અમરકંટક, નર્મદા નદીનું ઉદગમસ્થાન 

અમરકંટક, નર્મદા નદીનું ઉદગમસ્થાન 

(૧) અમરકંટક: અમરકંટક એ નર્મદા નદીનું ઉદગમસ્થાન છે. નર્મદા ઉપરાંત, સોન અને જોહીલા નદીઓ પણ અમરકંટકમાંથી નીકળે છે. નર્મદા, નર્મદા કુંડમાંથી નીકળે છે, અને મધ્ય પ્રદેશ અને ગુજરાતમાં થઈને અરબી સમુદ્રને મળે છે. સોન નદી સોનમુડા આગળથી નીકળે છે, અને બિહારમાં ગંગાને મળે છે. નર્મદા કુંડ આગળ ઘણાં મંદિરો છે. કાલાચુરીનું પુરાણું મંદિર નર્મદા કુંડની નજીક આવેલું છે. અમરકંટક ગામમાં કબીર ચબૂતરા છે, જ્યાં બેસીને કબીરે ધ્યાન ધર્યું હતું. અમરકંટકમાં માઈ કી બગીયા, જૈન મંદિર, સોનાક્ષી શક્તિપીઠ વગેરે છે. અમરકંટકમાં હોટેલ હોલીડે હોમ્સ સરસ છે. બીજી ઘણી હોટેલો છે. અમરકંટક, જબલપુરથી ૨૨૩ કી.મી. દૂર છે. અમદાવાદથી ભોપાલ અને જબલપુર થઈને અમરકંટક જવાય છે. કુલ અંતર આશરે ૧૧૬૪ કી.મી. જેવું છે.

(૨) કપીલધારા ધોધ: આ જગા નર્મદા કુંડથી ૬ કી.મી. દૂર છે. અહીં નર્મદા નદી ધોધરૂપે ૧૦૦ ફૂટ ઉંચેથી પડે છે. નર્મદા શરુ થયા પછીનો આ પહેલો ધોધ છે. કપીલ ઋષિ આ જગાએ રહ્યા હતા, અને તપ કર્યું હતું. અહીં ઉપર કપીલમુનિનો આશ્રમ છે અને જ્વાલેશ્વર મહાદેવ મંદિર છે. આજુબાજુ જંગલો અને ટેકરીઓ છે. લોકો અહીંથી પત્થર શીવલીંગ તરીકે લઇ જાય છે. કપિલધારા આગળ વાંદરા ઘણા છે. અમરકંટકથી કપીલધારા સુધી વાહનો જઇ શકે એવો રસ્તો છે.

(૩) દુગ્ધધારા ધોધ: કપીલધારાથી ૧ કી.મી. આગળ દુગ્ધધારા છે. અહીં પણ નર્મદા ધોધરૂપે પડે છે. આ ધોધની ઉંચાઇ લગભગ ૧૦ ફૂટ જેટલી જ છે. અહીં ધોધનાં પાણી દૂધ જેવાં સફેદ હોવાથી, આ ધોધને દુગ્ધધારા કહે છે. અહીં નહાવાય એવું છે. આ ધોધ આગળ ઘણાં મંદિરો અને આશ્રમ છે. કલ્યાણ આશ્રમ અને નર્મદા મંદિર ખાસ જાણીતાં છે. એક ગુફામાં ધ્યાન ધરતા ઋષિનું સ્ટેચ્યુ છે, અહીં મહર્ષિ દુર્વાસાએ તપ કર્યું હોવાનું કહેવાય છે.

તસ્વીરો ગુગલ વેબસાઈટ પરથી લીધી છે. (૧) થી (૪) અમરકંટક (૫) કપિલધારા ધોધ (૬) દુગ્ધધારા ધોધ

1a_Amarkantak kund temple

1b_Narmada udgam temple

1c_Amarkantak

1d_Shri Yantra temple

2_Kapildhara

3_Dugdh dhara

 

Advertisements

સાંચી સ્તૂપ

                                                            સાંચી સ્તૂપ

સાંચી, ભોપાલથી વિદિશા તરફના રસ્તે તે ૪૮ કી.મી. દૂર આવેલું છે. ભોપાલથી વિદિશા ૫૭ કી.મી. છે. આ સ્તૂપ, મૌર્ય રાજા અશોકે બૌદ્ધ ધર્મના પ્રચાર અર્થે તે ઈ.સ. પૂર્વે ૩જી સદીમાં બંધાવ્યો હતો. સ્તૂપ ૧૬ મીટર ઉંચો છે. સ્થાપત્ય બૌદ્ધ શૈલીનું છે. પત્થરના અર્ધગોળાકાર ઘુમ્મટની અંદરનું બાંધકામ ઇંટોનું છે. વચ્ચેના હોલમાં બુદ્ધ સંબંધી ચીજો રાખેલી છે. સ્તૂપની ફરતે ગેલેરી છે, તથા ચાર દિશામાં ગેટ છે. બાજુમાં બે થાંભલા પર કલાત્મક બાંધકામ છે. આ એક જાણીતું બૌદ્ધ સ્મારક છે. હજારો લોકો જોવા આવે છે. યુનેસ્કોની વર્લ્ડ હેરીટેજ સાઈટમાં છે. જોવા માટે નવેમ્બરથી માર્ચનો સમય વધુ અનુકુળ છે. અહીં ચેટીયાગિરિ બૌદ્ધ મંદિર છે. આ સ્તૂપ, એક વિહાર છે.

1_Sanchi stupa

2_Sanchi stup

3_Gate to the Stupa

4_Pillar of the date

5_Arch of the gate

6_Carving on pillar

7_Carving of prayer

8_Carving

9_Elephants carving

ભીમબેટકાની ખડક ગુફાઓ

                                 ભીમબેટકાની ખડક ગુફાઓ

આ ગુફાઓ, ભોપાલથી હોશંગાબાદ તરફના રસ્તે ૪૫ કી.મી. દૂર આવેલી છે. મુલાકાતીઓને બારેક જેટલી ગુફાઓ જોવા મળે છે. ગુફાઓ ગાઢ જંગલમાં છે, ગુફાઓને નંબર આપેલા છે, એટલે જંગલમાં ખોવાઈ જવાય એવું નથી. આ ગુફાઓ ૧૯૫૭માં મળી આવી હતી.  અહીં લાખો વર્ષ પહેલાં માણસ રહેતા હોવાના પુરાવા મળ્યા છે. આશરે ૩૦૦૦૦ વર્ષ પહેલાં દોરેલાં ચિત્રો અહીં જોવા મળે છે, એમાં ડાન્સ, શિકાર, સૈનિકો, પ્રાણીઓની લડાઈ, હાથી સવારી વગેરેનાં રંગીન ચિત્રો છે. હજારો વર્ષ પસાર થયા છતાં, આ ચિત્રો નાશ નથી પામ્યાં, એ તે વખતના લોકોની વનસ્પતિ, પત્થર અને ધાતુમાંથી રંગ બનાવવાની કલા કેટલી વિકસિત હતી, તે બતાવે છે. ગુફાની નજીક એક મંદિર છે. આ ગુફાઓ યુનેસ્કોની વર્લ્ડ હેરીટેજ સાઈટમાં છે. અહીં ભીમની બેઠક હતી, એટલે તે ભીમબેટકા કહેવાય છે. તસ્વીરો ગુગલ વેબસાઈટ પરથી લીધી છે.  (૧) ગુફાનું પ્રવેશદ્વાર (૨) ગુફા (૩)(૪)(૫) ખડક પર હજારો વર્ષ જૂનાં ચિત્રો

6a_Entrance of bhimbetka

6b_Bhimbetka Caves

6c_Bhimbetka paintings

6d_Painting of man riding on elephant

6e_Bhimbetka

મેં  “ચાલો ગુજરાતના પ્રવાસે” પુસ્તક ગુજરાતી ભાષામાં લખ્યું છે. તે amazon.com, પર પ્રસિદ્ધ થયું છે. તે વાંચવા માટેની link  https://www.amazon.com/gp/aw/d/B071GQC28G/ref=mp_s_a_1_6?ie=UTF8&qid=1497442362&sr=8-6&pi=AC_SX236_SY340_QL65&keywords=gujarat+travel&dpPl=1&dpID=515BVuWfSAL&ref=plSrch છે. આ પુસ્તક Kindle પર વાંચવા મળી શકે. USA માં તેની કીમત 3.99 ડોલર છે, જયારે ભારત માટે કીમત ફક્ત ૧૫૦ રૂપિયા છે. થોડા  સમય પછી આ પુસ્તકની હાર્ડ કોપી પ્રસિદ્ધ થશે, ત્યારે તે બજારમાં મળી શકશે. આ પુસ્તકનું કવર પેઈજ અહીં મુક્યું છે.

Final Cover page

બાણેશ્વર મંદિર અને ધોધ

બાણેશ્વર મંદિર અને ધોધ

આ મંદિર મહારાષ્ટ્રમાં પૂનાથી દક્ષિણમાં ૩૬ કી.મી. દૂર નસારાપુર ગામમાં આવેલું છે. આજુબાજુ જંગલ છે, વાતાવરણ એકદમ ખુશનુમા અને શાંત છે. મંદિર આગળ બગીચો ‘બાણેશ્વર વન ઉદ્યાન’ છે. અહીં તળાવ અને કાચબા છે. મંદિરની પાછળ એક સરસ ધોધ છે. આ મંદિર નાનાસાહેબ પેશવાએ ૧૭૪૯માં બંધાવેલું. મંદિરમાં એક ઘંટ છે, જે ચીમાજી અપ્પાએ પોર્ટુગીઝોને યુદ્ધમાં હરાવીને મેળવેલો. ઘંટ પર ૧૬૮૩ની સાલ લખેલી છે, અને ક્રોસ દોરેલો છે આવો જ બીજો એક ઘંટ ભીમાશંકર મંદિરમાં છે.

3a_Baneshwar

3b_Baneshwar Entrance

3c_Baneshwar bell

3d_Baneshvar van udyan

3e_Baneshwar Garden

3g_Baneshwar Waterfall

3i_Baneshvar dhodh

3f_Baneshwar Jungle

                                 ભંડારદારા અને આજુબાજુનાં સ્થળો

વિલ્સન ડેમ, આર્થર લેક અને અમ્બ્રેલા ધોધ: મુંબઈથી આશરે ૧૮૫ કી.મી. દૂર પશ્ચિમઘાટમાં આવેલું ભંડારદારા એક જોવાલાયક જગા છે. ચોમાસામાં અહીં વરસાદ અને ભીનાશને લીધે આ જગા બહુ જ રમ્ય લાગે છે. બહુ જ લોકો અહીંનો માહોલ જોવા આવે છે. નાશિકથી તે ૭૦ કી.મી. દૂર છે. વાપીથી ભંડારદારા સીધું અવાય છે. અહીં ૧૯૧૦માં પ્રવરા નદી પર વિલ્સન ડેમ બાંધેલો છે. તે ૧૫૦ મીટર ઉંચો છે. તેનાથી ભરાયેલા સરોવરને આર્થર સરોવર કે ભંડારદારા લેક કહે છે. તેમાંથી ઉભરાતું પાણી, બાજુમાં થઈને ધોધરૂપે પડે છે, તેનો દેખાવ છત્રી જેવો હોવાથી તે અમ્બ્રેલા ધોધ કહેવાય છે, આ ધોધ મોટે ભાગે ચોમાસામાં જ હોય છે. ડેમની નીચે બગીચો છે.

ભંડારદારામાં અગત્સ્ય ઋષિનો આશ્રમ છે. અગત્સ્ય ઋષિએ અહીં વર્ષો સુધી તપ કર્યું હતું. ભગવાન પ્રસન્ન થયા, અને ઋષિને ગંગા નદીનો પ્રવાહ આપ્યો., જે પ્રવરા નદી બની.

ભંડારદારાથી ઇગતપુરી સીધું જવાય છે, આશરે ૪૫ કી.મી. દૂર છે.

ભંડારદારાની આજુબાજુનાં સ્થળો:

(૧) રંધા ધોધ: ભંડારદારાની જોડે શેન્ડી નામનું ગામ આવેલું છે. રંધા ધોધ શેન્ડીથી ૧૦ કી.મી. દૂર છે. ભંડારદારાથી આવતી પ્રવરા નદી પોતે જ અહીં ૧૭૦ ફૂટ ઉંચાઇએથી ધોધરૂપે પડે છે. ગાડી પાર્કીંગમાં મૂકી ૫ મિનીટ ચાલવાનું છે. નજીકમાં ઘોરપડા દેવીનું મંદિર છે. વ્યૂ પોઈન્ટ બનાવ્યું છે. સરસ ટુરિસ્ટ સ્થળ છે.

(૨) રતનવાડી અને અમૃતેશ્વર મંદિર: આર્થર લેકમાં ૮ કી.મી.નું બોટીંગ કરીને અથવા રોડ રસ્તે રતનવાડી જવાય છે. અહીં અમૃતેશ્વર મંદિર આવેલું છે. આ મંદિર ૧૧મી સદીમાં બનેલું છે.

(૩) રતનગઢ: રતનગઢનો કિલ્લો, રતનવાડીની નજીક આવેલો છે. જમીન રસ્તે કે આર્થર લેકમાં બોટમાં બેસીને ત્યાં જવાય છે. કિલ્લા પર ચડવામાં વચ્ચે બે સીડીઓ, ગુફા, દરવાજો વગેરે છે. ઉંચાઈ ૧૨૯૦ મીટર છે. રતનવાડી બાજુથી ચડવાનું વધુ અનુકુળ છે. અહીં ફૂલના છોડ ખૂબ થાય છે. રતનગઢનું શીખર ખૂંટા જેવું છે, એને ખૂંટા જ કહે છે. શીખર પર સોયના નાકા જેવું કાણું છે, તેને નેધે કહે છે. કિલ્લાને ચાર ગેટ છે, ગણેશ, હનુમાન, કોંકણ અને ત્ર્યંબક. આ ગઢ પ્રવરા નદીનું મૂળ છે. કિલ્લાની ટોચ પરથી આજુબાજુના ગઢ અલંગ, કુલંગ, મદનગઢ, હરિશ્ચંદ્રગઢ અને પટ્ટા દેખાય છે. કિલ્લામાં બે ગુફાઓ છે.

(૪) રીવર્સ ધોધ અને કોંકણ કડા: રતનવાડીની નજીક અને પશ્ચિમે છે. અહીં ધોધનું પાણી ઉંધી દિશામાં નથી વહેતું, પણ ધોધ ખીણમાં પડે ત્યારે સખત પવનને કારણે ધોધનાં ફોરાં ઉપરથી ઉંધી દિશામાં ઉડતાં હોય છે, એટલે એને રીવર્સ ધોધ કહે છે.

(૫) સંધાન વેલી: કોંકણકડા અને સમરાદ ગામની વચ્ચે આવેલી છે. તે સહ્યાદ્રી પર્વતમાળામાં ૩૦૦ ફૂટ ઉંચી બે ઉંચી દિવાલોવાળા પર્વતોની વચ્ચે છે.

(૬) હરિશ્ચંદ્રગડ કિલ્લો: ૧૪૨૨ મીટર. ભંડારદારા નજીક હરિશ્ચંદ્રગડ કિલ્લો જોવા જેવો છે, તેની ટોચે મંદિર છે.

(૭) કલસુબાઈ: ભંડારદારા વિસ્તારમાં કલસુબાઈ શીખર છે. તે ૧૬૪૬ મીટર ઉંચું છે, મહારાષ્ટ્રનું તે સૌથી ઉંચું શીખર છે. ભંડારદારાનો વિલ્સન ડેમ અહીંથી ૬ કી.મી. દૂર છે.

(૮) માલસેજ ઘાટ: માલસેજ ઘાટ એ પશ્ચિમ ઘાટમાંથી પસાર થતો રસ્તો છે. આ રસ્તો ટેકરીઓમાંથી પસાર થાય છે. તેની સરેરાશ ઉંચાઈ ૭૦૦ મીટર છે. ચોમાસામાં આ રસ્તે આજુબાજુની ટેકરીઓ પરથી કેટલાય ધોધ પડે છે, એ દ્રશ્ય બહુ જ મનોહર લાગે છે. કોઈક ધોધ આગળ ઉભા રહી તેને નીરખવાની કે તેમાં નહાવાની મજા લઇ શકાય છે. આ ઘાટ મુંબઈથી ૧૫૪ કી.મી. અને પૂનાથી `ઉત્તરમાં ૧૩૦ કી.મી. દૂર છે. તેની નજીકનું રે.સ્ટે. કલ્યાણ છે. કલ્યાણથી અહમદનગરની બસો માલસેજ થઈને જાય છે. કલ્યાણથી માલસેજ દોઢેક કલાક લાગે. નાશિકથી આવો તો નાશિક-પૂના રોડ પર આડેફાટાથી જમણી બાજુ વળી જવાનું. આડાફાટાથી માલસેજ ૩૯ કી.મી. છે. માલસેજથી ખીરેશ્વર થઈને હરિશ્ચન્દ્રગડ જવાય છે.

(૯) શીવનેરી: જુન્નર પાસે આવેલો લશ્કરી કિલ્લો છે. માલસેજથી તે ૨૮ કી.મી. દૂર છે. શીવાજીનું આ જન્મસ્થળ છે. કિલ્લામાં જીજીબાઈ અને શીવાજીનાં સ્ટેચ્યુ છે. કિલ્લાની વચ્ચે ‘બદામી તળાવ’ નામનું તળાવ છે. કિલ્લામાં બે ઝરા છે, જે ગંગા અને યમુના કહેવાય છે. ઇસ્ટ ઇંડિયા કંપનીના ડો. જોહન ફ્રાયર અહી ૧૬૭૩માં આવ્યા હતા. તેમણે લખ્યું છે કે આ કિલ્લામાં ૧૦૦૦ કુટુંબને ૭ વર્ષ ચાલે એટલો ખોરાક સંગ્રહી શકાય એમ છે. કિલ્લાથી ૨ કી.મી. દૂર લેન્યાદ્રી ગુફાઓ છે, તે આરક્ષિત સ્મારક છે.

0_Umbrella fall

1_Randha falls

2_Amruteshwar Temple Ratanwadi

3_ Ratangadh

6_Harishchandra gad

7_Kalsubai

8_Malsej ghat

9_Shivneri Main Gate

દેલોલનો ફરતો પત્થર

                             દેલોલનો ફરતો પત્થર

આપણે ત્યાં ઘણાં ધાર્મિક સ્થળોએ જાતજાતની માન્યતાઓ જોવાસાંભળવા મળે છે. બેચાર ઉદાહરણ આપું. જેમ કે (૧) ફલાણા મંદિરમાં નાળીયેર વધેરવાથી અમુક રોગ મટી જાય છે. (૨) કોઈક ભગવાનને દૂધ ચડાવવાથી માનતાઓ પૂરી થાય છે. (૩) કોઈ મંદિરમાં શ્રીફળનું તોરણ બાંધવાથી, ભગવાન સફળતા અપાવે છે. વગેરે વગેરે. આવી જ કોઈ માન્યતાવાળા એક મંદિરની વિગતે વાત કરું.

પંચમહાલ જીલ્લાનું દેલોલ ગામ. ગોધરાથી વડોદરા જવાના રસ્તે વેજલપુર પછી આ ગામ આવે છે. ગોધરાથી તે ૧૯ કી.મી. દૂર છે. ગોધરાથી આ રસ્તે નીકળીએ ત્યારે આ ગામ આવતા પહેલાં ટોલ બૂથ આવે છે. ટોલ બૂથની સહેજ જ પહેલાં જમણી બાજુ રોડને અડીને સંકટમોચન હનુમાનજીદાદાનું મંદિર છે. કેસરી રંગે રંગેલું, ધજાવાળું મંદિર તરત જ દેખાઈ આવે છે. ગાડીને છેક મંદિરના આંગણ સુધી લઇ જઇ શકાય છે.

ઘણા લોકો અહીં હનુમાનજીનાં દર્શને આવે છે. હનુમાનજીની મૂર્તિ આગળ, બે લંબગોળ પત્થર પડેલા છે. પત્થર આશરે ૮ ઇંચ લાંબો, ૪ ઇંચ પહોળો અને ત્રણેક ઇંચ જાડો છે. પત્થર, ઈંટ જેવા આકારનો કહી શકાય, પણ ઈંટની ધારો અને ખૂણાઓ ધારદાર હોય, જયારે આ પત્થરને ધારો અને ખૂણાઓ ઘસીને સુંવાળા બનાવ્યા હોય એવું લાગે. વળી, પત્થરનો તળિયાનો ભાગ પણ ઘસીને જાણે કે તપેલીના તળિયા જેવો બનાવેલો છે. એટલે પત્થરના તળિયાનો લગભગ વચલો ભાગ જ જમીનને અડકે. પત્થરને બે હાથે ઘુમાવો તો તે તળિયાના વચ્ચેના પોઈન્ટ પર ટેકવાઇને ગોળ ગોળ ફરી શકે. તમને થશે કે આ પત્થરનું આટલું બધું વર્ણન શું કામ કરતા હશે? પણ અહીં આ પત્થર વિષેની જ એક માન્યતાની વાત કરવી છે, એટલે એનું વર્ણન કર્યું. તો આગળ વાંચો.

આ પત્થર વિષે એવી માન્યતા છે કે હનુમાનજીની મૂર્તિની સામેની જગામાં, આ પત્થર પર ઉભા પગે બેસી, તમારે જિંદગીમાં જે કંઇ પ્રાપ્ત કરવું હોય તેની ઈચ્છા મનમાં કરવાની, પત્થર પર બેઠા પછી, આ પત્થર જો ગોળ ફરવા માંડે તો સમજવું કે તમે કરેલી બધી ઈચ્છાઓ પૂર્ણ થશે. પત્થર ગોળ ફરવા માંડે, ત્યારે સાથે સાથે તમે પણ ગોળ ફરશો, તે વખતે તેના પરથી પડી ના જવાય તેનું ધ્યાન રાખવાનું. પત્થર પર બેઠા પછી જો પત્થર ગોળ ના ફરે તો માનવાનું કે તમે કરેલી ઈચ્છાઓ પૂરી નહિ થાય.

દેલોલની આસપાસના વિસ્તારમાં આ પત્થર જાણીતો છે. ઘણા લોકો તો અહીં આ પત્થર જોવા અને પોતાની ઈચ્છાઓ પૂરી થશે કે નહિ, તેની ખાતરી કરવા જ અહીં આવે છે, અને પત્થર પર બેસી, પોતાની આશાઓ ફળશે કે નહિ, તેની ખાતરી કરી લ્યે છે. જેને પત્થર ગોળ ફરે તે ખુશ થાય છે, અને જેને ના ફરે તે જરા નિરાશ થાય છે.

આ તો એક માન્યતા છે. એ કેટલે અંશે સાચી, તે વિષે કંઇ જ કહી શકાય નહિ. કદાચ એવું બને કે પત્થર પર બેસતી વખતે, પત્થરને જાણેઅજાણ્યે સહેજ ધક્કો લાગી જાય તો પત્થર ફરવા માંડે, અને કોઈનાથી આવો ધક્કો ના લાગ્યો હોય, તેના કિસ્સામાં પત્થર ના ફરે. પણ આ એક શ્રદ્ધાનો વિષય છે. જેની જેવી શ્રદ્ધા. બાકી, મારું તો મંતવ્ય છે કે તમે જિંદગીમાં સારાં કામ કરો, મહેનત કરો અને કોઈનું દિલ ના દુભવો તો મહદઅંશે તમારી ઈચ્છાઓ ફળીભૂત થતી હોય છે., પત્થર ફરે કે ના ફરે.

છેલ્લે, એક ખાનગી વાત કહું? અમે દેલોલના આ પત્થર પર બેસી આવ્યા છીએ. ઈચ્છાઓ ફળવાની આશા માટે નહિ, પણ ફક્ત કુતૂહલ ખાતર. મારે પત્થર ગોળ ફર્યો હતો, મારી સાથે આવનાર વ્યક્તિને નહોતો ફર્યો!! મારી કોઈ ઈચ્છા ફળી કે નહિ, તે મને યાદ નથી.

બોલો, તમે તમારી ઈચ્છાઓની પૂર્તિ વિષે જાણવા આ હનુમાન મંદિરે જવાના છો?

તસ્વીરો (૧) ટોલ બૂથ આગળ મંદિર (૨) રોડ પરથી દેખાતું મંદિર (૩) પ્રવેશ (૪) મંદિર (૫) દર્શન (૬) મૂર્તિ અને પત્થર (૭) પત્થર પર બેઠેલ (૮) ફરતો પત્થર

1_Mandir near toll booth

2_Mandir seen from road

3_entrance

4_Mandir

5_Darshan

6_Murti and patthar

7_Lady on stone

8_stone rvolving

Previous Older Entries Next Newer Entries