કામરેજના ગળતેશ્વર મહાદેવ

કામરેજના ગળતેશ્વર મહાદેવ

ગુજરાતમાં બે ગળતેશ્વર મહાદેવ બહુ જાણીતાં છે, એક પ્રાંતિજની નજીક અને બીજું ઠાસરા પાસે. આ ઉપરાંત, ઓછું જાણીતું એવું એક ત્રીજું ગળતેશ્વર મહાદેવ સૂરત જીલ્લાના કામરેજ તાલુકામાં ટીંબા ગામમાં તાપી નદીના કિનારે આવેલું છે. સૂરતથી તે ૩૯ કી.મી. અને ભરૂચથી ૭૬ કી.મી. દૂર છે. આ મહાદેવ બોધાન ગામની નજીક છે. આવો, આજે આપણે આજે આ મહાદેવની મુલાકાત લઈએ.

અમે આ સ્થળે જવા માટે ભરૂચથી નીકળ્યા. ભરૂચથી સૂરતના હાઈવે પર આશરે ૬૦ કી.મી. જેટલું ગયા પછી, ડાબા હાથે નાનો રસ્તો પડે છે. ત્યાં, ‘ગૌતમેશ્વર મહાદેવ, બોધાન’ એવું બોર્ડ છે. આ રસ્તે ૧૫ કી.મી. જેટલું ગયા પછી તાપી નદીના કિનારે બોધાન ગામ આવે છે. અહીંથી તાપી નદી પરનો પૂલ ઓળંગી સામે કિનારે જઈએ કે તરત જ જમણી બાજુ ગળતેશ્વર મહાદેવ છે. ગળતેશ્વર મહાદેવમાં શિવજીની ૬૨ ફૂટ ઉંચી મૂર્તિ છે, તે મૂર્તિ રોડ પરથી જ દેખાય છે. અમે ગાડી એ બાજુ લઈને મંદિરના પાર્કીંગમાં મૂકી દીધી. ટીંબા ગામ અહીંથી નજીક જ છે.

મંદિરના પ્રવેશદ્વારની કમાન ભવ્ય છે. તેના પર મોટા અક્ષરે ‘ઓમ નમઃ શિવાય’ લખેલુ છે. પ્રવેશ લીધા પછીના વિશાળ પ્રાંગણમાં ડાબી બાજુ ભોજનાલય છે, એના પર ‘માતાપિતા સ્મૃતિભવન ભોજનાલય’ એવું લખેલું છે. જમણી બાજુ વિશ્રામ કરવા માટે, લાઈનબંધ મંડપો બાંધેલા છે, જે ગજીબો કહેવાય છે. એમાં બેસવા માટે બાંકડા અને હીંચકા છે. આગળ જતાં, સામે જ શિવજીની ૬૨ ફૂટ ઉંચી મૂર્તિ છે. આટલી ભવ્ય મૂર્તિ જોઇને મન આનંદવિભોર બની જાય છે. એમ થાય કે મૂર્તિને જોયા જ કરીએ. મૂર્તિની સામે મોટો નંદી છે. મૂર્તિની નીચેના વિશાળ ખંડમાં બાર જ્યોતિર્લીંગનાં દર્શન થાય છે. વધુમાં, એક સ્ફટિકનું લીંગ પણ છે. શિવજીની આ મૂર્તિની સામે મેદાનમાં ઉભા રહેવાનું ગમે એવું છે.

મૂર્તિની સામે જમણી બાજુ ગળતેશ્વર મહાદેવનું મંદિર છે. એમાં પંદરેક પગથિયાં ચડીએ એટલે શિવજીનાં દર્શન થાય છે. ડાબી બાજુ રામ, સીતા અને લક્ષમણનું મંદિર છે.

શિવજીની મૂર્તિની જમણી બાજુ તાપી નદી વહે છે. મંદિર આગળથી તે દેખાય છે. આટલે ઉંચેથી દૂર દૂર સુધી દેખાતી નદીનું દ્રશ્ય જોવાની મજા આવે છે.

બીજી એક ખાસ બાબત એ છે કે મંદિરની પાછળ નારદીગંગા નદી વહે છે અને તે તાપીને મળે છે. ત્રીજી એક ગુપ્તગંગા નદી પણ અહીં તાપીને મળે છે. આમ, મંદિરની પાછળ ત્રિવેણી સંગમ થાય છે. આ સંગમમાં નહાવાનું પવિત્ર ગણાય છે તથા તેમાં નહાવાની ખૂબ મજા આવે એવું છે.

શિવજીની મૂર્તિની બાજુમાં ‘ગંગોત્રી ત્રિવેણી સંગમ સ્નાનાગાર’ નું બોર્ડ છે, અહીંથી ટીકીટ લઈને, ૧૧૧ પગથિયાં ઉતરીને નીચે સંગમ આગળ પહોંચાય છે. નારદીગંગા તાપીને મળે એ પહેલાં તેમાં ચેકડેમ જેવું બનાવી એક પછી એક એમ બે મોટા હોજ બનાવ્યા છે. નદીનું પાણી પહેલાં એક હોજમાં અને પછી બીજામાં પડે છે. આ પાણી ધોધરૂપે, કાણાંમાં થઈને કે પગથિયાં પર વહીને એમ વિવિધ રીતે પડે છે. એમાં ઉભા રહીને નહાવાની બહુ મજા આવે છે. હોજ, ધોધ તેમ જ વહેતા પાણીનો દેખાવ બહુ જ સરસ છે.

લોકો અહીં નહાવાનો આણંદ માણે છે, અને આનંદની ચિચિયારીઓ પાડે છે. હોજ વિસ્તારમાં ચોખ્ખાઈ સારી છે, ડૂબી જવાનો કે તાપીમાં તણાઈ જવાનો ભય નથી. અમે પણ અહીં બે કલાક જેટલું નાહ્યા, પછી પગથિયાં ચડીને ઉપર આવ્યા. સ્ત્રીઓ માટે કપડાં બદલવા રૂમની સગવડ છે.

ઉપર આવી ગજીબોમાં બેસી થોડો આરામ કર્યો. અહીં રાત રોકાવુ હોય તો રહેવાની સગવડ છે. પ્રવેશદ્વાર સામે ચાનાસ્તાની દુકાનો પણ છે. અમે એનો લાભ લીધો, અને શિવજીને મનોમન પ્રણામ કરી પાછા ભરૂચ જવા નીકળ્યા. અડધા દિવસની આ ટ્રીપ બહુ જ આનંદદાયક રહી.

બોધાનનું ગૌતમેશ્વર મહાદેવ પણ જાણીતું સ્થળ છે. દર બાર વર્ષે આવતા કુંભમેળા વખતે અહીં મહાદેવને ધજા ચડાવવામાં આવે છે.

1_IMG_9097

2_IMG_9098

7_IMG_9101

10_IMG_9103

14_IMG_9115.JPG

 

19_IMG_9318

1_IMG_20170825_161945.jpg

3_IMG_20170825_155102.jpg

23_IMG_9126.JPG

24_IMG_9127.JPG

 

 

 

 

 

Advertisements

આણંદથી મંદિરોનાં દર્શને

                                        આણંદથી મંદિરોનાં દર્શને

આપણા ગુજરાતમાં મંદિરો કેટલાં? એનો જવાબ છે ગણ્યાં ગણાય નહિ એટલાં. દરેક ગામમાં અને શહેરમાં મંદિરો હોય જ. અમે એક વાર આણંદની આજુબાજુ આવેલાં પાંચેક જાણીતાં મંદિરોએ જવાનો પ્લાન બનાવ્યો અને સવારમાં આઠ વાગે આણંદથી ગાડી લઈને નીકળી પડ્યા.

સૌથી પહેલાં અમે કરમસદ અને સંદેસર થઈને અગાસ પહોંચ્યા. અગાસ આણંદથી પંદરેક કી.મી. દૂર છે. અહીં જૈન મુનિ શ્રીમદ રાજચંદ્રનો આશ્રમ આવેલો છે. જૈનોનું આ પ્રખ્યાત તીર્થ છે. આશ્રમમાં રોજ સવારે તથા સાંજે જૈન ધર્મના ઉપદેશનું પઠન થાય છે. ઘણા લોકો તેનું શ્રવણ કરે છે. આશ્રમમાં રહેવાની તથા ચાનાસ્તા અને જમવાની સરસ સુવિધા છે. બગીચા અને ઝાડપાન પુષ્કળ છે. આવા વાતાવરણમાં બેચાર દિવસ રહી પડવાનું મન થઇ જાય એવું છે.

અમે લોકોની ભક્તિભાવના જોઇને ખુશ થઇ ગયા અને આશ્રમના હોલમાં પ્રભુસ્મરણમાં જોડાઈ ગયા. અડધા કલાકમાં અહીંથી નીકળી અમે ખંભાત તરફ ચાલ્યા. સિહોલ, ભટીયોલ, ફાગણી, દંતાલી, પેટલાદ અને ધર્મજ ચોકડી થઇ ખંભાત પહોંચ્યા. દંતાલીમાં સ્વામી સચ્ચિદાનંદનો આશ્રમ છે. અગાસથી ખંભાત ૪૦ કી.મી. દૂર છે. ખંભાતમાં તળાવને કિનારે શ્રીગુસાંઈજી પ્રભુની બેઠક છે. આશરે પાંચસો વર્ષ પહેલાં શ્રીગુસાંઈજી અહીં બિરાજેલા અને લોકોને ઉપદેશ આપેલો. બેઠક મંદિર ઘણું જ સરસ છે. પાછળ ગિરિરાજજી છે. રહેવાની અને પ્રસાદ લેવાની સગવડ છે. શાંત અને પ્રભુમય વાતાવરણમાં અહીં બેસવાનું ગમે એવું છે.

અમે જમવાનું તો સાથે લઈને જ આવેલા. એ અહીં બેઠકજીના ઓટલે બેસી જમી લીધું. અમારા એક સંબંધી ખંભાતમાં રહે છે, તેમને ત્યાં જઇ થોડો આરામ કર્યો. ભૂખ ન હતી છતાં ય તેમણે આગ્રહ કરીને અમને સમોસા અને ભજીયાં ખવડાવ્યાં.

બપોર પછી અમે ચાલ્યા રાલેજ. ખંભાતથી રાલેજ ૭ કી.મી. દૂર છે. રાલેજમાં દરિયાની નજીક શિકોતર માતાનું પ્રખ્યાત મંદિર છે. તે વહાણવટી માતા તરીકે પણ જાણીતાં છે. મંદિરનું આંગણ વિશાળ છે, ચોખ્ખાઈ પણ ઉડીને આંખે વળગે એવી છે. કહે છે કે દરિયામાં કોઈ વહાણ માર્ગ ભૂલી ગયું હોય તો તેનો ખલાસી વહાણવટી માતાને શ્રદ્ધાપૂર્વક યાદ કરે છે, અને તેને સાચો રસ્તો જડી જાય છે.

શિકોતર માતાના મંદિરની સામે ઘુશ્મેશ્વર મહાદેવનું મંદિર છે. માતાજીના મંદિર પરથી પગથિયાં ઉતરીને આ શિવમંદિરમાં જવાય છે. આ મંદિરનો બહારનો દેખાવ દિલ્હીના પાર્લામેન્ટના મકાન જેવો નળાકાર છે. એની ઉપર ખૂબ જ મોટું શિવલીંગ બનાવ્યું છે. આખો દેખાવ બહુ જ સરસ લાગે છે. મંદિરની અંદર વચ્ચેના ભાગમાં શિવજીનાં બાર જ્યોતિર્લીંગ સ્થાપિત કરેલાં છે, તથા વર્તુળાકાર દિવાલ પર બધા જ દેવીદેવતાનાં નાનાંનાનાં મંદિર બનાવ્યાં છે. મંદિરનું વાતાવરણ બહુ જ શાંત અને ભક્તિમય છે. બેઘડી બેસીને શિવજીનું સ્મરણ કરવાનું ગમે એવું છે. બહાર વિશાળ નંદી છે. અહીં બગીચો બની રહ્યો છે. દૂર અરબી સમુદ્ર નજરે પડે છે.

આ બધું જોઈ અમે રાલેજથી પાછા વળ્યા. ગરમી પુષ્કળ હતી. રાલેજથી ઉંદેલ, જલુંધ અને કનીસા ચોકડી થઈને અમે ધર્મજ તરફ જતા મૂળ રસ્તે આવ્યા. ધર્મજ ચોકડી પહોંચી અમે ત્યાંથી તારાપુરના રસ્તે વળ્યા. આ રસ્તે ધર્મજ ચોકડીથી માત્ર ૪ કી.મી. દૂર માણેજ ગામ આગળ મણીલક્ષ્મી જૈન તીર્થ આવેલું છે. મંદિર બિલકુલ રોડ સાઈડે જ છે. આ તીર્થ હમણાં જ બનીને તૈયાર થયું છે. અંદર દાખલ થતામાં સામે ઉંચા શિખરવાળું મંદિર દેખાય છે. એની પહેલાં બગીચા વચ્ચે, હાથથી ઉંચકાયેલા એક ગોળા પર ‘મણીલક્ષ્મી તીર્થ’ લખેલું નજરે પડે છે. આ ગોળો તરત જ આપણું ધ્યાન ખેંચે છે. એની એક બાજુ ભોજનગૃહ છે. ભોજનગૃહનું મકાન ખૂબ જ ભવ્ય અને કલાત્મક છે.

ગોળાથી સીધા આગળ જતાં, મણીલક્ષ્મી તીર્થનું સફેદ આરસમાં કંડારેલું મંદિર આવે છે. વિશાળ મંદિરનાં બહારથી જ દર્શન કરીને એમ લાગે છે કે આટલું મોટું જૈન તીર્થ કદાચ બીજે ક્યાંય નથી જોયું. મંદિરમાં દાખલ થયા પછી, મન આરસના થાંભલાઓ અને છત પરની અદભૂત કોતરણી જોવામાં પરોવાઈ જાય છે. એમાં કલાકારોએ દેવીદેવતાઓની વિવિધ મુદ્રાઓને આબાદ રીતે પ્રગટ કરી છે. ધારીને જોઈશું તો લાગશે કે કોઈ એક મુદ્રા બીજે ક્યાંય રીપીટ નથી થતી. આટલું સુંદર ઝીણવટભર્યું કામ કરીને કારીગરોએ પ્રભુભક્તિ માટે પ્રાણ રેડી દીધા છે. મંદિરના સભામંડપને પણ એટલો જ સુંદર રીતે સજાવ્યો છે. ગર્ભગૃહમાં તીર્થંકરની મૂર્તિ તો અતિ સુંદર છે. એમનાં દર્શન કરીને મનમાં ખૂબ જ આનંદ થાય છે.

મંદિરની બધી બાજુ સરસ બગીચા બનાવ્યા છે. ફુવારા પણ છે. મંદિરની એક બાજુ ઉપાશ્રય અને બીજી બાજુ ધર્મશાળા છે. રાતના સુંદર રોશની થાય છે. રાતનો નઝારો જોવા જેવો છે. અમે મંદિરના સંકુલમાં ફરીને બહાર આવ્યા, અને ધર્મજ ચોકડી, પેટલાદ, ફાગણી, ભવાનીપુર સંદેસર થઈને આણંદ પાછા આવ્યા.

આણંદથી બોરસદના રસ્તે ૪ કી.મી. દૂર જીટોડિયા ગામ છે. એવું વાંચ્યું હતું કે જીટોડિયાના વૈજનાથ મંદિરમાં શિવલીંગ પરનાં કાણાંમાંથી સતત પાણી ઝરે છે. અમને થયું કે આ શિવલીંગનાં પણ દર્શન કરી આવીએ. જીટોડિયામાં અમારા એક સંબંધી રહે છે .અમે તેમને ત્યાં પહોંચ્યા અને તેમને લઈને વૈજનાથ મહાદેવ ગયા. આવું શિવલીંગ જોવાની તેમને પણ ઈંતેજારી હતી.

મંદિરમાં સાંજની આરતી ચાલુ હતી. અમે આરતીમાં જોડાઈ ગયા. અંદર શિવલીંગ પર નજર કરી. તાંબાના શિવલીંગ પરથી પાણી ઝરતું દેખાતું ન હતું. આરતી પૂરી થયા પછી, અમે પૂજારીજીને વિનમ્રતાથી આ બાબત અંગે પૂછ્યું. તેમણે કહ્યું કે, ‘અસલી શિવલીંગ, આ તાંબાના શિવલીંગની અંદર છે, અને એમાંથી પાણી ઝરે છે. આશરે આઠસો વર્ષ પહેલાં અહીં વિધર્મી લોકોએ ચડાઈ કરી અને શિવલીંગ તોડી નાખ્યું હતું. એ શિવલીંગ વધુ ખરાબ ના થાય એટલા માટે એના પર આ તાંબાનું શિવલીંગ ઢાંકી રાખીએ છીએ. રોજ બપોરે બાર વાગે એ શિવલીંગ સાફ કરવા માટે ખોલીએ છીએ. તમારે એ અસલી શિવલીંગ જોવું હોય તો બપોરે બાર વાગે આવજો. એમાંથી પાણી ઝરતું જોવા મળશે. એ પાણી ગંગા નદીના પાણી જેવું ચોખ્ખું છે. એ ક્યારેય ખરાબ થતું નથી. નિષ્ણાતોએ અહીં આવીને એ પાણીનો લેબોરેટરી ટેસ્ટ કરીને આ વાતને અનુમોદન આપેલું છે.’

પૂજારીજીની વાત સાંભળીને અમને આનંદ થયો. અસલી શિવલીંગનો ફોટો અહીં મૂકેલો છે, તે જોઇને હાલ તો સંતોષ માન્યો. અહીં વિધર્મીઓના હુમલા દરમ્યાન, આ શિવલીંગનું રક્ષણ કરવા ૧૨૫ જવાનોએ પોતાનાં બલિદાન આપેલાં. આ ૧૨૫ વીરોની સમાધિરૂપે અહીં મંદિરની બાજુમાં ૧૨૫ નાનાંનાનાં મંદિર બનાવેલાં છે. આ હુમલા પછી સિદ્ધરાજ જયસિંહે આજથી ૮૧૪ વર્ષ પહેલાં, આ મંદિર ફરીથી બંધાવ્યું, એ જ મંદિર અત્યારે છે.

મંદિરનો ઈતિહાસ જાણવાનું ગમ્યું. વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી આ મંદિરની મુલાકાતે આવી ગયેલા છે. પૂજારીજીની દિકરી લજ્જા તિલકપુરી ગોસ્વામી, દિલ્હીમાં રાઈફલ શુટીંગ ક્લબની ચેમ્પીયન છે, એ ગૌરવની વાત છે. અસલી શિવલીંગ જોવું હોય તો, પૂજારીજીના સંપર્ક માટેનો ફોન નંબર ૯૮૨૪૪૬૭૩૦૫ છે.

જીટોડિયાના અમારા સંબંધીએ અમને પ્રેમપૂર્વક જમાડ્યા, અંતે અમે આણંદમાં અમારા મુકામે પહોંચ્યા.

તસ્વીરો (૧) રાજચંદ્ર આશ્રમ, અગાસ (૨) ખંભાતની બેઠક (૩) રાલેજમાં શિકોતર માતાનું મંદિર (૪) અને (૫) રાલેજનું ઘુશ્મેશ્વર મહાદેવ (૬) અને (૭) મણીલક્ષ્મી તીર્થ, માણેજ (૮) જીટોડિયાના વૈજનાથ મહાદેવ

1_IMG_9001

3_IMG_9015

4_IMG_9019

9_IMG_9028

15_IMG_9036

3_IMG_9055

Manilaxmi

2_IMG_9066

 

 

આપેશ્વર મહાદેવ

આપેશ્વર મહાદેવ

ગોધરાથી વેજલપુર થઈને મલાવ જવાના રસ્તે, મલાવ આવતા પહેલાં વચ્ચે આપેશ્વર મહાદેવ આવે છે. અહીં ડુંગરાઓની મધ્યમાં એક ડુંગર પર શીવજીનું આ મંદિર બનાવ્યું છે. પગથિયાં ચડીને ઉપર જવાય છે. ચારે બાજુ વિશાળ પથ્થરો અને જંગલ છે. નીચે બેસવા માટે બાંકડા વિગેરે છે. અહીંના શાંત વાતાવરણમાં રખડવાની અને ટ્રેકીંગની મજા આવે એવું છે. શીવરાત્રિએ અહીં મેળો ભરાય છે, ત્યારે અહીં ઘણા લોકો આવે છે. આજુબાજુના વિસ્તારમાં અવારનવાર ગુજરાતી ફિલ્મોનું શુટીંગ થાય છે. થોડે દૂર ચાબીડીવાળાની એક નાનીસરખી દુકાન છે.

IMG_9900

IMG_9897

IMG_9884

IMG_9883.JPG

IMG_9898

IMG_9892

IMG_9889

IMG_9882

 

 આપણી વાત – દિવાળી, ત્યારે અને આજે

                                           દિવાળી, ત્યારે અને આજે

કહે છે કે પરિવર્તન એ સંસારનો નિયમ છે. આપણી રોજબરોજની જિંદગી જીવવાની પદ્ધતિમાં પણ ફેરફારો થયા જ કરે છે. દિવાળીના તહેવારનું પણ એમ જ છે. પહેલાં દિવાળી કેવી રીતે ઉજવતા હતા, અને આજે દિવાળીના દિવસોમાં શું કરીએ છીએ, એ તમે સહેજ વિચારશો તો ખ્યાલ આવી જશે.

હું અમારી જ વાત કરું. ઈ.સ. ૧૯૫૦થી ૧૯૬૦ના અરસામાં અમે જયારે ગામડામાં સ્કુલમાં ભણતા હતા, એ દિવસો અમને બરાબર યાદ છે. ત્યારે, દિવાળી આવવાના થોડા દિવસો બાકી હોય ત્યારથી જ મનમાં દિવાળીનો ઉમંગ છવાઈ જતો. દિવાળીના ચાર દિવસો ધનતેરસ, કાળીચૌદસ, દિવાળી અને બેસતું વર્ષ – દરમ્યાન કયાં નવાં કપડાં પહેરીશું, તે અગાઉથી નક્કી કરી નાખતા. દિવાળીના અઠવાડિયા અગાઉથી ઘરમાં દિવાળીના નાસ્તા બનવાનું શરુ થઇ જતું. એમાં મોહનથાળ, મેસુર, ઘુઘરા, સુંવાળી, સક્કરપારા, મઠિયાં, સેવ, ચેવડો, ચણાની તળેલી દાળ, પાપડી વગેરે નાસ્તા બનતા હતા. પિતાજી જરૂર પૂરતું દારૂખાનું ખરીદી લાવતા. દિવાળી પહેલાં ઘર એકદમ સાફસુથરું કરી નાખતા.

……અને પછી દિવાળીના દિવસો શરુ થતા. અમને નવાં કપડાં, નાસ્તા ખાવાનું અને દારૂખાનું ફોડવાનું ખૂબ જ ગમતું. દારૂખાનાની વાત કરું તો, – પીળા કલરનો પાવડર જેને અમે ‘પોટાશ’ કહેતા, તેની નાની નાની ગોળીઓ બનાવી, ‘U’ આકારના ચીપિયાની ખાંડણીમાં ગોઠવી, પત્થર પર ચીપીયો જોરથી અફાળતાં, મોટો અવાજ થતો. સ્ત્રીઓના કપાળમાં લગાડવાના લાલ ચાંલ્લા જેવા આકારની ટીકડીઓ ચીપિયા કે પત્થરથી ફોડતા. સાંજે કોડિયા કે મીણબત્તીથી નાનામોટા ટેટા, તારામંડળ, ભોંયચકરી, બલુન અને હવાઈનો આનંદ માણતા.

બહેન, ઘરના આંગણામાં રોજ રંગોળી પૂરતી. સાથીયો બનાવી તેમાં જાતજાતના રંગ પૂરતી. ઘરમાં એક ટાઈમના જમવામાં પેલો નાસ્તો જ હોય. એની ખૂબ મજા આવતી. સાંજ પડે ઘરના આંગણામાં દિવેલથી સળગતાં કોડિયાં કે મીણબત્તીઓની હારમાળા ગોઠવતા. દિવાળી દરમ્યાન રોજ મંદિરમાં દર્શન કરવા અચૂક જતા. દિવાળીના તહેવારોને અનુલક્ષીને મંદિરમાં પણ ખાસ ઉજવણી થતી.

ધનતેરસના દિવસે દરેક કુટુંબ, પોતાને ત્યાં લક્ષ્મીજીનું પૂજન કરતા, અને આજુબાજુમાં દૂધ કે અન્ય પ્રસાદ વહેંચતા. કાલીચૌદસના દિવસે ગામની બહાર આવેલા માતાજીના સ્થાનકે જવાનો રીવાજ હતો. બેસતા વર્ષને દિવસે, સરસ્વતી દેવીનું અને નવા ચોપડાનું પૂજન થતું. ગોળધાણાનો પ્રસાદ વહેંચાતો. સહુથી વધુ અગત્યની વાત તો એ હતી કે બેસતા વર્ષને દિવસે સાંજે, વડિલો ગામના દરેક જણને ત્યાં જઇ, તેમને મળતા, ભેટતા અને નવા વર્ષની શુભેચ્છા પાઠવતા. અમે છોકરાઓ પણ તેમની સાથે સાથે દરેકના ઘેર જતા. ગામમાં આ માહોલ બહુ ભવ્ય લાગતો, અને ભાઈચારાની ભાવના જોવા મળતી. ઘરમાં વડિલોને પગે લાગવાનું તો ખરું જ.

દિવાળીના દિવસોમાં બહારગામનાં સગાંવહાલાં અને મિત્રોને ‘નૂતન વર્ષાભિનંદન’નાં દિવાળી કાર્ડ ટપાલથી લખવાની પ્રથા હતી. અમે આ કાર્ડ લખવામાં ખાસ રસ લેતા. ટપાલમાં અમારાં કાર્ડ આવે એની રાહ પણ જોતા. ટપાલખાતામાં દિવાળી પછીના થોડા દિવસો સુધી ટપાલનો જથ્થો ખૂબ રહેતો. મારી ઉંમરના દરેકે આવી દિવાળીઓ માણી હશે.

……અને આજે? આજે દિવાળીના તહેવારોની શું પરિસ્થિતિ છે? કદાચ ગામડાંમાં, આમાંથી થોડીઘણી બાબતો બચી હશે. પણ અમે મોટા ભાગના લોકો તો શહેરોમાં વસી ગયા છીએ. અહીં સાદા દિવસો અને દિવાળીના દિવસો વચ્ચે કોઈ ભેદ દેખાતો નથી. દિવાળીમાં ચારેક રજાઓ મળે એટલે, ઘણા લોકો તો ઘર બંધ કરીને ક્યાંક ફરવા કે રીસોર્ટમાં રહેવા ઉપડી જાય છે. એકબીજાને ત્યાં મળવા જવાનું તો સદંતર બંધ થઇ ગયું છે. દિવાળી કાર્ડ લખવાની પ્રથા સાવ ભુલાઈ ગઈ છે. મોબાઈલથી શુભેચ્છાઓ પાઠવી દેવાય છે. અને બીજી એક બાબત એ જોવા મળે છે કે લોકો દિવાળી કરતાં નાતાલને વધુ રંગેચંગે ઉજવે છે. અમદાવાદમાં નાતાલને દિવસે બધા લોકો બહાર કોઈ મોટા રોડ પર ભેગા થઇ નાતાલ મનાવે છે. શું આપણે જ આપણી દિવાળી ભૂલી જવાની? આપણો ભાઈચારો ક્યાં ખોવાઈ ગયો?

IMG_2209

DSCF1158

DSCF1116

DSCF1161

અમરકંટક, નર્મદા નદીનું ઉદગમસ્થાન 

અમરકંટક, નર્મદા નદીનું ઉદગમસ્થાન 

(૧) અમરકંટક: અમરકંટક એ નર્મદા નદીનું ઉદગમસ્થાન છે. નર્મદા ઉપરાંત, સોન અને જોહીલા નદીઓ પણ અમરકંટકમાંથી નીકળે છે. નર્મદા, નર્મદા કુંડમાંથી નીકળે છે, અને મધ્ય પ્રદેશ અને ગુજરાતમાં થઈને અરબી સમુદ્રને મળે છે. સોન નદી સોનમુડા આગળથી નીકળે છે, અને બિહારમાં ગંગાને મળે છે. નર્મદા કુંડ આગળ ઘણાં મંદિરો છે. કાલાચુરીનું પુરાણું મંદિર નર્મદા કુંડની નજીક આવેલું છે. અમરકંટક ગામમાં કબીર ચબૂતરા છે, જ્યાં બેસીને કબીરે ધ્યાન ધર્યું હતું. અમરકંટકમાં માઈ કી બગીયા, જૈન મંદિર, સોનાક્ષી શક્તિપીઠ વગેરે છે. અમરકંટકમાં હોટેલ હોલીડે હોમ્સ સરસ છે. બીજી ઘણી હોટેલો છે. અમરકંટક, જબલપુરથી ૨૨૩ કી.મી. દૂર છે. અમદાવાદથી ભોપાલ અને જબલપુર થઈને અમરકંટક જવાય છે. કુલ અંતર આશરે ૧૧૬૪ કી.મી. જેવું છે.

(૨) કપીલધારા ધોધ: આ જગા નર્મદા કુંડથી ૬ કી.મી. દૂર છે. અહીં નર્મદા નદી ધોધરૂપે ૧૦૦ ફૂટ ઉંચેથી પડે છે. નર્મદા શરુ થયા પછીનો આ પહેલો ધોધ છે. કપીલ ઋષિ આ જગાએ રહ્યા હતા, અને તપ કર્યું હતું. અહીં ઉપર કપીલમુનિનો આશ્રમ છે અને જ્વાલેશ્વર મહાદેવ મંદિર છે. આજુબાજુ જંગલો અને ટેકરીઓ છે. લોકો અહીંથી પત્થર શીવલીંગ તરીકે લઇ જાય છે. કપિલધારા આગળ વાંદરા ઘણા છે. અમરકંટકથી કપીલધારા સુધી વાહનો જઇ શકે એવો રસ્તો છે.

(૩) દુગ્ધધારા ધોધ: કપીલધારાથી ૧ કી.મી. આગળ દુગ્ધધારા છે. અહીં પણ નર્મદા ધોધરૂપે પડે છે. આ ધોધની ઉંચાઇ લગભગ ૧૦ ફૂટ જેટલી જ છે. અહીં ધોધનાં પાણી દૂધ જેવાં સફેદ હોવાથી, આ ધોધને દુગ્ધધારા કહે છે. અહીં નહાવાય એવું છે. આ ધોધ આગળ ઘણાં મંદિરો અને આશ્રમ છે. કલ્યાણ આશ્રમ અને નર્મદા મંદિર ખાસ જાણીતાં છે. એક ગુફામાં ધ્યાન ધરતા ઋષિનું સ્ટેચ્યુ છે, અહીં મહર્ષિ દુર્વાસાએ તપ કર્યું હોવાનું કહેવાય છે.

તસ્વીરો ગુગલ વેબસાઈટ પરથી લીધી છે. (૧) થી (૪) અમરકંટક (૫) કપિલધારા ધોધ (૬) દુગ્ધધારા ધોધ

1a_Amarkantak kund temple

1b_Narmada udgam temple

1c_Amarkantak

1d_Shri Yantra temple

2_Kapildhara

3_Dugdh dhara

 

સાંચી સ્તૂપ

                                                            સાંચી સ્તૂપ

સાંચી, ભોપાલથી વિદિશા તરફના રસ્તે તે ૪૮ કી.મી. દૂર આવેલું છે. ભોપાલથી વિદિશા ૫૭ કી.મી. છે. આ સ્તૂપ, મૌર્ય રાજા અશોકે બૌદ્ધ ધર્મના પ્રચાર અર્થે તે ઈ.સ. પૂર્વે ૩જી સદીમાં બંધાવ્યો હતો. સ્તૂપ ૧૬ મીટર ઉંચો છે. સ્થાપત્ય બૌદ્ધ શૈલીનું છે. પત્થરના અર્ધગોળાકાર ઘુમ્મટની અંદરનું બાંધકામ ઇંટોનું છે. વચ્ચેના હોલમાં બુદ્ધ સંબંધી ચીજો રાખેલી છે. સ્તૂપની ફરતે ગેલેરી છે, તથા ચાર દિશામાં ગેટ છે. બાજુમાં બે થાંભલા પર કલાત્મક બાંધકામ છે. આ એક જાણીતું બૌદ્ધ સ્મારક છે. હજારો લોકો જોવા આવે છે. યુનેસ્કોની વર્લ્ડ હેરીટેજ સાઈટમાં છે. જોવા માટે નવેમ્બરથી માર્ચનો સમય વધુ અનુકુળ છે. અહીં ચેટીયાગિરિ બૌદ્ધ મંદિર છે. આ સ્તૂપ, એક વિહાર છે.

1_Sanchi stupa

2_Sanchi stup

3_Gate to the Stupa

4_Pillar of the date

5_Arch of the gate

6_Carving on pillar

7_Carving of prayer

8_Carving

9_Elephants carving

ભીમબેટકાની ખડક ગુફાઓ

                                 ભીમબેટકાની ખડક ગુફાઓ

આ ગુફાઓ, ભોપાલથી હોશંગાબાદ તરફના રસ્તે ૪૫ કી.મી. દૂર આવેલી છે. મુલાકાતીઓને બારેક જેટલી ગુફાઓ જોવા મળે છે. ગુફાઓ ગાઢ જંગલમાં છે, ગુફાઓને નંબર આપેલા છે, એટલે જંગલમાં ખોવાઈ જવાય એવું નથી. આ ગુફાઓ ૧૯૫૭માં મળી આવી હતી.  અહીં લાખો વર્ષ પહેલાં માણસ રહેતા હોવાના પુરાવા મળ્યા છે. આશરે ૩૦૦૦૦ વર્ષ પહેલાં દોરેલાં ચિત્રો અહીં જોવા મળે છે, એમાં ડાન્સ, શિકાર, સૈનિકો, પ્રાણીઓની લડાઈ, હાથી સવારી વગેરેનાં રંગીન ચિત્રો છે. હજારો વર્ષ પસાર થયા છતાં, આ ચિત્રો નાશ નથી પામ્યાં, એ તે વખતના લોકોની વનસ્પતિ, પત્થર અને ધાતુમાંથી રંગ બનાવવાની કલા કેટલી વિકસિત હતી, તે બતાવે છે. ગુફાની નજીક એક મંદિર છે. આ ગુફાઓ યુનેસ્કોની વર્લ્ડ હેરીટેજ સાઈટમાં છે. અહીં ભીમની બેઠક હતી, એટલે તે ભીમબેટકા કહેવાય છે. તસ્વીરો ગુગલ વેબસાઈટ પરથી લીધી છે.  (૧) ગુફાનું પ્રવેશદ્વાર (૨) ગુફા (૩)(૪)(૫) ખડક પર હજારો વર્ષ જૂનાં ચિત્રો

6a_Entrance of bhimbetka

6b_Bhimbetka Caves

6c_Bhimbetka paintings

6d_Painting of man riding on elephant

6e_Bhimbetka

Previous Older Entries Next Newer Entries