત મનને ઓળખો. તેની સાથે થોડો સમય વિતાવો. તમારી અંદરની દુનિયામાં ડોકિયું કરવાની ટેવ પાડો, તે તમારાં બધાં કામ કરી આપશે. તમારું જીવન ધન્ય થઇ જશે. અર્ધજાગ્રત મન પાસે બધા જ પ્રશ્નોના ઉકેલ છે.

નોંધ: અર્ધજાગ્રત મનને લગતી ઘણી બુક્સ અંગ્રેજી અને ગુજરાતીમાં લખાઈ છે. આ લેખ લખવામાં, એવી એક બુક “પ્રેરણાનું ઝરણું”નું માર્ગદર્શન લીધું છે.

વાત ઉત્તર કોરીયાની

                                  વાત ઉત્તર કોરીયાની

આજકાલ ઉત્તર કોરીયા દેશનું નામ ખૂબ સાંભળવા મળે છે. તમે પણ છાપાં કે ટીવીમાં તેના વિષે વાંચ્યું કે સાંભળ્યું હશે. આ નાનકડા દેશે ઘણાં પરમાણુંશસ્ત્રો (Nuclear weapons) એકઠાં કર્યાં છે, અને પોતાની તાકાત દુનિયાને દેખાડી રહ્યું છે. અમેરીકા અને બીજા દેશો એની સામે સાવધાનીપૂર્વક વર્તી રહ્યા છે. ઘણાને તો એવું પણ લાગી રહ્યું છે કે આમાંથી કદાચ ત્રીજું વિશ્વયુદ્ધ પણ થઇ જાય. એક જ્યોતિષીએ તો વળી ત્રીજું  વિશ્વયુદ્ધ શરુ થવાની તારીખ પણ ભાખી છે, ૧૩મી મે, ૨૦૧૭ !!

આ બધું સાંભળીને, ઉત્તર કોરીયા દેશ અને ત્યાંનો રાજા કેવો છે, એ જાણવાની જીજ્ઞાસા જરૂર થાય. અહીં તમને આ દેશ વિષે થોડી વાતો કહું. અહીં અત્યારે કીમ જોંગ યુએન નામે સરમુખત્યાર રાજા રાજ કરે છે. તે ૨૦૧૧થી સત્તા પર છે.

ઉત્તર કોરીયા બહુ નાનો દેશ છે. ઉત્તર કોરીયાની વસ્તી માત્ર અઢી કરોડ છે, જે આપણા ગુજરાતની વસ્તીના અડધા કરતાં ય ઓછી છે. આટલી ઓછી વસ્તીવાળા દેશના લશ્કરના જવાનોની સંખ્યા ૧૨ લાખની છે. દુનિયામાં ચીન, અમેરીકા અને ભારત પછી તેનો ચોથો નંબર આવે. કેટલું મોટું લશ્કર ! ઉત્તર કોરીયાએ ફક્ત લશ્કર વધારવામાં જ ધ્યાન આપ્યું છે.

રાજા કીમ જોંગ યુએન હાલ ૩૩ વર્ષના છે. તેઓ લશ્કરના સૌથી વડા માર્શલ છે. તેમના આ દેશના કાયદાઓ બહુ કડક અને ક્રૂર છે. અહીં દર પાંચ વર્ષે ચુંટણી થાય છે, પણ મતપત્રકમાં એક જ નામ હોય છે, બધાએ તેને જ વોટ આપવાનો. અહીં છાપાં અને ટીવી સમાચારો પર સખત પાબંદી છે. આ દેશમાં કોઈ ગુનો કરે તો તેની સજા, તે વ્યક્તિ તથા તેના પુત્ર બંનેએ ભોગવવાની. અહીં લશ્કર અને સરકારી ઓફિસરો સિવાય બીજા કોઈ ગાડી રાખી શકે નહિ. જીન્સ પહેરવા પર પ્રતિબંધ છે. સામાન્ય નાગરિકો ઈન્ટરનેટનો ઉપયોગ કરી શકે નહિ. વાળ પણ સરકાર માન્ય અમુક દુકાનોએ જ કપાવવાના. દેશમાં ગરીબી ઘણી છે, પણ ગરીબાઈના ફોટા પાડી શકાય નહિ. બીજા દેશવાળા એ દેખે તો આ દેશની છાપ બગડે. રાજા વિષે ક્યારે ય હલકું બોલાય નહિ. કવિતા, સંગીત, સ્થાપત્ય વગેરેમાં પણ રાજાનાં જ ગુણગાન ગાવાનાં. માનવ અધિકારો ઓછામાં ઓછા.

આવા આ ઉત્તર કોરીયા દેશનું ભાવિ કેવું હશે? તમે શું ધારો છો? આ દેશની ઉત્તરે ચીન, દક્ષિણે દક્ષિણ કોરીયા અને પૂર્વ-પશ્ચિમમાં દરિયો છે. પૂર્વમાં દરિયા પછી જાપાન છે. ઉત્તર કોરીયાનું પાટનગર યોંગયાન્ગ, આપણા દિલ્હીથી ઇશાન દિશામાં, હવાઈ માર્ગે ૪૬૦૦ કી.મી. દૂર છે. યુદ્ધ થાય તો આપણને સીધી અસર ના થાય, પણ તેનાં પરિણામો તો ભોગવવાં પડે.

પહેલાં કોરીયા એક આખો દેશ હતો. બીજા વિશ્વયુદ્ધ પછી, તેના બે ભાગ પડી ગયા, એક ઉત્તર કોરીયા અને બીજો દક્ષિણ કોરીયા. ઉત્તર કોરીયા પર રશિયાનું પ્રભુત્વ રહ્યું, અને દક્ષિણ કોરીયા પર અમેરીકાનું વર્ચસ્વ રહ્યું. ઉત્તર કોરીયા રશિયન સામ્યવાદ હેઠળ, બહુ વિકાસ પામ્યો નહિ.

માહિતી અને અહીં મૂકેલી તસ્વીરો ગુગલ પરથી લીધી છે. તસ્વીર નં. (૧) ઉત્તર કોરીયાનો નકશો (૨) રાજા કીમ જોંગ યુએન (૩) ઉત્તર કોરીયાનો રાષ્ટ્રધ્વજ (૪) કીમ જોંગ યુએન તેમની પત્ની સાથે (૫) તેમની વિધાનસભાનો હોલ (૫) પાટનગર યોંગયાન્ગનું એક દ્રશ્ય.

1_Map of north korea

2_Kim Jong un

3_North korea flag

4_Kim Jong with his wife

5_Mansudae Assembly Hall

6_View of cityPyongyang

Engineering Alphabets

                                                      Engineering Alphabets

A for Alternator, Aircraft

B for Belt, Brake

C for Compressor, Crank, Current

D for Dynamo, Drill

E for Engine

F for Fuel, Fins

G for Gear, Generator, Governor

H for Heat, Hammer

I for Induction, Ignition

J for Jumper

K for Key, Kelvin

L for Lubrication

M for Machine

N for Nut, Natural gas

O for Oil

P for Pulley, Piston, Pin, Petrol

Q for Quality, Quenching

R for Refrigeration, Rocket, Resistance

S for Shaft, Spark

T for Turbine

U for Upstream, Union

V for Valve, Voltage

W for Wheel, Welding, Waves

X for X rays

Y for Yield

Z for Zener diode

આનંદની ક્ષણો

                                            આનંદની ક્ષણો

દરેકના જીવનમાં ક્યારેક ને ક્યારેક આનંદની ક્ષણો આવતી હોય છે. તમારી જિંદગીમાં પણ આનંદના પ્રસંગો બન્યા હશે. તમને એ બધા યાદ છે? યાદ કરવા બેસો તો યાદ આવી જાય, એનું લીસ્ટ પણ ઘણું લાંબુ થાય. કેવા પ્રસંગો આનંદના હોય? જેમ કે કોઈને પરીક્ષાનું રીઝલ્ટ ઘણું સારું આવ્યું હોય, કોઈકને ત્યાં સુંદર દેખાવડો પુત્ર જન્મ્યો હોય, કોઈને સરસ મનગમતી જોબ મળી હોય…. આવી વસ્તુઓ પ્રાપ્ત થયાની ક્ષણો બહુ જ સુખદ હોય છે.

મારી આનંદની ક્ષણવાળી એક ઘટનાની અહીં વાત કરું. ૧૯૮૪ની સાલ. મને પી.એચ.ડી.નું ભણવા માટે મદ્રાસ (ચેન્નાઈ) આઈ.આઈ.ટી.માં એડમીશન મળ્યું. મારી કોલેજે મને ત્યાં ભણવા જવા માટે સ્પોન્સર કર્યો. ત્રણ વર્ષ હું ત્યાં ભણ્યો, પણ મારું પી.એચ.ડી. ત્યાં પૂરું ના થયું. ઘણું પ્રાયોગિક કામ તથા થીસીસ લખવાનું અધૂરું રહી ગયું. મારી સ્પોન્સરશીપ પૂરી થઇ ગઈ એટલે મારે મારી કોલેજમાં પાછા આવવાનું થયું. બસ, પછી તો કોલેજમાં મારી જોબનું રૂટીન……..મહિનાઓ, વર્ષો પસાર થઇ ગયાં. હું જાણે કે ભૂલી ગયો કે હું પી.એચ.ડી. કરવા ગયો હતો, અને પૂરું થયું ન હતું. હા, મનમાં ક્યારેક યાદ આવી જતું કે ‘મેં મદ્રાસમાં ૩ વર્ષ સખત મહેનત કરી હતી, તે શું સાવ એળે જશે?’

આમ ને આમ પંદર વર્ષ પસાર થઇ ગયાં. પી.એચ.ડી. પૂરું કરવા તરફ મેં કંઇ ધ્યાન પણ ના આપ્યું. ૨૦૦૨ની સાલ આવી. મારી એલ.ડી. એન્જીનીયરીંગ કોલેજમાં ડો. એલ.એન. પટેલ સાહેબ પરીક્ષા, સેમીનાર જેવાં કામ અંગે અવારનવાર આવતા હતા. તેઓ ત્યારે વિસનગર એન્જીનીયરીંગ કોલેજમાં પ્રીન્સીપાલ હતા. તેઓ બહુ જ વિદ્વાન પ્રોફેસર હતા, અને ઘણી પ્રવૃત્તિઓ સાથે સંકળાયેલા હતા. મારે ધીરે ધીરે તેમની સાથે પરિચય થયો. બહુ જ મોટા માણસ, મારી અંગત વાતો તો તેમની સાથે કરાય નહિ. પણ એક દિવસ વાતવાતમાં મેં મદ્રાસમાં ૩ વર્ષ દરમ્યાન મારું પી.એચ.ડી. અધૂરું રહી ગયાની વાત કરી. તેઓ બહુ જ માયાળુ સ્વભાવના હતા, તેમણે મને કહ્યું, ‘તુ એક વાર, તેં જે કામ મદ્રાસમાં કર્યું હતું, તે મને બતાવ.’

મેં તો મદ્રાસમાં કરેલું કામ બધું જ સાચવી રાખ્યું હતું. એટલે ફરી જયારે તેઓ અમારી કોલેજમાં આવ્યા ત્યારે મેં મારું કામ, પ્રાયોગિક વર્ક, ગ્રાફ્સ, ફોટાઓ, મેં લખેલી અડધી થીસીસ વગેરે તેમને બતાવ્યું. હું બધી તૈયારી કરીને જ આવ્યો હતો. આ બધું જોઇને પટેલ સાહેબ બોલ્યા, ‘આ તો પી.એચ.ડી. પૂરું થઇ જાય એવુ છે.’

મેં કહ્યું, ‘સર, મને પી.એચ.ડી. પૂરું કરવાની ઈચ્છા તો છે. પણ કઈ યુનીવર્સીટીમાં, મારા ગાઈડ કોણ બને, સરકારની મંજૂરી, આ બધાનું શું?’

તેઓ બોલ્યા, ‘તારો ગાઈડ હું, યુનીવર્સીટી, પાટણની નોર્થ ગુજરાત યુનિવર્સીટી, સરકારની મંજૂરી તારે મેળવી લેવાની. બોલ, કરવું છે પૂરું પી.એચ.ડી.?’

મને તો ચમત્કાર થતો હોય એવું લાગ્યું. પી.એચ.ડી. માટે તો ગાઈડ જ ભાગ્યે મળે, એવો એ જમાનો હતો. પટેલ સાહેબ કેટલા સારા માણસ હતા ! આ વાત થઇ તે દિવસ ૨૦૦૨ની ૨૮મી ઓગસ્ટનો હતો. પાટણમાં પી.એચ.ડી. માટે અરજી કરવાની છેલ્લી તારીખ ૩૧ ઓગસ્ટ હતી. ફક્ત ત્રણ જ દિવસ બાકી હતા. આ ત્રણ દિવસો દરમ્યાન હું પાટણથી કોરું ફોર્મ લઇ આવ્યો, ફોર્મ ભર્યું, અમારી કોલેજના પ્રીન્સીપાલે સારો સહકાર આપ્યો, તેમણે ફોર્મ recommend કરી આપ્યું. મેં સરકારની મંજૂરી માટે અરજી કરી દીધી, વિસનગર જઇ પટેલ સાહેબની ગાઈડ તરીકે સહી કરાવી, અને ૩૧ ઓગસ્ટે પાટણ જઇ ફોર્મ સુપ્રત પણ કરી દીધું.

આમ પી.એચ.ડી. માટે નવું રજીસ્ટ્રેશન થઇ ગયું. બસ, પછી તો કામ ચાલ્યું. મેં જૂનું કરેલું કામ તાજું કર્યું, નવું ઉમેર્યું, પ્રાયોગિક કામ માટે કોલેજમાં ફેબ્રીકેશન કર્યું, સરકારની મંજૂરી પણ આવી ગઈ. અવારનવાર વિસનગર જઇ, કરેલું કામ પટેલ સાહેબને બતાવતો, અને તેમના માર્ગદર્શન પ્રમાણે કામ આગળ ધપાવતો. વિસનગર પટેલ સાહેબ મારા માટે સમય ફાળવતા. ત્રણેક વર્ષ આમ ચાલ્યું. મને દિવસે સમય બહુ ઓછો મળે, એટલે મેં લગભગ છ મહિના સુધી રાતના ૨ થી ૫ દરમ્યાન ગ્રાફ્સ અને થીસીસનું કામ કર્યું.

પી.એચ.ડી.નું કામ આમ ચાલ્યા કરે. તેનો અંત ક્યારે આવશે, અને ક્યારે મારું કામ પૂરું થશે, એની મને કોઈ ધારણા કે કલ્પના ન હતી. આમ તો કામ પૂરું થવા આવ્યું હતું, પણ હજુ થીસીસમાં સુધારાવધારા ચાલ્યા કરતા હતા. આનંદની ક્ષણ હવે આવે છે. એક વખત મારી વિસનગરની મુલાકાત દરમ્યાન, પટેલ સાહેબે, મારી કલ્પનાની બહાર, મારી થીસીસના સર્ટીફીકેટમાં સહી કરી દીધી ! એમણે સહી કરી એ ખૂબ આનંદની ક્ષણ હતી, કેમ કે ગાઈડની સહી થાય, એટલે પી.એચ.ડી. પૂરું થયું સમજવાનું. પછી તો પ્રોસીજર જ બાકી રહે છે. મારી થીસીસનો બીજા પરીક્ષકો દ્વારા રીવ્યુ, સુધારા, બાઈન્ડીંગ, પરીક્ષકો આગળ અંતિમ પ્રેઝન્ટેશન એ બધું પત્યા થયા પછી ૨૦૦૬માં મારું પી.એચ.ડી. પૂરું થયું. પટેલ સાહેબે સહી કર્યાની ક્ષણ હજુ યે મનમાં તાજી છે.

કરેલી મહેનત ક્યારેય એળે નથી જતી, તેનું ફળ ગમે ત્યારે પણ મળે જ છે, એ મેં અનુભવ્યું.

Previous Older Entries Next Newer Entries